Nhập khẩu hàng theo RCEP: kiểm tra điều kiện hưởng thuế ưu đãi

Cơ sở pháp lý và ý nghĩa của ưu đãi thuế RCEP

RCEP là hiệp định thương mại tự do có phạm vi bao phủ rộng, trong đó ưu đãi thuế quan chỉ được áp dụng khi hàng hóa đáp ứng đầy đủ điều kiện về xuất xứ, vận chuyển và chứng từ theo quy định của hiệp định và pháp luật nội địa thực thi. Tại Việt Nam, khung pháp lý về xuất xứ hàng hóa nói chung được đặt nền tảng bởi Nghị định 31/2018/NĐ-CP của Chính phủ, còn quy tắc xuất xứ riêng đối với RCEP được hướng dẫn bởi Thông tư 05/2022/TT-BCT và văn bản sửa đổi, bổ sung liên quan như Thông tư 32/2022/TT-BCT. Khi xem xét hưởng ưu đãi, cơ quan hải quan không chỉ đối chiếu thuế suất mà còn kiểm tra tính hợp lệ của chứng từ xuất xứ và sự phù hợp của hàng hóa với quy tắc xuất xứ áp dụng. Vì vậy, việc kiểm tra điều kiện hưởng thuế ưu đãi phải được thực hiện trước khi mở tờ khai hoặc ít nhất trước thời điểm nộp bộ hồ sơ hải quan.

Ba điều kiện cốt lõi để hưởng thuế ưu đãi RCEP

1. Hàng hóa phải thuộc phạm vi cam kết ưu đãi

Trước hết, cần xác định mã HS của hàng hóa và đối chiếu với biểu thuế ưu đãi đặc biệt RCEP mà Việt Nam ban hành để biết mặt hàng đó có mức thuế ưu đãi hay không. Không phải mọi dòng hàng đều có mức cắt giảm như nhau, và có những mặt hàng chịu lộ trình giảm thuế khác nhau theo từng nước đối tác. Nếu mã HS khai báo không chính xác, việc áp thuế ưu đãi sẽ bị bác bỏ ngay cả khi hàng hóa thực tế có xuất xứ RCEP. Do đó, kiểm tra mã HS là bước đầu tiên và mang tính quyết định.

2. Hàng hóa phải đáp ứng quy tắc xuất xứ RCEP

Theo Điều 3.2 của Hiệp định RCEP, hàng hóa được coi là có xuất xứ khi là hàng hóa thuần túy hoặc được sản xuất toàn bộ từ nguyên liệu có xuất xứ, hoặc trải qua công đoạn gia công, chế biến đủ điều kiện tại lãnh thổ của một Bên. Đối với hàng không thuần túy, việc xác định xuất xứ phải đối chiếu quy tắc cụ thể theo từng mặt hàng, thường gồm chuyển đổi mã số hàng hóa, hàm lượng giá trị khu vực, hoặc yêu cầu công đoạn sản xuất đặc thù. Khi hàng hóa được sản xuất tại nhiều nước RCEP, cần xác định quy tắc cộng gộp và nước xuất xứ cuối cùng theo hiệp định để tránh nhầm lẫn. Đây là nội dung trọng tâm khi kiểm tra điều kiện hưởng thuế ưu đãi.

3. Hồ sơ chứng từ xuất xứ phải hợp lệ

Để được hưởng ưu đãi, doanh nghiệp phải nộp chứng từ chứng minh xuất xứ theo cơ chế RCEP được pháp luật chấp nhận, gồm C/O mẫu RCEP hoặc hình thức tự chứng nhận xuất xứ của nhà xuất khẩu đủ điều kiện khi nước xuất khẩu áp dụng. Chứng từ phải thể hiện đúng tiêu chí xuất xứ, thông tin hàng hóa, người xuất khẩu, người nhập khẩu và tuyến vận chuyển, đồng thời không có sai lệch làm ảnh hưởng bản chất ưu đãi. Nếu chứng từ thiếu, sửa chữa không hợp lệ hoặc không khớp với bộ hồ sơ hải quan, cơ quan hải quan có quyền từ chối áp dụng thuế suất ưu đãi. Việc lưu giữ chứng từ gốc và hồ sơ sản xuất là điều kiện bắt buộc để phục vụ kiểm tra sau thông quan.

