Nhắn “đồng ý mua” qua Facebook có làm phát sinh hợp đồng không?

Nhắn “đồng ý mua” qua Facebook có phải là giao kết hợp đồng không?

Về nguyên tắc, hợp đồng là sự thỏa thuận giữa các bên về việc xác lập, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự theo Điều 385 Bộ luật Dân sự 2015. Vì vậy, nếu một bên nhắn “đồng ý mua” và nội dung trao đổi đã thể hiện đầy đủ sự thống nhất về đối tượng giao dịch, giá cả, số lượng, phương thức thanh toán, giao nhận hoặc các điều kiện cốt lõi khác, thì tin nhắn đó có thể được coi là sự chấp nhận giao kết hợp đồng. Hình thức giao tiếp là Facebook không làm mất đi giá trị pháp lý của thỏa thuận. Điều quyết định là ý chí giao kết và mức độ xác định của nội dung thỏa thuận.

Trong giao dịch dân sự, hợp đồng chỉ phát sinh khi có đề nghị giao kết và chấp nhận giao kết phù hợp với quy định của pháp luật. Theo khoản 1 Điều 388 Bộ luật Dân sự 2015, thời điểm đề nghị giao kết hợp đồng có hiệu lực được xác định do bên đề nghị ấn định; nếu không ấn định thì có hiệu lực kể từ khi bên được đề nghị nhận được đề nghị đó, trừ trường hợp luật liên quan có quy định khác. Theo Điều 400 Bộ luật Dân sự 2015, hợp đồng được giao kết vào thời điểm bên đề nghị nhận được chấp nhận giao kết. Do đó, nếu “đồng ý mua” là câu trả lời đối với một đề nghị giao kết cụ thể thì hợp đồng được hình thành từ thời điểm bên bán nhận được tin nhắn chấp nhận đó.

Giá trị pháp lý của tin nhắn Facebook trong giao kết hợp đồng

Pháp luật hiện hành thừa nhận việc sử dụng thông điệp dữ liệu trong giao kết hợp đồng điện tử. Theo khoản 1 Điều 34 Luật Giao dịch điện tử 2023, giao kết hợp đồng điện tử là việc sử dụng thông điệp dữ liệu để tiến hành một phần hoặc toàn bộ giao dịch trong quá trình giao kết hợp đồng điện tử. Theo khoản 2 Điều 34 Luật Giao dịch điện tử 2023, đề nghị giao kết và chấp nhận giao kết hợp đồng điện tử được thực hiện thông qua thông điệp dữ liệu, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác. Tin nhắn Facebook đáp ứng khái niệm thông điệp dữ liệu khi được tạo ra, gửi, nhận và lưu trữ bằng phương tiện điện tử.

Đáng chú ý, Điều 10 Luật Giao dịch điện tử 2023 khẳng định thông tin trong thông điệp dữ liệu không bị phủ nhận giá trị pháp lý chỉ vì thông tin đó được thể hiện dưới dạng thông điệp dữ liệu. Đồng thời, Điều 14 Luật Giao dịch điện tử 2023 xác nhận trong giao kết và thực hiện hợp đồng điện tử, thông báo dưới dạng thông điệp dữ liệu có giá trị pháp lý như thông báo bằng văn bản giấy. Từ đó, tin nhắn “đồng ý mua” không bị xem nhẹ chỉ vì được gửi qua ứng dụng mạng xã hội. Nó được đánh giá như một phương thức thể hiện ý chí pháp lý nếu nội dung và bối cảnh giao dịch cho phép xác định rõ ràng.

Khi nào “đồng ý mua” làm phát sinh hợp đồng?

Không phải mọi tin nhắn “đồng ý mua” đều tự động làm phát sinh hợp đồng. Trước hết, phải có một đề nghị giao kết hợp đồng đủ rõ ràng từ bên bán hoặc từ một bên đưa ra lời chào mua bán mang tính ràng buộc. Nếu bên bán chỉ đăng bài giới thiệu sản phẩm, báo giá sơ bộ, hoặc trao đổi mang tính mời chào chung, thì chưa chắc đó đã là đề nghị giao kết theo nghĩa pháp lý. Ngược lại, nếu nội dung nhắn tin đã thể hiện rõ sản phẩm, giá, số lượng và điều kiện giao dịch, thì câu “đồng ý mua” thường được xem là sự chấp nhận giao kết.

