Người nổi tiếng khuyến nghị mua cổ phiếu trên mạng: cần kiểm tra gì?

Khuyến nghị cổ phiếu từ người nổi tiếng: hiện tượng và rủi ro pháp lý

Việc người nổi tiếng đăng tải nhận định, “mách mua”, hoặc thúc đẩy đám đông mua cổ phiếu trên mạng xã hội đã tạo ra một dạng ảnh hưởng mới đối với thị trường chứng khoán. Đối với nhà đầu tư, rủi ro không chỉ nằm ở sai lệch thông tin mà còn ở khả năng nội dung đó được tạo ra để phục vụ lợi ích riêng, làm biến động giá hoặc kích hoạt tâm lý bầy đàn. Khi nội dung liên quan đến chứng khoán xuất hiện trên nền tảng số, việc kiểm tra nguồn tin, mục đích công bố và quan hệ lợi ích của người đưa ra khuyến nghị trở thành bước bắt buộc.

Về mặt pháp lý, hành vi đưa thông tin sai lệch, tung tin đồn sai sự thật hoặc dùng phương thức giao dịch nhằm tạo cung cầu giả tạo có thể bị xem xét là thao túng thị trường chứng khoán theo khoản 2 Điều 3 Nghị định 156/2020/NĐ-CP. Luật Chứng khoán 2019 cũng nghiêm cấm các hành vi thao túng, giao dịch giả tạo và công bố thông tin sai lệch trong hoạt động chứng khoán theo Điều 12 Luật Chứng khoán 2019. Vì vậy, nhà đầu tư không nên coi một nội dung lan truyền mạnh trên mạng là căn cứ đủ để mua cổ phiếu.

Cần kiểm tra tư cách và vai trò của người khuyến nghị

Điểm đầu tiên là xác định người đăng tải đang nói với tư cách nào. Họ là cá nhân bình luận độc lập, người có ảnh hưởng thuần túy trên mạng, nhân sự của công ty chứng khoán, hay người có liên hệ lợi ích với doanh nghiệp phát hành. Nếu họ đang nhận thù lao, hoa hồng, cổ phiếu thưởng, quyền mua ưu đãi hoặc bất kỳ lợi ích nào khác, nội dung khuyến nghị không còn là nhận xét trung tính.

Nhà đầu tư cũng cần kiểm tra xem người đó có phải là người hành nghề chứng khoán, tư vấn đầu tư, hay đại diện hợp pháp của tổ chức được phép cung cấp dịch vụ liên quan hay không. Nếu không có tư cách phù hợp mà vẫn đưa ra lời khuyên như một dịch vụ đầu tư chuyên nghiệp, rủi ro pháp lý tăng lên rõ rệt. Trong trường hợp thông tin được “đóng gói” như một lời mời gọi chắc thắng, đáng nghi hơn cả là tính trung thực của động cơ công bố.

Kiểm tra xung đột lợi ích và dấu hiệu thao túng

Một khuyến nghị cần được soi chiếu với khả năng xung đột lợi ích. Nhà đầu tư phải đặt câu hỏi: người nói có đang nắm giữ cổ phiếu trước khi kêu gọi mua không, có vừa mua vào xong rồi phát tín hiệu tích cực ra công chúng không, hoặc có phối hợp với nhóm khác để đẩy giá không. Các dấu hiệu như khuyến nghị dồn dập, ngôn từ kích động, hứa hẹn lợi nhuận cao bất thường, hoặc thúc ép quyết định nhanh là tín hiệu rủi ro.

Hành vi sử dụng thông tin sai lệch để tạo cung cầu giả tạo có thể bị xử lý theo pháp luật về chứng khoán. Theo khoản 1 Điều 5 Nghị định 156/2020/NĐ-CP, hành vi vi phạm trong lĩnh vực chứng khoán bị xử phạt hành chính rất nghiêm khắc; riêng hành vi thao túng thị trường còn có thể bị áp dụng mức phạt đặc biệt nặng theo quy định chuyên ngành. Nếu hành vi đủ yếu tố cấu thành tội phạm, Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung 2017 cũng đặt ra trách nhiệm hình sự đối với tội thao túng thị trường chứng khoán theo Điều 211.

Kiểm tra tính chính xác của thông tin được nêu

Không phải mọi phát biểu tích cực về doanh nghiệp đều là vi phạm. Tuy nhiên, thông tin về kết quả kinh doanh, hợp đồng lớn, kế hoạch niêm yết, chia cổ tức, phát hành thêm hoặc dự báo tăng trưởng phải được kiểm tra qua nguồn chính thức của doanh nghiệp, sở giao dịch, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước hoặc báo cáo tài chính đã công bố. Nếu nội dung chỉ dựa trên “tin nội bộ”, “nghe nói”, hoặc ảnh chụp không kiểm chứng thì nhà đầu tư không nên xem là cơ sở đầu tư.

