Quyền kiến nghị của công dân và cơ quan có thẩm quyền tiếp nhận

Khái niệm quyền kiến nghị của công dân

Quyền kiến nghị của công dân là quyền hiến định cho phép cá nhân bày tỏ ý kiến, nguyện vọng, đề xuất giải pháp đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền về những vấn đề liên quan đến quản lý nhà nước và đời sống xã hội. Quyền này gắn với chức năng tham gia quản lý nhà nước của Nhân dân, đồng thời là cơ chế tiếp nhận thông tin từ thực tiễn để cơ quan có thẩm quyền hoàn thiện chính sách, pháp luật và hoạt động điều hành. Trong pháp luật hiện hành, nội dung kiến nghị thường được tiếp cận cùng với phản ánh, khiếu nại và tố cáo trong hoạt động tiếp công dân.

Theo điểm b khoản 1 Điều 2 Luật Tiếp công dân 2013, kiến nghị, phản ánh là việc công dân cung cấp thông tin, trình bày ý kiến, nguyện vọng, đề xuất giải pháp với cơ quan, tổ chức, đơn vị, cá nhân có thẩm quyền về những vấn đề liên quan đến việc thực hiện chủ trương, đường lối, chính sách, pháp luật, công tác quản lý trong các lĩnh vực đời sống xã hội thuộc trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, đơn vị, cá nhân đó. Cách hiểu này cho thấy kiến nghị không nhằm yêu cầu bảo vệ trực tiếp một quyền, lợi ích bị xâm phạm như khiếu nại, cũng không nhằm tố giác hành vi vi phạm như tố cáo, mà chủ yếu hướng đến việc đề xuất, góp ý, yêu cầu xem xét vấn đề thuộc phạm vi quản lý.

Cơ sở pháp lý hiện hành của quyền kiến nghị

Về nền tảng hiến định, Điều 28 Hiến pháp năm 2013 xác định công dân có quyền tham gia quản lý nhà nước và xã hội, tham gia thảo luận và kiến nghị với cơ quan nhà nước về các vấn đề của cơ sở, địa phương và cả nước. Đây là cơ sở chính trị - pháp lý quan trọng nhất của quyền kiến nghị. Trên cơ sở đó, Luật Tiếp công dân 2013 và các văn bản có liên quan quy định cụ thể cách thức tiếp nhận, phân loại và xử lý kiến nghị của công dân.

Đối với hoạt động tiếp dân, theo khoản 1 Điều 30 Luật Tiếp công dân 2013, người đến nơi tiếp công dân có quyền trình bày về nội dung kiến nghị, phản ánh; được hướng dẫn, giải thích; nhận thông báo về việc tiếp nhận và kết quả xử lý; sử dụng người phiên dịch nếu không thông thạo tiếng Việt; và thực hiện các quyền khác theo quy định pháp luật. Quy định này bảo đảm quyền kiến nghị không chỉ là quyền gửi đơn mà còn là quyền được lắng nghe, được phản hồi và được thông tin về tiến trình xử lý.

Gửi kiến nghị đến cơ quan nào

Cơ quan nhận kiến nghị được xác định theo nội dung kiến nghị và phạm vi thẩm quyền quản lý. Nguyên tắc chung là công dân gửi kiến nghị đến cơ quan, tổ chức, cá nhân có trách nhiệm hoặc có thẩm quyền giải quyết vấn đề được nêu. Nếu kiến nghị liên quan đến chính sách, pháp luật, quản lý hành chính hoặc thủ tục hành chính, cơ quan tiếp nhận phải là cơ quan quản lý trực tiếp lĩnh vực đó hoặc cơ quan được giao đầu mối tiếp nhận theo quy định chuyên ngành.

Đối với kiến nghị, phản ánh về quy định hành chính thuộc phạm vi quản lý của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và các cơ quan trong hệ thống hành chính nhà nước, khoản 2 Điều 4 Nghị định 20/2008/NĐ-CP quy định Bộ Tư pháp giúp Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ tiếp nhận; tổ chức pháp chế của bộ, cơ quan ngang bộ giúp bộ trưởng, thủ trưởng cơ quan ngang bộ tiếp nhận; Sở Tư pháp giúp Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh tiếp nhận. Đây là nhóm cơ quan đầu mối quan trọng khi công dân kiến nghị về cải cách, thủ tục và quy định hành chính.

