Phối hợp giữa Quân đội nhân dân, Công an nhân dân và chính quyền địa phương

Cơ sở pháp lý của cơ chế phối hợp

Cơ chế phối hợp giữa Quân đội nhân dân, Công an nhân dân và chính quyền địa phương được xác lập trên nền tảng pháp luật về quốc phòng, an ninh và tổ chức chính quyền địa phương. Theo khoản 1 Điều 15 Luật Quốc phòng 2018, Quân đội nhân dân, Dân quân tự vệ có trách nhiệm phối hợp chặt chẽ với Công an nhân dân trong bảo vệ an ninh quốc gia, giữ gìn trật tự, an toàn xã hội, đấu tranh phòng, chống tội phạm và xây dựng Công an nhân dân. Theo khoản 2 Điều 15 Luật Quốc phòng 2018, Chính phủ quy định chi tiết về phối hợp giữa các lực lượng này.

Ở chiều ngược lại, Luật Công an nhân dân 2018 cũng ghi nhận nghĩa vụ phối hợp của lực lượng Công an với Quân đội nhân dân và các lực lượng khác trong bảo vệ an ninh quốc gia, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội, phòng, chống tội phạm và xây dựng lực lượng Công an nhân dân. Trên bình diện tổ chức nhà nước, Luật Tổ chức chính quyền địa phương hiện hành và các văn bản liên quan giao Ủy ban nhân dân các cấp trách nhiệm chỉ đạo cơ quan quân sự, công an cùng cấp thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh trên địa bàn, bảo đảm thống nhất quản lý nhà nước ở địa phương.

Phạm vi và nội dung phối hợp chủ yếu

Phối hợp giữa ba chủ thể này không chỉ giới hạn ở xử lý tình huống an ninh, trật tự mà còn bao gồm tham mưu chiến lược, xây dựng lực lượng, bảo vệ mục tiêu trọng điểm và tổ chức thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh tại địa phương. Nội dung phối hợp thường tập trung vào trao đổi thông tin, nắm tình hình, dự báo nguy cơ, thống nhất phương án xử lý các vụ việc phức tạp và huy động lực lượng khi có yêu cầu. Trong thực tiễn quản trị địa phương, đây là cơ chế bảo đảm cho việc kết hợp chặt chẽ giữa nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội với củng cố quốc phòng, an ninh.

Theo các quy định về nhiệm vụ của Bộ Quốc phòng và hệ thống quốc phòng địa phương, cơ quan quân sự các cấp có trách nhiệm phối hợp với cơ quan, đơn vị Công an nhân dân và chính quyền địa phương trong xây dựng khu vực phòng thủ, xây dựng lực lượng vũ trang địa phương, bảo vệ địa bàn và xử lý các tình huống quốc phòng, an ninh. Theo quy định về công tác của Công an nhân dân, lực lượng Công an chủ trì hoặc phối hợp tham mưu Ủy ban nhân dân cùng cấp biện pháp phòng ngừa, đấu tranh với các hành vi xâm hại an ninh, trật tự; đồng thời phối hợp bảo vệ công trình trọng điểm liên quan đến an ninh quốc gia trên địa bàn.

1. Phối hợp trong nắm tình hình và tham mưu

Đây là khâu đầu tiên và có tính nền tảng. Quân đội, Công an và chính quyền địa phương phải thường xuyên trao đổi thông tin, phân tích tình hình, nhận diện điểm nóng, đối tượng trọng điểm và những yếu tố tác động đến an ninh, trật tự. Hoạt động tham mưu cần bảo đảm tính kịp thời, đúng thẩm quyền và thống nhất với chỉ đạo của cấp có thẩm quyền.

2. Phối hợp trong bảo vệ an ninh, trật tự và phòng, chống tội phạm

Các lực lượng phối hợp tuần tra, kiểm soát, bảo vệ mục tiêu, khu vực trọng điểm; ngăn chặn, xử lý vi phạm pháp luật; tham gia giải quyết vụ việc phức tạp phát sinh trên địa bàn. Khi có tình huống khẩn cấp, cơ chế phối hợp cho phép huy động đồng bộ quân sự, công an và hệ thống chính trị cơ sở để bảo vệ an toàn địa bàn, cơ quan, doanh nghiệp và nhân dân.

3. Phối hợp trong xây dựng lực lượng và củng cố cơ sở

Chính quyền địa phương có vai trò tổ chức, bảo đảm điều kiện để cơ quan quân sự, công an cùng cấp thực hiện nhiệm vụ. Việc xây dựng lực lượng vũ trang địa phương, bảo đảm chính sách, cơ sở vật chất, chế độ thông tin báo cáo và công tác dân vận đều gắn chặt với trách nhiệm quản lý nhà nước ở địa phương. Sự phối hợp này góp phần củng cố nền tảng chính trị - xã hội vững chắc ngay từ cơ sở.

