Quay video tại quán cà phê, cửa hàng có nhạc: nguy cơ vi phạm bản quyền

Quay video trong không gian có nhạc và vấn đề bản quyền

Quay video tại quán cà phê, cửa hàng, nhà hàng hoặc trung tâm thương mại là hoạt động ghi hình diễn ra trong không gian thương mại, nơi âm nhạc thường được phát để tạo trải nghiệm cho khách hàng. Khi âm thanh nền lọt vào video, tác phẩm âm nhạc, bản ghi âm, ghi hình hoặc phần biểu diễn có thể đã được ghi nhận trong sản phẩm nội dung số. Từ thời điểm đó, video không còn là cảnh quay thuần túy mà trở thành một sản phẩm có khả năng liên quan đến quyền tác giả và quyền liên quan.

Theo khoản 2 Điều 4 Luật Sở hữu trí tuệ 2005, được sửa đổi, bổ sung bởi Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ 2022, quyền tác giả là quyền của tổ chức, cá nhân đối với tác phẩm do mình sáng tạo ra hoặc sở hữu. Theo khoản 3 Điều 4 Luật Sở hữu trí tuệ 2005, được sửa đổi, bổ sung bởi Luật Sở hữu trí tuệ 2022, quyền liên quan đến quyền tác giả là quyền của tổ chức, cá nhân đối với cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình, chương trình phát sóng, tín hiệu vệ tinh mang chương trình được mã hóa. Vì vậy, chỉ riêng việc nhạc xuất hiện trong video đã tạo ra một quan hệ pháp lý phức tạp, không thể xem nhẹ như yếu tố nền ngẫu nhiên.

Khi nào chủ kênh có nguy cơ vi phạm?

Nguy cơ vi phạm xuất hiện rõ nhất khi video ghi nhận nhạc có bản quyền một cách có chủ đích, kéo dài, rõ tiếng và trở thành yếu tố quan trọng của nội dung. Nếu chủ kênh quay cảnh ăn uống, review địa điểm hoặc vlog, nhưng giữ nguyên đoạn nhạc phát trong quán để tăng cảm xúc, tạo bối cảnh hoặc làm nhạc nền cho video, hành vi đó thường gắn với việc sử dụng tác phẩm âm nhạc trong khai thác nội dung. Trong trường hợp này, việc ghi hình không còn là tiếp nhận thụ động âm thanh môi trường mà đã chuyển thành sử dụng tác phẩm trong video được công bố.

Rủi ro cũng phát sinh khi video được chỉnh sửa, cắt ghép, đồng bộ hình ảnh với âm nhạc, hoặc khi âm nhạc trở thành phần chủ đạo của clip. Nếu nhạc phát trong quán là nhạc thương mại, nhạc từ bản ghi âm, ghi hình hoặc bản biểu diễn do người khác nắm quyền, việc đưa nguyên phần âm thanh đó vào video để đăng tải công khai thường đòi hỏi sự cho phép phù hợp từ chủ thể quyền. Căn cứ pháp lý trực tiếp là khoản 1 Điều 20 Luật Sở hữu trí tuệ 2005, được sửa đổi, bổ sung bởi Luật Sở hữu trí tuệ 2022, theo đó chủ sở hữu quyền tác giả có quyền làm tác phẩm phái sinh, trình diễn tác phẩm trước công chúng, sao chép tác phẩm, phân phối, nhập khẩu bản gốc hoặc bản sao, truyền đạt tác phẩm đến công chúng và cho thuê bản gốc hoặc bản sao tác phẩm điện ảnh, chương trình máy tính.

Với quyền liên quan, khoản 1 Điều 29 Luật Sở hữu trí tuệ 2005, được sửa đổi, bổ sung bởi Luật Sở hữu trí tuệ 2022, xác lập quyền của người biểu diễn đối với cuộc biểu diễn của mình; khoản 1 Điều 30 quy định quyền của nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình; khoản 1 Điều 44 quy định quyền của tổ chức phát sóng. Khi video sao chép hoặc khai thác phần biểu diễn, bản ghi hoặc tín hiệu phát sóng mà không được phép, trách nhiệm xâm phạm quyền liên quan cũng đặt ra độc lập với quyền tác giả đối với bài hát.