Trường hợp kiến nghị thuộc phạm vi tiếp công dân, người dân có thể gửi tại trụ sở tiếp công dân của cơ quan có thẩm quyền hoặc gửi trực tiếp đến cơ quan quản lý cấp trên, cơ quan chuyên môn, cơ quan dân cử, cơ quan hành chính, hoặc người đứng đầu cơ quan đó. Theo khoản 1 Điều 30 Luật Tiếp công dân 2013, người đến nơi tiếp công dân được trình bày kiến nghị, phản ánh và nhận thông báo kết quả xử lý, do đó cơ quan có trách nhiệm tiếp nhận không chỉ giới hạn ở một đầu mối duy nhất mà phụ thuộc vào thẩm quyền giải quyết.

Phân biệt kiến nghị với khiếu nại và tố cáo

Kiến nghị khác với khiếu nại ở chỗ khiếu nại là yêu cầu xem xét lại quyết định hành chính, hành vi hành chính khi cho rằng quyết định hoặc hành vi đó xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của mình. Kiến nghị không nhất thiết phát sinh từ một quyết định cá biệt đã tác động trực tiếp đến người kiến nghị, mà thường hướng đến việc đề xuất sửa đổi, bổ sung, chấn chỉnh hoặc xem xét một vấn đề quản lý. Vì vậy, nội dung và mục tiêu của kiến nghị rộng hơn, mang tính đóng góp chính sách và quản trị.

Kiến nghị cũng khác với tố cáo vì tố cáo là việc cá nhân báo cho cơ quan có thẩm quyền biết hành vi vi phạm pháp luật của bất kỳ cơ quan, tổ chức, cá nhân nào gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân khác. Khi xác định đúng tính chất của vấn đề, công dân sẽ chọn đúng cơ chế pháp lý, tránh việc kiến nghị bị chuyển nhầm hoặc kéo dài thời gian xử lý. Điều này đặc biệt quan trọng trong các vụ việc liên quan đến đất đai, đầu tư, thủ tục hành chính, tiếp công dân và giải quyết đơn thư.

Hình thức thực hiện quyền kiến nghị

Công dân có thể thực hiện quyền kiến nghị bằng đơn kiến nghị, qua cổng dịch vụ công, qua hệ thống tiếp nhận phản ánh, kiến nghị của cơ quan nhà nước, hoặc trực tiếp tại nơi tiếp công dân. Nội dung kiến nghị cần nêu rõ thông tin người kiến nghị, vấn đề đề nghị xem xét, căn cứ thực tiễn, nguyện vọng và đề xuất cụ thể. Trường hợp kiến nghị liên quan đến nhiều cơ quan, nên xác định cơ quan chủ trì và cơ quan phối hợp để tránh gửi trùng lặp.

Trong thực tiễn áp dụng, kiến nghị nên tập trung vào một vấn đề rõ ràng, có tài liệu kèm theo nếu cần, và nêu đích danh cơ quan hoặc nhóm thủ tục, chính sách đang gây vướng mắc. Cách trình bày này giúp cơ quan tiếp nhận dễ phân loại, chuyển đúng thẩm quyền và trả lời đúng trọng tâm. Khi kiến nghị được gửi đúng nơi, cơ hội được xử lý thực chất sẽ cao hơn đáng kể.

Kết luận

Quyền kiến nghị của công dân là quyền hợp pháp, thể hiện cơ chế dân chủ trong quản lý nhà nước và xã hội. Nội dung kiến nghị có thể hướng tới chính sách, pháp luật, thủ tục hành chính, chất lượng phục vụ hoặc các vấn đề quản lý phát sinh trong đời sống xã hội. Để kiến nghị được xử lý hiệu quả, công dân cần xác định đúng cơ quan có thẩm quyền theo lĩnh vực và phạm vi quản lý, đồng thời lựa chọn đúng hình thức gửi kiến nghị theo pháp luật hiện hành.

Tài liệu tham khảo

• Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2013.
• Điểm b khoản 1 Điều 2 Luật Tiếp công dân 2013.
• Khoản 1 Điều 30 Luật Tiếp công dân 2013.
• Khoản 2 Điều 4 Nghị định 20/2008/NĐ-CP về tiếp nhận, xử lý phản ánh, kiến nghị của cá nhân, tổ chức về quy định hành chính.
• Nghị định 118/2021/NĐ-CP về thực hiện thủ tục hành chính theo cơ chế một cửa, một cửa liên thông.
• Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở 2022.