Xử lý an toàn khi phát hiện vật nổ, bom mìn hoặc vật thể nghi là vũ khí

Khái quát về nguy cơ pháp lý và an toàn

Vật nổ, bom mìn và các vật thể nghi là vũ khí đều là nguồn nguy hiểm đặc biệt, chỉ một thao tác tự ý chạm vào, di chuyển hoặc tháo gỡ cũng có thể gây nổ và làm phát tán mảnh văng, sóng xung kích, cháy lan hoặc thương vong hàng loạt. Trong thực tiễn, nhiều tai nạn xảy ra không phải vì vật thể tự kích nổ mà do con người tiếp cận sai cách, cố gắng nhặt lên, mang đi hoặc kiểm tra bằng phương tiện thô sơ. Vì vậy, nguyên tắc xử lý đầu tiên là bảo đảm an toàn hiện trường, không xâm phạm vật thể và nhanh chóng thông báo cho cơ quan có thẩm quyền.

Về mặt pháp lý, người phát hiện không có quyền tự ý tiêu hủy, tháo ngòi, vận chuyển hay cất giữ vật nổ, bom mìn, vũ khí trái phép. Nghĩa vụ đúng đắn là báo tin, khai báo và giao nộp theo cơ chế do pháp luật quy định. Đây là trách nhiệm pháp lý gắn với an toàn công cộng, không phải lựa chọn tùy nghi của cá nhân.

Căn cứ pháp lý hiện hành

Hiện hành, Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ quy định tại khoản 1 Điều 59 rằng tổ chức, cá nhân phải khai báo, giao nộp vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ cho cơ quan Quân sự, Công an hoặc chính quyền địa phương nơi gần nhất trong trường hợp không thuộc đối tượng được trang bị, sử dụng theo quy định của pháp luật mà có từ bất kỳ nguồn nào hoặc phát hiện, thu nhặt được. Quy định này bao quát cả trường hợp phát hiện bom mìn, đạn, kíp nổ, đầu đạn, lựu đạn và các vật thể nghi là vũ khí hoặc vật liệu nổ còn sót lại.

Đồng thời, khoản 2 Điều 59 của Luật này xác định cơ quan Quân sự, Công an hoặc chính quyền địa phương có trách nhiệm tổ chức tiếp nhận, thu gom, phân loại, bảo quản và xử lý đối với vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ do tổ chức, cá nhân khai báo, giao nộp. Cơ chế này cho thấy người dân chỉ thực hiện nghĩa vụ phát hiện, báo tin và bàn giao; việc xử lý chuyên môn thuộc thẩm quyền lực lượng chức năng.

Đối với trường hợp phát hiện vật thể còn nguy hiểm tại khu vực dân cư, đường giao thông, công trình hoặc đất sản xuất, việc giữ nguyên hiện trạng và khoanh vùng bảo vệ là yêu cầu phù hợp với nguyên tắc phòng ngừa rủi ro. Nếu có dấu hiệu đe dọa trực tiếp đến tính mạng, cần thông báo ngay cơ quan Công an, cơ quan Quân sự hoặc chính quyền địa phương nơi gần nhất để triển khai biện pháp cô lập, cảnh giới và xử lý kỹ thuật.

Cần làm gì ngay khi phát hiện vật nghi nổ

Trước hết, phải dừng mọi tiếp cận với vật thể nghi nổ. Không chạm tay, không đá, không ném, không lật, không đào, không đốt lửa, không dùng điện thoại sát vật thể và không để trẻ em, người dân hiếu kỳ lại gần. Nếu vật thể nằm ở nơi đang có đông người qua lại, cần nhanh chóng thông báo cho những người xung quanh lùi xa và tránh tụ tập.

Tiếp theo, cần ghi nhớ vị trí tương đối của vật thể để báo cho lực lượng chức năng. Có thể quan sát từ khoảng cách an toàn, xác định mốc dễ nhận biết như cây lớn, cột mốc, góc nhà, biển báo, mép đường hoặc tọa độ nơi phát hiện nếu có điều kiện, nhưng không di chuyển vật thể để “đặt lại cho dễ nhìn”. Việc chụp ảnh chỉ nên thực hiện khi đứng ở khoảng cách an toàn tuyệt đối và không tạo thêm rủi ro.

Sau đó, phải liên hệ ngay Công an, cơ quan Quân sự hoặc Ủy ban nhân dân nơi gần nhất để báo tin và đề nghị hướng dẫn. Khi thông báo, cần nêu rõ thời gian phát hiện, vị trí, đặc điểm bên ngoài, tình trạng người xung quanh và các nguy cơ hiện hữu như gần khu dân cư, trường học, chợ, đường điện, nguồn nhiệt hoặc khu vực có trẻ em qua lại. Nếu nghi ngờ có người bị thương hoặc vật thể nằm ngay trên tuyến giao thông chính, cần ưu tiên yêu cầu phong tỏa và cứu hộ khẩn cấp.