Nhạc vang trong quán có phải lúc nào cũng là hành vi xâm phạm?

Không phải mọi video có âm nhạc nền đều tự động bị coi là vi phạm. Pháp luật cần đánh giá bản chất sử dụng, mức độ thể hiện, mục đích khai thác và việc có xâm phạm quyền của chủ thể quyền hay không. Nếu âm nhạc chỉ xuất hiện rất ngắn, không rõ nét, không đóng vai trò khai thác trong nội dung và không làm thay thế việc xin phép khai thác tác phẩm, nguy cơ tranh chấp giảm xuống đáng kể. Tuy nhiên, sự giảm nhẹ này không đồng nghĩa với miễn trừ trách nhiệm.

Nghị định 17/2023/NĐ-CP là văn bản quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Sở hữu trí tuệ về quyền tác giả, quyền liên quan, trong đó xác lập khung áp dụng đối với các hành vi sử dụng tác phẩm và quyền liên quan trong môi trường số. Ngoài ra, khoản 7 Điều 1 Luật Sở hữu trí tuệ 2022 bổ sung quy định về ngoại lệ không xâm phạm quyền tác giả trong một số trường hợp nhất định, nhưng ngoại lệ này không phải là giấy phép chung để dùng nhạc trong video thương mại. Do đó, việc biện minh rằng “nhạc chỉ phát ở quán” không đủ để loại trừ toàn bộ rủi ro pháp lý.

Trách nhiệm pháp lý có thể đặt ra

Khi hành vi sử dụng âm nhạc trong video vượt quá phạm vi ngoại lệ và không được phép của chủ thể quyền, chủ kênh có thể đối mặt với trách nhiệm dân sự, hành chính hoặc trong trường hợp nghiêm trọng là hình sự. Theo Điều 198 Luật Sở hữu trí tuệ 2005, được sửa đổi, bổ sung bởi Luật Sở hữu trí tuệ 2022, chủ thể quyền có quyền tự bảo vệ hoặc yêu cầu cơ quan có thẩm quyền áp dụng biện pháp bảo vệ quyền. Theo Điều 202 Luật Sở hữu trí tuệ 2005, được sửa đổi, bổ sung bởi Luật Sở hữu trí tuệ 2022, biện pháp dân sự có thể bao gồm chấm dứt hành vi xâm phạm, xin lỗi cải chính công khai, bồi thường thiệt hại và tiêu hủy, phân phối hoặc đưa vào sử dụng không nhằm mục đích thương mại hàng hóa vi phạm.

Về xử phạt vi phạm hành chính, Nghị định 131/2013/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung bởi các văn bản hiện hành, là căn cứ quan trọng để xử lý các hành vi xâm phạm quyền tác giả và quyền liên quan trong thực tiễn. Về hình sự, Bộ luật Hình sự 2015, được sửa đổi, bổ sung năm 2017, có Điều 225 về tội xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan trong những trường hợp đủ yếu tố cấu thành. Như vậy, rủi ro không chỉ là bị gỡ video hay đánh bản quyền trên nền tảng, mà còn có thể mở rộng thành trách nhiệm pháp lý thực chất.

Phân biệt ba tình huống thường gặp

1. Nhạc nền chỉ lọt âm rất nhỏ, không chủ đích

Đây là tình huống ít rủi ro nhất nếu âm thanh chỉ là phần nền thoáng qua, không được khai thác như yếu tố nội dung và không tạo thành phần nhạc của video. Dù vậy, chủ kênh vẫn cần lưu ý rằng nền tảng số có thể tự động nhận diện âm thanh có bản quyền và áp dụng cơ chế gỡ hoặc chặn nội dung. Từ góc độ pháp lý, mức độ “không đáng kể” phải được đánh giá thận trọng, không thể mặc nhiên coi là an toàn tuyệt đối.

