Sai sót chuyên môn trong khám chữa bệnh: căn cứ xác định trách nhiệm

Khái quát về sai sót chuyên môn trong khám chữa bệnh

Sai sót chuyên môn trong khám chữa bệnh là căn cứ pháp lý quan trọng để xác định trách nhiệm của người hành nghề và cơ sở khám chữa bệnh. Pháp luật hiện hành không đồng nhất mọi biến cố y khoa với sai sót chuyên môn, mà yêu cầu đối chiếu với chuẩn mực chuyên môn, trách nhiệm chăm sóc, điều trị và kết luận của Hội đồng chuyên môn.

Theo Điều 100 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023, một người hành nghề bị xem là có sai sót chuyên môn khi Hội đồng chuyên môn xác định có ít nhất một trong các hành vi: vi phạm trách nhiệm trong chăm sóc, điều trị người bệnh; hoặc vi phạm các quy định về chuyên môn kỹ thuật. Quy định này đặt nền tảng cho việc đánh giá lỗi nghề nghiệp theo tiêu chí pháp lý, thay vì chỉ dựa vào kết quả điều trị.

Căn cứ pháp lý để xác định có hay không có sai sót chuyên môn

Căn cứ trực tiếp để xác định sai sót chuyên môn là kết luận của Hội đồng chuyên môn theo Điều 101 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023. Cơ chế này bảo đảm việc đánh giá được thực hiện bởi chủ thể có chuyên môn phù hợp, trên cơ sở hồ sơ bệnh án, diễn biến bệnh, quy trình điều trị và các tài liệu chuyên môn liên quan.

Người hành nghề được xác định là không có sai sót chuyên môn khi đã thực hiện đúng trách nhiệm chăm sóc, điều trị và đúng quy định chuyên môn kỹ thuật nhưng vẫn xảy ra tai biến y khoa. Ngoài ra, pháp luật còn coi là không có sai sót trong một số tình huống như cấp cứu nhưng thiếu phương tiện, thiết bị, thuốc hoặc nhân lực không thể khắc phục; bệnh chưa có hướng dẫn chuyên môn kỹ thuật để thực hiện; có trở ngại khách quan, bất khả kháng; hoặc tai biến do người bệnh tự gây ra.

Ý nghĩa của việc phân định sai sót và tai biến y khoa

Phân định này có ý nghĩa quyết định đối với trách nhiệm bồi thường, trách nhiệm hành chính và trong một số trường hợp là trách nhiệm hình sự. Nếu chỉ có tai biến y khoa nhưng không có sai sót chuyên môn, thì không đương nhiên phát sinh trách nhiệm bồi thường theo cơ chế lỗi nghề nghiệp. Ngược lại, khi có sai sót chuyên môn dẫn đến thiệt hại, trách nhiệm pháp lý có thể được đặt ra đồng thời ở nhiều bình diện.

Vai trò của Hội đồng chuyên môn trong cơ chế xác định trách nhiệm

Hội đồng chuyên môn là thiết chế trung tâm trong việc nhận diện hành vi sai sót hay không sai sót. Hội đồng xem xét việc tuân thủ quy trình, mức độ phù hợp của chẩn đoán, chỉ định điều trị, theo dõi người bệnh, chuyển tuyến, hội chẩn và các biện pháp xử trí phát sinh trong quá trình điều trị.

Về mặt pháp lý, kết luận của Hội đồng chuyên môn là căn cứ để cơ quan có thẩm quyền xem xét các biện pháp xử lý tiếp theo, bao gồm đình chỉ hoạt động chuyên môn trong trường hợp pháp luật quy định. Theo Điều 6 Nghị định 96/2023/NĐ-CP, người hành nghề vi phạm một trong các quy định tại khoản 1 Điều 100 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023 nhưng chưa đến mức phải thu hồi chứng chỉ hành nghề thì có thể bị đình chỉ một phần hoặc toàn bộ hoạt động chuyên môn.