Những việc tuyệt đối không được làm

Không được tự ý mang vật nổ, bom mìn hoặc vật thể nghi là vũ khí về nhà, cho vào cốp xe, buộc sau xe máy hoặc cất trong kho chứa. Hành vi này vừa làm tăng rủi ro phát nổ trên đường vận chuyển, vừa có thể bị xử lý theo quy định về quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ. Việc “giữ hộ” cho người khác hoặc xem đó là vật sưu tầm đều không làm thay đổi tính chất nguy hiểm của vật thể.

Không được tháo dỡ, nung, cưa, khoan, đập, rửa bằng hóa chất hoặc thử bằng lửa. Những thao tác này là hành vi can thiệp trái phép vào cấu trúc kỹ thuật của vật nổ, đặc biệt nguy hiểm với bom, mìn, đạn pháo, lựu đạn, ngòi nổ, kíp nổ và chất nổ công nghiệp còn sót lại. Cũng không được đăng tải thông tin sai lệch, kích động đám đông đến xem hoặc hiếu kỳ tiếp cận hiện trường.

Nếu vật thể nằm trong khu đất của gia đình, cơ quan hoặc doanh nghiệp, không vì lý do sở hữu đất mà nghĩ rằng mình được quyền tự xử lý. Quyền sử dụng đất không bao gồm quyền tự mình xử lý vật nổ. Khi phát hiện trong quá trình xây dựng, đào móng, san lấp hoặc khai thác đất đá, chủ đầu tư và đơn vị thi công phải tạm dừng hoạt động tại khu vực có nguy cơ, bảo vệ hiện trường và báo ngay cho cơ quan có thẩm quyền.

Quy trình ứng xử an toàn trong cộng đồng

Ở khu dân cư, tổ dân phố, thôn, ấp, nhà trường hoặc khu sản xuất, người phát hiện cần ưu tiên cảnh báo để hạn chế tiếp cận trước khi cơ quan chức năng đến. Có thể dùng dây, rào tạm, biển báo hoặc người cảnh giới để ngăn người khác đi vào vùng nguy hiểm, nhưng không được tự ý canh gác theo kiểu tiếp cận gần vật thể. Mục tiêu là duy trì khoảng cách an toàn và chờ lực lượng chuyên trách.

Chính quyền địa phương, Công an và lực lượng quân sự cơ sở có trách nhiệm tiếp nhận thông tin, tổ chức kiểm tra và phối hợp xử lý theo thẩm quyền. Khi vật thể được xác định là bom mìn hoặc vật liệu nổ còn sót lại sau chiến tranh, việc di dời, tiêu hủy hoặc vô hiệu hóa phải do lực lượng chuyên môn tiến hành. Người dân chỉ nên hỗ trợ cung cấp thông tin, dẫn đường đến vị trí phát hiện và giữ trật tự xung quanh.

Trong trường hợp có người bị thương, ưu tiên số một là gọi cấp cứu và giữ khoảng cách an toàn với vật thể. Không vì sơ cứu mà quay lại nhặt vật thể, di chuyển nạn nhân qua khu vực có nguy cơ nổ nếu chưa có bảo đảm an toàn từ lực lượng chức năng. Nếu cần di chuyển người bị nạn để tránh nguy hiểm trực tiếp, việc này phải được thực hiện với sự thận trọng cao nhất và trong giới hạn không làm tăng rủi ro phát nổ.

Trách nhiệm pháp lý khi vi phạm

Người cố tình tàng trữ, mua bán, vận chuyển, tháo gỡ, sử dụng hoặc che giấu vật nổ, bom mìn, vũ khí trái phép có thể bị xử lý hành chính hoặc hình sự tùy tính chất, mức độ và hậu quả. Nếu hành vi làm nổ, gây chết người, gây thương tích, hư hại tài sản hoặc đe dọa an ninh, trật tự, trách nhiệm hình sự có thể phát sinh theo quy định của Bộ luật Hình sự hiện hành.

Ngay cả trong trường hợp không nhằm mục đích xấu, việc tự ý giữ vật nổ “để chờ nộp” hoặc tự vận chuyển về cơ quan chức năng cũng có thể bị coi là hành vi nguy hiểm. Pháp luật đặt trọng tâm vào việc bảo đảm an toàn tuyệt đối và chuyển giao đúng đầu mối tiếp nhận. Do đó, cách ứng xử đúng đắn nhất luôn là báo tin kịp thời và giao cho lực lượng có chuyên môn xử lý.

Kết luận

Khi phát hiện vật nổ, bom mìn hoặc vật thể nghi là vũ khí, nguyên tắc pháp lý và an toàn đều thống nhất ở một điểm: không chạm vào, không di chuyển, không tự xử lý, không để người khác tiếp cận. Người phát hiện phải báo ngay cho Công an, cơ quan Quân sự hoặc chính quyền địa phương nơi gần nhất để thực hiện tiếp nhận và xử lý theo khoản 1, khoản 2 Điều 59 Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ. Tuân thủ đúng quy trình này là biện pháp hiệu quả nhất để bảo vệ tính mạng, tài sản và trật tự an toàn xã hội.

Tài liệu tham khảo

• Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ năm 2017.
• Luật số 42/2024/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ.
• Nghị định 137/2020/NĐ-CP về quản lý, sử dụng pháo.
• Thông tư 75/2024/TT-BCA quy định chi tiết một số điều của Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ.
• Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung 2017.