Cách kiểm tra điều kiện hưởng thuế ưu đãi theo trình tự thực tiễn

Quy trình kiểm tra nên bắt đầu từ việc xác định mã HS của hàng hóa, sau đó tra biểu thuế ưu đãi RCEP để biết dòng hàng có được cắt giảm thuế hay không. Tiếp theo, doanh nghiệp đối chiếu quy tắc xuất xứ cụ thể của mã HS đó trong Thông tư 05/2022/TT-BCT và các sửa đổi để xác định hàng hóa có đáp ứng tiêu chí CTH, RVC hoặc công đoạn gia công bắt buộc. Bước thứ ba là rà soát chứng từ nguyên liệu, hóa đơn, định mức, quy trình sản xuất, vận đơn và C/O để bảo đảm khả năng chứng minh xuất xứ khi hải quan yêu cầu. Cuối cùng, cần kiểm tra tính thống nhất giữa khai báo hải quan, chứng từ thương mại và chứng từ xuất xứ, vì mọi mâu thuẫn đều làm tăng rủi ro bị bác ưu đãi.

Các sai sót thường gặp khi xin hưởng ưu đãi RCEP

Một sai sót phổ biến là nhầm lẫn giữa ưu đãi thuế và điều kiện xuất xứ, dẫn đến việc chỉ thấy mức thuế thấp mà bỏ qua quy tắc xuất xứ của từng mã hàng. Sai sót thứ hai là sử dụng chứng từ xuất xứ không phù hợp với cơ chế mà nước xuất khẩu áp dụng, nhất là trường hợp chứng từ không đúng mẫu hoặc sai tiêu chí khai báo. Sai sót thứ ba là không bảo đảm sự phù hợp giữa bộ hồ sơ sản xuất và thực tế dòng nguyên liệu, khiến cơ quan kiểm tra xuất xứ có cơ sở từ chối ưu đãi. Ngoài ra, việc khai sai mã HS hoặc khai thiếu thông tin về nguyên liệu đầu vào cũng thường dẫn đến truy thu và xử phạt.

Khuyến nghị tuân thủ cho doanh nghiệp nhập khẩu

Doanh nghiệp nên xây dựng quy trình kiểm tra RCEP ngay từ giai đoạn đàm phán hợp đồng, trong đó xác định rõ mã HS, nước xuất khẩu, tiêu chí xuất xứ và loại chứng từ phải nộp. Cần yêu cầu đối tác cung cấp trước hồ sơ cấu thành xuất xứ để đánh giá khả năng đáp ứng quy tắc RCEP, đặc biệt với hàng có tỷ lệ nguyên liệu nhập khẩu cao. Bộ phận khai báo hải quan phải đối chiếu đồng thời biểu thuế, quy tắc xuất xứ và chứng từ thương mại trước khi truyền tờ khai để tránh sửa đổi sau thông quan. Với các lô hàng có giá trị lớn hoặc có cấu trúc sản xuất phức tạp, nên kiểm tra trước với đơn vị tư vấn chuyên sâu để giảm thiểu rủi ro bị bác ưu đãi.

Kết luận

Kiểm tra điều kiện hưởng thuế ưu đãi RCEP không dừng ở việc xem hàng có nằm trong hiệp định hay không, mà phải đánh giá đồng thời mã HS, quy tắc xuất xứ và bộ chứng từ chứng minh xuất xứ. Khi ba yếu tố này đồng bộ, doanh nghiệp mới có cơ sở vững chắc để áp dụng thuế suất ưu đãi và bảo vệ kết quả thông quan. Trong thực tiễn hải quan, sự chuẩn xác ở khâu chuẩn bị hồ sơ thường quyết định trực tiếp đến việc được hưởng ưu đãi hay bị truy thu. Do đó, kiểm soát xuất xứ cần được xem là một chức năng tuân thủ cốt lõi trong hoạt động nhập khẩu theo RCEP.

Tài liệu tham khảo

• Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP), Điều 3.2 về hàng hóa có xuất xứ.
• Nghị định 31/2018/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết Luật Quản lý ngoại thương về xuất xứ hàng hóa.
• Thông tư 05/2022/TT-BCT của Bộ Công Thương quy định quy tắc xuất xứ hàng hóa trong Hiệp định RCEP.
• Thông tư 32/2022/TT-BCT sửa đổi, bổ sung Thông tư 05/2022/TT-BCT.
• Biểu thuế nhập khẩu ưu đãi đặc biệt Việt Nam thực hiện Hiệp định RCEP giai đoạn hiện hành.