Luật Chứng khoán 2019 yêu cầu công bố thông tin chính xác, đầy đủ, kịp thời và không gây hiểu lầm theo các quy định về công bố thông tin của luật này. Khi người nổi tiếng đưa thông tin không kiểm chứng ra công chúng, nhà đầu tư cần xem đó là tín hiệu cảnh báo chứ không phải xác nhận giá trị đầu tư. Sự hấp dẫn của người phát ngôn không thay thế được tính hợp pháp và tính xác thực của dữ liệu.

Đối chiếu với quy định về quảng cáo và thông tin gây nhầm lẫn

Nếu nội dung khuyến nghị mang tính quảng bá, lôi kéo mua sản phẩm tài chính, cần xem xét thêm khung pháp luật về quảng cáo. Theo khoản 9 Điều 8 Luật Quảng cáo 2012, hành vi quảng cáo sai sự thật hoặc gây nhầm lẫn về khả năng cung ứng, chất lượng, giá, công dụng, xuất xứ, phương thức phục vụ là hành vi bị cấm. Khi lời kêu gọi mua cổ phiếu được trình bày như một “cơ hội chắc chắn sinh lời”, nội dung đó đã tiến gần ngưỡng thông tin gây nhầm lẫn.

Nhà đầu tư nên kiểm tra xem nội dung đó có được gắn nhãn quảng cáo, tài trợ, hợp tác thương mại hay không. Việc che giấu yếu tố tài trợ làm suy giảm đáng kể độ tin cậy của khuyến nghị. Trong môi trường số, minh bạch về mục đích truyền thông là yêu cầu tối thiểu để người đọc đánh giá đúng mức độ rủi ro.

Những tài liệu nhà đầu tư phải đối chiếu trước khi quyết định

Trước khi mua cổ phiếu theo lời khuyên của người nổi tiếng, cần đối chiếu ít nhất bốn nhóm tài liệu. Thứ nhất là báo cáo tài chính, báo cáo thường niên và thông tin công bố định kỳ của doanh nghiệp. Thứ hai là thông tin bất thường, nghị quyết đại hội đồng cổ đông, công bố về phát hành, mua bán cổ phiếu quỹ hoặc thay đổi nhân sự chủ chốt.

Thứ ba là dữ liệu giao dịch, diễn biến giá và thanh khoản trên thị trường để nhận diện biến động bất thường. Thứ tư là hồ sơ lợi ích của người đưa khuyến nghị, bao gồm tài trợ, hợp đồng quảng bá, sở hữu cổ phiếu hoặc quan hệ với tổ chức phát hành. Chỉ khi các dữ kiện này đồng nhất thì quyết định đầu tư mới có nền tảng tương đối an toàn.

Cách ứng xử an toàn của nhà đầu tư

Nhà đầu tư cần giữ nguyên tắc tách bạch giữa “độ nổi tiếng” và “độ tin cậy pháp lý”. Nội dung càng được lan truyền nhanh càng phải kiểm tra kỹ vì đây là môi trường thuận lợi cho tin giả, thao túng cảm xúc và tạo lập kỳ vọng sai lệch. Việc đầu tư chỉ dựa trên danh tiếng của người phát ngôn là cách tiếp cận không phù hợp với chuẩn mực thận trọng trong giao dịch chứng khoán.

Khi phát hiện dấu hiệu kêu gọi mua bán bất thường, nhà đầu tư nên lưu lại bài đăng, thời điểm công bố, tài khoản phát tán và các bằng chứng liên quan để phục vụ việc phản ánh tới cơ quan có thẩm quyền nếu cần. Nếu quyết định đầu tư đã bị tác động bởi thông tin sai lệch, việc đánh giá lại danh mục và giới hạn tổn thất phải được ưu tiên. Trong chứng khoán, kiểm tra pháp lý sớm luôn rẻ hơn khắc phục hậu quả muộn.

Kết luận

Người nổi tiếng khuyến nghị mua cổ phiếu trên mạng không phải là cơ sở đủ để ra quyết định đầu tư. Nhà đầu tư phải kiểm tra tư cách người phát ngôn, xung đột lợi ích, tính xác thực của dữ liệu, dấu hiệu quảng cáo sai sự thật và khả năng thao túng thị trường theo Luật Chứng khoán 2019, Nghị định 156/2020/NĐ-CP và Luật Quảng cáo 2012. Cách tiếp cận thận trọng này giúp giảm rủi ro tài chính và hạn chế bị cuốn vào các chiến dịch dẫn dắt thị trường không minh bạch.

Tài liệu tham khảo

• Luật Chứng khoán 2019 số 54/2019/QH14.
• Nghị định 156/2020/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực chứng khoán và thị trường chứng khoán.
• Luật Quảng cáo 2012 số 16/2012/QH13.
• Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung 2017.
• Các quy định công bố thông tin và giao dịch chứng khoán hiện hành của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và sở giao dịch chứng khoán.