Quay video trong phòng cấp cứu, phòng bệnh để đăng mạng: cần lưu ý gì?

Quay video trong cơ sở khám chữa bệnh: vấn đề không chỉ là “được hay không”

Quay video trong phòng cấp cứu hoặc phòng bệnh không đơn thuần là hành vi ghi hình thông thường. Đây là hoạt động có nguy cơ tác động trực tiếp đến quyền hình ảnh, quyền về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân và bí mật thông tin y tế của nhiều chủ thể cùng lúc.

Trong môi trường y tế, một đoạn video ngắn có thể ghi lại khuôn mặt người bệnh, tình trạng sức khỏe, lời nói về chẩn đoán, hồ sơ bệnh án, tiếng trao đổi chuyên môn của bác sĩ hoặc tình huống khẩn cấp tại buồng cấp cứu. Khi những dữ liệu này được đưa lên mạng xã hội, phạm vi lan truyền và hậu quả xâm phạm quyền riêng tư thường vượt xa mục đích ghi hình ban đầu.

Do đó, đánh giá pháp lý phải đặt trọng tâm vào ba nhóm câu hỏi: ai bị ghi hình, nội dung gì được ghi, và việc công bố có được sự đồng ý hợp lệ hay không. Chỉ khi ba yếu tố này được kiểm soát, việc ghi hình mới tránh được nguy cơ vi phạm pháp luật.

Các quyền được pháp luật bảo vệ trong tình huống này

Quyền đối với hình ảnh của cá nhân

Theo khoản 1 Điều 32 Bộ luật Dân sự 2015, việc sử dụng hình ảnh của cá nhân phải được người đó đồng ý. Người bị ghi hình trong phòng cấp cứu, phòng bệnh có quyền yêu cầu dừng ghi hình, yêu cầu gỡ bỏ hoặc không cho công bố hình ảnh nếu chưa đồng ý.

Quyền này không chỉ áp dụng với bệnh nhân mà còn với người nhà, nhân viên y tế, khách thăm và bất kỳ cá nhân nào xuất hiện trong hình ảnh có thể nhận diện được. Chỉ cần một người trong khung hình không chấp thuận, việc công bố có thể phát sinh rủi ro pháp lý.

Quyền được bảo vệ đời sống riêng tư và bí mật cá nhân

Theo Điều 38 Bộ luật Dân sự 2015, đời sống riêng tư, bí mật cá nhân và bí mật gia đình được pháp luật tôn trọng và được bảo vệ. Thông tin về tình trạng sức khỏe, diễn biến cấp cứu, thông tin nhận dạng người bệnh, hoàn cảnh bệnh tật hoặc trao đổi chuyên môn trong phòng bệnh đều có thể thuộc phạm vi này.

Trong thực tiễn, một video tưởng như chỉ ghi lại “không gian chung” nhưng lại chứa giọng nói, tên thuốc, biển số giường bệnh, hồ sơ cầm tay hoặc máy theo dõi sinh hiệu cũng có thể trở thành dữ liệu riêng tư. Vì vậy, cách hiểu an toàn là: mọi nội dung có khả năng nhận diện người bệnh hoặc suy ra tình trạng sức khỏe đều cần được kiểm soát nghiêm ngặt.

Quyền giữ bí mật thông tin trong khám bệnh, chữa bệnh

Theo khoản 2 Điều 8 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023, người bệnh được giữ bí mật thông tin trong hồ sơ bệnh án và thông tin khác về đời tư mà người bệnh đã cung cấp cho người hành nghề trong quá trình khám bệnh, chữa bệnh, trừ trường hợp người bệnh đồng ý chia sẻ thông tin theo quy định của pháp luật hoặc trường hợp luật định.

Đây là cơ sở pháp lý rất quan trọng đối với hoạt động quay video tại bệnh viện. Nếu video làm lộ hồ sơ bệnh án, lời trao đổi với bác sĩ, chẩn đoán, phương án điều trị hoặc thông tin sức khỏe đặc thù, hành vi công bố sẽ chạm trực tiếp vào vùng bảo mật mà luật chuyên ngành bảo vệ.

Khi nào được quay, khi nào không được quay?

Không được tự ý quay rồi đăng công khai

Việc tự ý ghi hình bệnh nhân, người nhà hoặc nhân viên y tế trong phòng cấp cứu, phòng bệnh để đăng mạng xã hội mà không có sự đồng ý là hành vi rủi ro cao và thường không đáp ứng điều kiện sử dụng hình ảnh theo Điều 32 Bộ luật Dân sự 2015. Nếu nội dung còn chứa thông tin sức khỏe, hồ sơ bệnh án hoặc dữ liệu riêng tư khác, hành vi đó còn vi phạm cơ chế bảo mật trong Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023.

Trong môi trường cấp cứu, người bệnh thường ở tình trạng khẩn cấp, mất khả năng kiểm soát việc ghi hình hoặc chưa thể thể hiện ý chí rõ ràng. Vì vậy, càng không thể mặc nhiên suy đoán rằng việc “đã ở nơi công cộng” đồng nghĩa với việc được quay và phát tán video tự do.

