Quay phim, chụp ảnh tại khu vực quân sự: giới hạn pháp lý và chế tài

Khung pháp lý điều chỉnh việc quay phim, chụp ảnh tại khu vực quân sự

Việc quay phim, chụp ảnh tại khu vực quân sự được điều chỉnh đồng thời bởi pháp luật về quốc phòng, bảo vệ bí mật nhà nước và xử phạt vi phạm hành chính. Trọng tâm của chế độ pháp lý này là bảo đảm an ninh, an toàn cho công trình quốc phòng, khu quân sự và ngăn ngừa việc thu thập, lưu giữ, phát tán thông tin nhạy cảm. Do đó, đây không phải là hoạt động bị cấm theo một mệnh lệnh chung cho mọi trường hợp, mà bị giới hạn theo vị trí, mức độ bảo vệ và sự chấp thuận của cơ quan có thẩm quyền.

Trong thực tiễn áp dụng, cần đặc biệt lưu ý rằng từ 01/01/2025, quy định mới đã siết chặt hơn đối với hành vi ghi hình, chụp ảnh trong phạm vi khu vực cấm liên quan đến quốc phòng, an ninh. Đồng thời, đối với khu vực chứa bí mật nhà nước hoặc khu vực bảo vệ của cơ quan, tổ chức, việc ghi âm, ghi hình, chụp ảnh chỉ được thực hiện khi có sự đồng ý của người có thẩm quyền theo quy định. Vì vậy, khi tiếp cận một địa điểm quân sự, yếu tố quyết định không chỉ là “có phải khu quân đội hay không”, mà còn là “đang đứng ở phần không gian pháp lý nào của khu vực đó”.

Khi nào việc quay phim, chụp ảnh bị hạn chế hoặc bị cấm?

1. Khu vực cấm của công trình quốc phòng, khu quân sự

Đây là nhóm không gian có mức bảo vệ cao nhất. Hành vi quay phim, chụp ảnh, đo, vẽ tại khu vực cấm của công trình quốc phòng, khu quân sự khi không được phép của cấp có thẩm quyền là hành vi bị xử phạt. Theo khoản 3 Điều 7 Nghị định 144/2021/NĐ-CP, mức phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 15.000.000 đồng được áp dụng đối với hành vi này. Quy định này cho thấy việc “không được phép” là ranh giới pháp lý trực tiếp; chỉ cần thiếu chấp thuận hợp lệ là đã phát sinh vi phạm.

2. Khu vực bảo vệ, vành đai an toàn của công trình quốc phòng, khu quân sự

Với khu vực bảo vệ hoặc vành đai an toàn, pháp luật cũng không cho phép ghi hình tùy tiện. Theo điểm a khoản 1, khoản 2 và khoản 3 Điều 7 Nghị định 144/2021/NĐ-CP, hành vi quay phim, chụp ảnh, đo, vẽ tại vành đai an toàn hoặc khu vực bảo vệ của công trình quốc phòng, khu quân sự khi không được phép của cấp có thẩm quyền đều bị xử phạt với mức tiền tương ứng theo từng mức độ khu vực. Nói cách khác, càng đi sâu vào vùng bảo vệ trọng yếu thì mức độ hạn chế càng nghiêm ngặt.

3. Khu vực chứa bí mật nhà nước hoặc khu vực được bảo vệ đặc biệt

Pháp luật về bảo vệ bí mật nhà nước đặt ra nguyên tắc cấm ghi âm, ghi hình, chụp ảnh trong khu vực chứa bí mật nhà nước, trừ trường hợp được phép. Đối với các khu vực bảo vệ của cơ quan, đơn vị, việc ghi hình, chụp ảnh chỉ được thực hiện khi có sự đồng ý của thủ trưởng cơ quan, đơn vị được bảo vệ. Quy tắc này áp dụng độc lập với chế độ xử phạt trong lĩnh vực quốc phòng, nên một hành vi có thể đồng thời xâm phạm nhiều nhóm quy định nếu vừa ghi hình trái phép vừa làm lộ thông tin bị bảo vệ.

4. Vùng có dấu hiệu nguy cơ lộ lọt thông tin quân sự

Không phải mọi bức ảnh chụp gần doanh trại, kho quân khí hay sân bay quân sự đều đương nhiên hợp pháp nếu bên trong ảnh thể hiện rõ công trình, bố trí lực lượng, thiết bị hoặc hoạt động nghiệp vụ. Khi hình ảnh cho phép nhận diện yếu tố thuộc bí mật nhà nước, bí mật công tác hoặc thông tin thuộc khu vực cấm, hành vi ghi hình có thể bị xử lý theo quy định tương ứng. Vì vậy, tiêu chí đánh giá không chỉ nằm ở “nơi chụp”, mà còn ở “nội dung thể hiện trong ảnh, video”.