Vai trò của chính quyền địa phương trong cơ chế phối hợp

Chính quyền địa phương là chủ thể quản trị trực tiếp, giữ vai trò điều phối, bảo đảm và tổ chức thực hiện trên địa bàn. Theo Luật Tổ chức chính quyền địa phương hiện hành, Ủy ban nhân dân là cơ quan chấp hành của Hội đồng nhân dân, cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương, có trách nhiệm tổ chức thi hành Hiến pháp, luật, văn bản của cơ quan nhà nước cấp trên và nghị quyết của Hội đồng nhân dân. Trong lĩnh vực quốc phòng, an ninh, Ủy ban nhân dân các cấp phải chỉ đạo, điều hành cơ quan quân sự, công an và các phòng, ban liên quan phối hợp thực hiện nhiệm vụ theo quy định pháp luật.

Trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp hiện hành, sự phối hợp cần được thiết kế theo hướng tinh gọn, trực tiếp và rõ đầu mối. Cấp tỉnh giữ vai trò chỉ đạo, điều phối liên vùng, xử lý vấn đề vượt thẩm quyền cơ sở; cấp xã, phường, đặc khu là nơi trực tiếp bám nắm dân cư, phát hiện sớm và giải quyết từ đầu các dấu hiệu phức tạp về an ninh, trật tự, quốc phòng. Cách tổ chức này làm tăng hiệu lực quản trị nhà nước và giảm độ trễ trong xử lý tình huống.

Nguyên tắc pháp lý chi phối hoạt động phối hợp

Hoạt động phối hợp phải tuân thủ nguyên tắc đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý thống nhất của Nhà nước và sự chỉ huy, điều hành theo thẩm quyền của từng lực lượng. Mỗi chủ thể chỉ thực hiện nhiệm vụ trong phạm vi pháp luật cho phép, đồng thời bảo đảm chế độ báo cáo, xin ý kiến và phối hợp liên thông khi phát sinh tình huống vượt quá thẩm quyền. Đây là điều kiện để phối hợp không bị chồng chéo, không làm thay chức năng của nhau và không làm suy giảm trách nhiệm cá nhân, trách nhiệm công vụ.

Nguyên tắc công khai, kịp thời, chính xác, bảo mật đúng mức và tôn trọng quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân cũng phải được bảo đảm. Đối với các vụ việc liên quan an ninh quốc gia, bí mật nhà nước hoặc tình huống quốc phòng, an ninh đặc biệt, việc trao đổi thông tin phải tuân thủ đúng chế độ bảo vệ bí mật và thẩm quyền phê duyệt. Điều này giúp cân bằng giữa yêu cầu xử lý hiệu quả và yêu cầu tuân thủ pháp luật.

Ý nghĩa thực tiễn của phối hợp liên ngành

Cơ chế phối hợp giữa Quân đội nhân dân, Công an nhân dân và chính quyền địa phương tạo ra sức mạnh tổng hợp của hệ thống chính trị trong bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa, ngay tại địa bàn cơ sở. Khi được vận hành đúng pháp luật, cơ chế này góp phần phòng ngừa xung đột, giảm thiểu vi phạm pháp luật, củng cố niềm tin của nhân dân và nâng cao năng lực quản trị an ninh, quốc phòng của chính quyền. Đây cũng là nền tảng để kết hợp chặt chẽ giữa quốc phòng, an ninh với phát triển kinh tế - xã hội.

Trong điều kiện tình hình an ninh, trật tự ngày càng phức tạp, yêu cầu phối hợp không dừng ở xử lý sự vụ mà phải chuyển mạnh sang dự báo, phòng ngừa và chuẩn bị phương án. Sự gắn kết giữa lực lượng vũ trang và chính quyền địa phương giúp hình thành cơ chế phản ứng nhanh, có khả năng huy động nguồn lực hợp pháp, đúng thẩm quyền và hiệu quả. Nhờ đó, địa bàn được giữ vững ổn định, tạo môi trường an toàn cho phát triển bền vững.

Kết luận

Phối hợp giữa Quân đội nhân dân, Công an nhân dân và chính quyền địa phương là một thiết chế pháp lý trọng yếu của quản trị quốc gia ở Việt Nam. Thiết chế này được quy định trong hệ thống pháp luật hiện hành, đòi hỏi sự phân công rõ ràng, phối hợp chặt chẽ và chịu trách nhiệm đến cùng theo thẩm quyền. Khi được triển khai nghiêm túc, cơ chế này bảo đảm thống nhất giữa quốc phòng, an ninh và quản lý nhà nước ở địa phương, đồng thời trực tiếp phục vụ lợi ích quốc gia, dân tộc và quyền lợi chính đáng của nhân dân.

Tài liệu tham khảo

• Luật Quốc phòng 2018.
• Luật Công an nhân dân 2018.
• Luật Tổ chức chính quyền địa phương hiện hành.
• Nghị định số 03/2019/NĐ-CP của Chính phủ về phối hợp giữa Bộ Công an và Bộ Quốc phòng trong thực hiện nhiệm vụ bảo vệ an ninh quốc gia, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội, đấu tranh phòng, chống tội phạm và nhiệm vụ quốc phòng.
• Văn bản quy định về nhiệm vụ của Bộ Quốc phòng và hệ thống quốc phòng địa phương còn hiệu lực đến năm 2026.