2. Nhạc quán phát rõ, dài và giữ nguyên trong video

Đây là tình huống có nguy cơ cao nhất vì phần âm nhạc trở thành thành tố có giá trị trong sản phẩm truyền thông. Khi video được đăng tải công khai để thu hút lượt xem, quảng cáo, tiếp thị hoặc xây dựng thương hiệu cá nhân, việc dùng nguyên đoạn nhạc nền thường chạm tới quyền sao chép, quyền truyền đạt và quyền đối với bản ghi âm hoặc bản biểu diễn. Nếu không có giấy phép hoặc căn cứ miễn trừ cụ thể, hành vi này dễ bị xác định là xâm phạm quyền.

3. Chủ kênh xin phép cơ sở kinh doanh nhưng không xin phép chủ thể quyền âm nhạc

Đây là hiểu lầm phổ biến trong thực tế. Việc quán cà phê đồng ý cho quay phim chỉ giải quyết quyền đối với địa điểm và quan hệ dân sự với chủ cơ sở, không đồng nghĩa đã có quyền sử dụng âm nhạc trong video. Quyền đối với bài hát, bản ghi âm và phần biểu diễn vẫn thuộc về chủ thể quyền tương ứng theo Luật Sở hữu trí tuệ 2005, được sửa đổi, bổ sung bởi Luật Sở hữu trí tuệ 2022.

Cách giảm thiểu rủi ro cho chủ kênh

Biện pháp an toàn nhất là ghi hình trong không gian yên tĩnh hoặc tắt toàn bộ nhạc phát trong lúc quay. Nếu địa điểm vẫn cần âm thanh nền, chủ kênh nên sử dụng nhạc do chính mình sở hữu quyền, nhạc được cấp phép hợp lệ, hoặc nhạc thuộc kho nội dung cho phép sử dụng thương mại theo điều kiện cụ thể. Cách làm này giúp tách nội dung sáng tạo khỏi phần âm thanh có tranh chấp.

Khi buộc phải quay ở nơi có nhạc, cần kiểm tra xem video có thể bị nhận diện bởi hệ thống bảo vệ bản quyền của nền tảng hay không, đồng thời hạn chế tối đa việc để nhạc hiện rõ trong đoạn quay. Chủ kênh cũng nên lưu giữ thỏa thuận bằng văn bản với đơn vị cung cấp địa điểm nếu có ghi nhận việc cho phép quay hình, nhưng cần hiểu rằng văn bản này không thay thế giấy phép sử dụng âm nhạc. Nếu nội dung có mục đích thương mại, việc xin phép đầy đủ đối với phần âm nhạc vẫn là yêu cầu cốt lõi.

Kết luận pháp lý

Quay video tại quán cà phê, cửa hàng có nhạc không đương nhiên là vi phạm bản quyền, nhưng rủi ro pháp lý hiện hữu rõ rệt khi âm nhạc được ghi nhận có chủ đích, rõ tiếng và trở thành một phần của nội dung công bố công khai. Cơ sở pháp lý trung tâm nằm ở Luật Sở hữu trí tuệ 2005, được sửa đổi, bổ sung bởi Luật Sở hữu trí tuệ 2022, cùng Nghị định 17/2023/NĐ-CP về quyền tác giả, quyền liên quan. Với môi trường sáng tạo số, cách tiếp cận thận trọng nhất là coi âm nhạc trong không gian công cộng như một đối tượng quyền cần được kiểm soát, không phải như yếu tố nền tự do sử dụng.

Tài liệu tham khảo

• Luật Sở hữu trí tuệ 2005, được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 07/2022/QH15.
• Nghị định số 17/2023/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Sở hữu trí tuệ về quyền tác giả, quyền liên quan.
• Bộ luật Hình sự 2015, được sửa đổi, bổ sung năm 2017, Điều 225.
• Nghị định số 131/2013/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính quyền tác giả, quyền liên quan, được sửa đổi, bổ sung bởi văn bản hiện hành.
• Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2025, số 72/2025/QH15.