Trường hợp được phép ghi hình, chụp ảnh

Việc quay phim, chụp ảnh tại khu vực quân sự được phép khi có sự đồng ý của cấp có thẩm quyền, và nội dung ghi hình không vượt quá phạm vi được chấp thuận. Sự cho phép này thường phải thể hiện rõ về chủ thể được vào, khu vực được ghi hình, thời gian thực hiện và mục đích sử dụng tư liệu. Nếu chỉ có sự đồng ý miệng nhưng không xác định được thẩm quyền hoặc phạm vi cho phép, rủi ro pháp lý vẫn rất cao.

Trong một số hoạt động thông tin, báo chí, truyền hình, đối ngoại hoặc ghi nhận sự kiện quốc phòng, việc tác nghiệp thường được tổ chức theo cơ chế cấp phép, phân luồng và giám sát của cơ quan chức năng. Khi đó, quyền ghi hình không xuất phát từ ý chí đơn phương của người thực hiện mà từ quyết định quản lý của cơ quan có thẩm quyền. Mọi việc đăng tải, phát tán sau đó cũng phải tuân thủ đúng phạm vi đã được cho phép.

Chế tài đối với hành vi vi phạm

Chế tài hành chính trong lĩnh vực quốc phòng hiện được áp dụng nghiêm đối với hành vi quay phim, chụp ảnh trái phép tại khu vực quân sự. Theo khoản 3 Điều 7 Nghị định 144/2021/NĐ-CP, hành vi quay phim, chụp ảnh, đo, vẽ khu vực cấm của công trình quốc phòng, khu quân sự khi không được phép của cấp có thẩm quyền bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 15.000.000 đồng. Với các hành vi ở khu vực bảo vệ, vành đai an toàn, mức phạt được xác định theo từng trường hợp cụ thể tại cùng điều luật.

Ngoài tiền phạt, người vi phạm còn có thể bị áp dụng biện pháp xử phạt bổ sung và biện pháp khắc phục hậu quả theo quy định về xử phạt vi phạm hành chính, đặc biệt khi tang vật, phương tiện được dùng để thực hiện hành vi vi phạm. Nếu việc quay phim, chụp ảnh gắn với việc thu thập, lưu giữ, sao chép hoặc phát tán thông tin thuộc bí mật nhà nước, trách nhiệm pháp lý có thể chuyển sang mức độ nghiêm trọng hơn, tùy tính chất vụ việc và hậu quả xảy ra. Do đó, một hành vi tưởng như đơn giản bằng điện thoại cá nhân vẫn có thể phát sinh hệ quả pháp lý đáng kể.

Những điểm cần lưu ý khi tiếp cận khu vực quân sự

• Không tự suy đoán rằng khu vực “đứng ngoài hàng rào” là được ghi hình tự do; giới hạn pháp lý phụ thuộc vào tính chất khu vực và quy chế bảo vệ.
• Không sử dụng flycam, thiết bị bay hoặc thiết bị ghi hình tầm xa khi chưa kiểm tra đầy đủ quy định cho phép.
• Không đăng tải hình ảnh công trình, lực lượng, trang bị, sơ đồ bố trí hoặc hoạt động huấn luyện nếu chưa xác định chắc chắn tính hợp pháp của nội dung.
• Khi có yêu cầu kiểm tra, cần chấp hành hướng dẫn của lực lượng chức năng và dừng ghi hình ngay khi được yêu cầu.
• Nếu tác nghiệp báo chí, truyền thông hoặc làm tài liệu nghiên cứu, phải xin phép đúng thẩm quyền trước khi vào khu vực.

Kết luận

Quay phim, chụp ảnh tại khu vực quân sự không bị cấm tuyệt đối, nhưng bị hạn chế nghiêm ngặt ở các khu vực cấm, khu vực bảo vệ, vành đai an toàn và địa điểm chứa bí mật nhà nước. Cơ sở pháp lý hiện hành cho thấy chỉ cần không có sự đồng ý của cấp có thẩm quyền là hành vi đã có nguy cơ bị xử phạt, đặc biệt theo khoản 3 Điều 7 Nghị định 144/2021/NĐ-CP. Trong bối cảnh quản lý an ninh quốc phòng ngày càng chặt chẽ, việc nhận diện đúng phạm vi được phép là biện pháp phòng ngừa rủi ro pháp lý hữu hiệu nhất.

Tài liệu tham khảo

• Nghị định 144/2021/NĐ-CP ngày 31/12/2021 của Chính phủ.
• Luật Bảo vệ bí mật nhà nước năm 2018.
• Nghị định 26/2025/NĐ-CP về hướng dẫn thi hành một số nội dung liên quan đến bảo vệ bí mật nhà nước và hoạt động ghi âm, ghi hình, chụp ảnh tại khu vực bảo vệ.
• Luật Quốc phòng năm 2018.
• Quyết định 160/2004/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về khu vực, địa điểm cấm.