Chỉ nên ghi hình khi có sự đồng ý rõ ràng và đúng mục đích

Nếu cần quay để lưu giữ hình ảnh, phục vụ giải thích với người thân, hỗ trợ điều trị, trao đổi chuyên môn hoặc mục đích chính đáng khác, cần có sự đồng ý rõ ràng của người liên quan. Sự đồng ý nên được thể hiện minh bạch, biết trước nội dung quay, phạm vi sử dụng, nơi đăng tải và thời hạn lưu giữ.

Đối với bệnh nhân chưa đủ năng lực hành vi, đang mất ý thức hoặc không thể tự quyết, việc ghi hình và xử lý dữ liệu phải đặc biệt thận trọng, ưu tiên quy định chuyên ngành và ý kiến của người đại diện hợp pháp khi pháp luật cho phép. Tuy nhiên, sự đồng ý của người đại diện cũng không làm mất đi yêu cầu bảo mật và tôn trọng nhân phẩm của người bệnh.

Quay phục vụ chuyên môn khác với quay để câu tương tác

Pháp luật nhìn nhận khác nhau giữa ghi hình nội bộ phục vụ chăm sóc, điều trị và ghi hình để đăng tải công khai, quảng bá hoặc khai thác tương tác. Video phục vụ chuyên môn chỉ hợp pháp khi phù hợp quy trình chuyên môn, bảo mật dữ liệu và không vượt quá mục đích đã được chấp thuận.

Ngược lại, việc lấy hình ảnh người bệnh trong hoàn cảnh đau đớn, hoảng loạn hoặc đang cấp cứu để tạo nội dung giải trí, thương mại hoặc câu view là hành vi dễ xâm phạm nhân phẩm, quyền riêng tư và uy tín của cơ sở y tế. Càng có yếu tố thương mại, yêu cầu tuân thủ càng nghiêm ngặt.

Những rủi ro pháp lý thường gặp khi đăng video lên mạng

Thứ nhất, người đăng có thể bị yêu cầu gỡ bỏ, xin lỗi, cải chính hoặc bồi thường thiệt hại nếu xâm phạm quyền hình ảnh, quyền riêng tư hay làm ảnh hưởng danh dự, nhân phẩm của cá nhân bị ghi hình. Theo Điều 32 và Điều 38 Bộ luật Dân sự 2015, các quyền này được bảo vệ bằng cơ chế dân sự rất rõ ràng.

Thứ hai, nếu video tiết lộ thông tin thuộc diện bí mật trong khám chữa bệnh, người đăng có thể đối mặt với chế tài hành chính hoặc trách nhiệm pháp lý khác tùy tính chất, mức độ và hậu quả của hành vi. Trong môi trường y tế, chỉ một lần chia sẻ không kiểm soát cũng có thể gây tác động lâu dài đến người bệnh.

Thứ ba, trong một số tình huống nghiêm trọng, video còn có thể làm lộ dữ liệu cá nhân, dữ liệu sức khỏe hoặc nội dung liên quan đến an ninh thông tin nếu được lưu, chia sẻ và khai thác trên nền tảng số không phù hợp. Khi đó, ngoài luật dân sự và luật chuyên ngành y tế, cần đặc biệt lưu ý quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân và an toàn thông tin trên môi trường mạng.

Nguyên tắc an toàn pháp lý khi cần ghi hình trong bệnh viện

• Chỉ quay khi thật sự cần thiết, xác định rõ mục đích ngay từ đầu.
• Xin phép người bị ghi hình trước khi bắt đầu quay, đặc biệt là bệnh nhân và nhân viên y tế.
• Tránh ghi lại mặt, tên, biển số giường, hồ sơ bệnh án, màn hình theo dõi và lời trao đổi chuyên môn.
• Không đăng công khai nếu chưa có sự đồng ý phù hợp cho từng chủ thể xuất hiện trong video.
• Nếu cần lưu giữ, hãy giới hạn phạm vi người xem và thời gian lưu trữ ở mức tối thiểu.
• Tuân thủ nội quy của cơ sở khám chữa bệnh, vì nội quy thường là căn cứ quản lý bổ trợ cho pháp luật chung.

Kết luận

Quay video trong phòng cấp cứu, phòng bệnh để đăng mạng không phải là hành vi đương nhiên được phép. Pháp luật hiện hành bảo vệ đồng thời quyền hình ảnh, quyền riêng tư và bí mật thông tin trong khám bệnh, chữa bệnh; vì vậy, nguyên tắc an toàn nhất là phải có sự đồng ý rõ ràng, đúng mục đích và không làm lộ dữ liệu nhạy cảm.

Trong bối cảnh mạng xã hội lan truyền cực nhanh, một video thiếu kiểm soát có thể kéo theo tranh chấp dân sự, yêu cầu gỡ bỏ nội dung, ảnh hưởng danh dự của người bệnh và uy tín của cơ sở y tế. Cách tiếp cận đúng là đặt quyền và nhân phẩm của người bệnh ở vị trí trung tâm trước khi quyết định bấm máy.

Tài liệu tham khảo

• Bộ luật Dân sự 2015, Điều 32 và Điều 38.
• Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023, khoản 2 Điều 8.
• Luật An ninh mạng 2018.
• Nghị định 13/2023/NĐ-CP về bảo vệ dữ liệu cá nhân.
• Nghị định 15/2020/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông, công nghệ thông tin.