Tiêu chí nhận diện hành vi vi phạm chuyên môn

Trong thực tiễn, sai sót chuyên môn thường được nhận diện qua các dạng hành vi như chẩn đoán thiếu căn cứ, kê đơn hoặc chỉ định điều trị không phù hợp, không theo dõi diễn biến bệnh đúng mức, không hội chẩn khi đã xuất hiện dấu hiệu nặng lên, hoặc vi phạm quy trình kỹ thuật chuyên môn. Tuy nhiên, việc có tồn tại sai sót hay không phải được đánh giá trong bối cảnh cụ thể của từng ca bệnh, không thể suy luận chỉ từ hậu quả xấu xảy ra.

Pháp luật cũng đặt trọng tâm vào nghĩa vụ của người hành nghề đối với người bệnh, bao gồm chăm sóc, điều trị và tôn trọng quyền của người bệnh. Khi hành vi chuyên môn đi ngược các nghĩa vụ này và tạo ra thiệt hại, cơ sở pháp lý để xác định lỗi nghề nghiệp trở nên rõ ràng hơn.

Hệ quả pháp lý khi có sai sót chuyên môn

Khi có sai sót chuyên môn gây thiệt hại, cơ sở khám chữa bệnh có thể phát sinh trách nhiệm bồi thường cho người bệnh theo cơ chế của pháp luật dân sự và quy định chuyên ngành. Ngoài bồi thường, người hành nghề và cơ sở khám chữa bệnh còn có thể bị xử lý kỷ luật, xử phạt vi phạm hành chính hoặc bị xem xét trách nhiệm hình sự nếu hành vi thỏa mãn dấu hiệu của tội phạm tương ứng.

Trường hợp không có sai sót chuyên môn nhưng vẫn có tai biến y khoa, pháp luật không mặc nhiên đặt ra nghĩa vụ bồi thường theo logic lỗi. Đây là điểm phân biệt then chốt giữa biến chứng nghề nghiệp khách quan và vi phạm chuyên môn có lỗi.

Quan hệ giữa trách nhiệm của cá nhân và cơ sở khám chữa bệnh

Trong nhiều trường hợp, trách nhiệm không chỉ đặt lên cá nhân người hành nghề mà còn gắn với cơ sở khám chữa bệnh. Nếu sai sót phát sinh từ tổ chức quy trình, thiếu điều kiện chuyên môn, phân công không phù hợp hoặc quản lý chuyên môn lỏng lẻo, cơ sở khám chữa bệnh có thể phải chịu trách nhiệm cùng với cá nhân liên quan.

Việc xác định đúng chủ thể chịu trách nhiệm đòi hỏi phân tích cả yếu tố chuyên môn lẫn yếu tố quản trị bệnh viện. Đây là lý do hồ sơ bệnh án, quy trình nội bộ, biên bản hội chẩn và kết luận chuyên môn có ý nghĩa chứng cứ đặc biệt quan trọng.

Giá trị thực tiễn của cơ chế pháp lý hiện hành

Cơ chế pháp luật hiện hành cho thấy xu hướng đánh giá trách nhiệm trong khám chữa bệnh theo chuẩn mực chuyên môn khách quan, thay vì quy kết đơn thuần từ kết quả điều trị. Cách tiếp cận này phù hợp với đặc thù y khoa, nơi rủi ro nghề nghiệp tồn tại ngay cả khi người hành nghề tuân thủ đúng quy trình.

Đối với người hành nghề, yêu cầu tuân thủ hồ sơ, quy trình và cập nhật kiến thức chuyên môn là biện pháp phòng ngừa rủi ro pháp lý trực tiếp. Đối với người bệnh, việc hiểu đúng ranh giới giữa sai sót chuyên môn và tai biến y khoa giúp xác định đúng căn cứ bảo vệ quyền lợi khi phát sinh tranh chấp.

Tài liệu tham khảo

• Luật Khám bệnh, chữa bệnh năm 2023.
• Nghị định 96/2023/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật Khám bệnh, chữa bệnh.
• Bộ luật Dân sự năm 2015.
• Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017.
• Thông tin giải thích pháp luật về sai sót chuyên môn kỹ thuật và trách nhiệm bồi thường trong khám chữa bệnh.