Thứ hai, sự chấp nhận phải phù hợp với đề nghị. Nếu bên mua nhắn “đồng ý mua” nhưng kèm điều kiện mới, chẳng hạn yêu cầu giảm giá, đổi mẫu, giao hàng sau, hoặc trả chậm, thì về bản chất đó có thể là một đề nghị mới chứ không phải chấp nhận vô điều kiện. Thứ ba, giao dịch phải thỏa mãn các điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự theo Điều 117 Bộ luật Dân sự 2015, bao gồm chủ thể có năng lực pháp luật, năng lực hành vi dân sự phù hợp; ý chí tự nguyện; mục đích và nội dung không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội. Nếu thiếu một trong các điều kiện này, hợp đồng có thể bị vô hiệu dù đã có tin nhắn xác nhận.

Những trường hợp tin nhắn chưa đủ để hình thành hợp đồng

Trường hợp phổ biến là nhắn “đồng ý mua” nhưng chưa xác định được đối tượng giao dịch. Ví dụ, nội dung chỉ ghi “em đồng ý mua” mà không nêu rõ mua hàng nào, số lượng bao nhiêu, giá đã chốt hay chưa, thì rất khó kết luận rằng hợp đồng đã được giao kết. Tương tự, nếu các bên còn đang thỏa thuận chi tiết và chưa chốt nội dung cốt lõi, tin nhắn này chỉ phản ánh quá trình đàm phán. Pháp luật chỉ công nhận hợp đồng khi có sự thống nhất ý chí đủ rõ ràng, chứ không dựa vào một câu trả lời rời rạc.

Trường hợp khác là các bên có thỏa thuận riêng rằng việc xác nhận đơn hàng phải được thực hiện qua mẫu đặt hàng, email, hệ thống thương mại điện tử hoặc ký văn bản. Khi đó, tin nhắn Facebook chỉ mang tính trao đổi ban đầu. Ngoài ra, nếu giao dịch thuộc nhóm pháp luật yêu cầu hình thức đặc biệt, như lập văn bản, công chứng, chứng thực hoặc đăng ký, thì một tin nhắn Facebook đơn lẻ không thay thế được hình thức bắt buộc đó. Vì vậy, kết luận phải căn cứ vào loại hợp đồng cụ thể và quy định chuyên ngành áp dụng.

Giá trị chứng cứ của tin nhắn Facebook khi xảy ra tranh chấp

Trong tranh chấp, tin nhắn Facebook thường được sử dụng để chứng minh quá trình thỏa thuận, nội dung đặt hàng, thời điểm xác nhận và việc thực hiện nghĩa vụ của các bên. Tuy nhiên, giá trị chứng cứ của tin nhắn phụ thuộc vào khả năng chứng minh nguồn gốc, tính toàn vẹn và mối liên hệ giữa tài khoản với chủ thể giao dịch. Nội dung tin nhắn càng rõ, càng đồng bộ với các dữ liệu khác như chuyển khoản, hóa đơn, biên nhận, vận đơn, thì càng có sức chứng minh cao.

Để giảm rủi ro tranh chấp, bên bán nên lưu giữ toàn bộ lịch sử trao đổi, xác nhận đơn hàng, thông tin thanh toán, ảnh chụp màn hình và dữ liệu giao hàng. Bên mua cũng nên yêu cầu xác nhận rõ điều kiện giao dịch, thời gian giao hàng, tình trạng hàng hóa và chính sách đổi trả. Khi giao dịch có giá trị lớn, việc chuyển từ trao đổi trên Facebook sang một hình thức xác nhận chính thức là biện pháp an toàn pháp lý cần thiết. Điều này giúp hạn chế tranh cãi về việc câu “đồng ý mua” có phải là cam kết cuối cùng hay chỉ là trao đổi sơ bộ.

Kết luận pháp lý

Nhắn “đồng ý mua” qua Facebook có thể làm phát sinh hợp đồng nếu nội dung nhắn tin thể hiện sự chấp nhận rõ ràng đối với một đề nghị giao kết cụ thể và giao dịch đáp ứng các điều kiện có hiệu lực theo pháp luật dân sự. Tin nhắn Facebook được pháp luật về giao dịch điện tử thừa nhận là thông điệp dữ liệu có giá trị pháp lý, nên không bị loại trừ chỉ vì tồn tại dưới dạng điện tử. Tuy nhiên, mỗi vụ việc phải được đánh giá theo nội dung trao đổi, hình thức thỏa thuận, loại hợp đồng và chứng cứ đi kèm. Trong thực tiễn, giá trị quyết định không nằm ở câu chữ đơn lẻ, mà ở toàn bộ chuỗi biểu hiện ý chí giao kết của các bên.

Tài liệu tham khảo

• Bộ luật Dân sự 2015.
• Luật Giao dịch điện tử 2023.
• Nghị định 52/2013/NĐ-CP về thương mại điện tử.
• Nghị định 85/2021/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 52/2013/NĐ-CP.
• Cơ sở dữ liệu pháp luật do Bộ Tư pháp quản lý.