Người quản lý doanh nghiệp không nhận lương có phải đóng BHXH không?

Người quản lý doanh nghiệp không hưởng lương có thuộc diện đóng BHXH bắt buộc không?

Có. Theo điểm n khoản 1 Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, người quản lý doanh nghiệp, kiểm soát viên, người đại diện phần vốn nhà nước, người đại diện phần vốn của doanh nghiệp theo quy định của pháp luật; thành viên Hội đồng quản trị, Tổng giám đốc, Giám đốc, thành viên Ban kiểm soát hoặc kiểm soát viên và các chức danh quản lý khác được bầu của hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã không hưởng tiền lương là đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc.

Quy định này thể hiện rõ nguyên tắc: nghĩa vụ tham gia BHXH bắt buộc không phụ thuộc duy nhất vào việc người quản lý có nhận lương từ doanh nghiệp hay không. Chỉ cần cá nhân đang giữ chức danh thuộc phạm vi điều chỉnh của điểm n khoản 1 Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội 2024 thì phải tham gia BHXH bắt buộc. Đây là thay đổi quan trọng trong chính sách an sinh đối với nhóm quản trị doanh nghiệp, có hiệu lực từ ngày 01/7/2025.

Phạm vi áp dụng của quy định

Nhóm đối tượng này không chỉ giới hạn ở người đại diện theo pháp luật. Trong thực tiễn doanh nghiệp, các chức danh như Giám đốc, Tổng giám đốc, Chủ tịch Hội đồng quản trị, thành viên Hội đồng quản trị, thành viên Hội đồng thành viên, kiểm soát viên hoặc người đại diện phần vốn của doanh nghiệp đều cần được đối chiếu với tiêu chí “người quản lý doanh nghiệp” theo pháp luật chuyên ngành để xác định nghĩa vụ BHXH.

Việc không hưởng tiền lương thường phát sinh ở các trường hợp chủ sở hữu kiêm nhiệm chức danh quản lý, người góp vốn tham gia điều hành nhưng không ký hợp đồng lao động, hoặc thành viên quản trị làm việc theo cơ chế kiêm nhiệm. Trong các trường hợp đó, nếu chức danh thuộc diện nêu tại điểm n khoản 1 Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội 2024 thì vẫn phải tham gia BHXH bắt buộc.

Phân biệt với người làm việc theo hợp đồng lao động

Người lao động làm việc theo hợp đồng lao động thuộc nhóm tham gia BHXH bắt buộc theo căn cứ khác, còn người quản lý doanh nghiệp không hưởng tiền lương được xác định là một nhóm riêng. Do đó, việc không có hợp đồng lao động hoặc không nhận tiền lương không làm mất nghĩa vụ BHXH nếu chức danh quản lý đã được luật liệt kê. Cách xác định này giúp tránh nhầm lẫn giữa quan hệ lao động và quan hệ quản trị doanh nghiệp.

Cơ sở pháp lý về mức đóng và cách đóng

Về nguyên tắc đóng, người quản lý doanh nghiệp không hưởng tiền lương tham gia BHXH bắt buộc theo mức tiền lương tháng làm căn cứ đóng do người tham gia lựa chọn trong khung pháp luật cho phép. Cơ chế này được hướng dẫn triển khai theo quy định của Luật Bảo hiểm xã hội 2024 và văn bản quy định chi tiết, áp dụng từ 01/7/2025.

Mức đóng được xác định trên cơ sở tỷ lệ đóng BHXH bắt buộc tương ứng với nhóm đối tượng này. Khi thực hiện nghĩa vụ, doanh nghiệp hoặc người quản lý cần đối chiếu mức tham chiếu, mức lương làm căn cứ đóng và quy định hiện hành của cơ quan bảo hiểm xã hội để kê khai đúng. Nếu có thay đổi về mức tham chiếu theo chính sách tiền lương, căn cứ đóng cũng được điều chỉnh tương ứng theo luật.

Về phương thức thực hiện, việc tham gia thường được kê khai và đóng theo định kỳ do pháp luật về BHXH và hướng dẫn của cơ quan BHXH quy định. Nghĩa vụ này mang tính bắt buộc, không phải là lựa chọn tự nguyện của doanh nghiệp hay cá nhân quản lý.

Hậu quả pháp lý nếu không tham gia đúng quy định

Không kê khai hoặc không đóng BHXH cho người quản lý doanh nghiệp không hưởng tiền lương khi thuộc diện bắt buộc sẽ làm phát sinh rủi ro vi phạm pháp luật về bảo hiểm xã hội. Hệ quả pháp lý có thể bao gồm truy thu, tính lãi chậm đóng và các biện pháp xử lý vi phạm hành chính theo quy định hiện hành. Trong thực tiễn quản trị, đây còn là rủi ro về chi phí và hồ sơ nhân sự khi doanh nghiệp thực hiện quyết toán, kiểm tra, thanh tra.

Doanh nghiệp cần xác định đúng ngay từ thời điểm bổ nhiệm hoặc thay đổi chức danh quản lý. Việc chậm xác định nghĩa vụ thường dẫn đến sai sót trong báo tăng, báo giảm và đối chiếu dữ liệu với cơ quan BHXH. Vì vậy, hồ sơ nội bộ về quyết định bổ nhiệm, điều lệ công ty, biên bản họp và thông tin chức danh phải được chuẩn hóa ngay từ đầu.

Kết luận

Người quản lý doanh nghiệp không nhận lương vẫn phải đóng BHXH bắt buộc nếu thuộc nhóm chức danh được liệt kê tại điểm n khoản 1 Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội 2024. Yếu tố quyết định là chức danh quản lý, không phải việc có hay không có tiền lương. Từ ngày 01/7/2025, quy định này trở thành căn cứ pháp lý trực tiếp để doanh nghiệp và người quản lý thực hiện nghĩa vụ BHXH trong năm 2026.

Tài liệu tham khảo

• Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15.
• Nghị định hướng dẫn thi hành Luật Bảo hiểm xã hội 2024 về bảo hiểm xã hội bắt buộc.
• Thông tin hướng dẫn nghiệp vụ của Bảo hiểm xã hội Việt Nam về người quản lý doanh nghiệp không hưởng tiền lương.
• Luật Doanh nghiệp 2020.
• Văn bản hướng dẫn thu BHXH, BHYT đối với nhóm người quản lý doanh nghiệp không hưởng tiền lương.