Người dưới 18 tuổi có được phẫu thuật thẩm mỹ không?

Người dưới 18 tuổi có được phẫu thuật thẩm mỹ không?

Người dưới 18 tuổi không bị pháp luật Việt Nam cấm tuyệt đối phẫu thuật thẩm mỹ. Tuy nhiên, việc thực hiện chỉ hợp pháp khi đáp ứng đầy đủ điều kiện về năng lực chủ thể, sự đồng ý của người đại diện hợp pháp và yêu cầu chuyên môn y tế. Trong thực tiễn, phẫu thuật thẩm mỹ cho người chưa thành niên được xem xét thận trọng hơn so với người thành niên vì liên quan trực tiếp đến sức khỏe, tâm lý và khả năng tự quyết chưa hoàn thiện.

Về mặt pháp lý, người từ đủ 6 tuổi đến chưa đủ 15 tuổi và người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi có năng lực hành vi dân sự khác nhau theo Bộ luật Dân sự 2015, nên việc xác lập giao dịch liên quan đến phẫu thuật thẩm mỹ không thể chỉ dựa vào ý chí của người chưa thành niên. Với các can thiệp y tế có xâm lấn, cơ sở khám chữa bệnh phải bảo đảm có sự đồng ý hợp lệ trước khi tiến hành. Do đó, câu trả lời chính xác không phải là “có” hay “không” tuyệt đối, mà là “có, nhưng phải đúng điều kiện pháp luật”.

Cơ sở pháp lý hiện hành

Về năng lực hành vi dân sự, theo Điều 21 Bộ luật Dân sự 2015, người chưa đủ 6 tuổi không có năng lực hành vi dân sự; người từ đủ 6 tuổi đến chưa đủ 15 tuổi thực hiện giao dịch dân sự phải do người đại diện theo pháp luật xác lập, thực hiện; người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi được tự mình xác lập, thực hiện giao dịch dân sự, trừ giao dịch liên quan đến bất động sản, động sản phải đăng ký và giao dịch khác theo quy định phải được người đại diện theo pháp luật đồng ý. Đây là căn cứ nền tảng để xác định ai có quyền quyết định đối với việc phẫu thuật thẩm mỹ.

Về quyền được khám bệnh, chữa bệnh và đồng ý của người bệnh, Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023 quy định nguyên tắc tôn trọng quyền của người bệnh và yêu cầu phải có sự đồng ý trước khi thực hiện thủ thuật, phẫu thuật. Đối với người bệnh là người chưa thành niên, việc đồng ý được thực hiện bởi người đại diện theo quy định của pháp luật khi người bệnh chưa đủ khả năng tự quyết định đầy đủ. Quy tắc này có ý nghĩa đặc biệt đối với các ca phẫu thuật thẩm mỹ, bởi đây thường không phải là cấp cứu y khoa.

Về phạm vi dịch vụ thẩm mỹ, Nghị định 96/2023/NĐ-CP và các quy định chuyên ngành về khám bệnh, chữa bệnh yêu cầu cơ sở thực hiện thủ thuật, phẫu thuật có xâm lấn phải là cơ sở đủ điều kiện hành nghề, đúng phạm vi chuyên môn và bảo đảm an toàn người bệnh. Các dịch vụ can thiệp vào cơ thể để thay đổi hình dạng, khắc phục khuyết điểm hoặc tái tạo bộ phận cơ thể chỉ được thực hiện tại cơ sở y tế được phép và bởi người hành nghề có phạm vi phù hợp. Vì vậy, ngay cả khi có sự đồng ý của gia đình, phẫu thuật vẫn không hợp pháp nếu cơ sở thực hiện không đủ điều kiện.

Điều kiện để người dưới 18 tuổi được phẫu thuật thẩm mỹ

1. Phải có căn cứ y khoa rõ ràng

Phẫu thuật thẩm mỹ đối với người dưới 18 tuổi chỉ nên được đặt ra khi có chỉ định chuyên môn rõ ràng, nhất là trong trường hợp dị tật bẩm sinh, sẹo bỏng, di chứng chấn thương, khiếm khuyết ảnh hưởng chức năng hoặc gây tác động nghiêm trọng về tâm lý. Nếu chỉ là nhu cầu làm đẹp đơn thuần, cơ sở y tế phải đánh giá thận trọng hơn về tính phù hợp và an toàn. Việc can thiệp không thể được coi là hợp pháp chỉ vì người bệnh hoặc gia đình mong muốn.

2. Phải có sự đồng ý của người đại diện hợp pháp

Đối với người chưa thành niên, sự đồng ý của cha, mẹ hoặc người đại diện theo pháp luật là điều kiện pháp lý cốt lõi. Với người từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi, ý chí của chính người bệnh vẫn có giá trị nhất định, nhưng không thay thế được sự đồng ý của người đại diện trong các giao dịch hoặc quyết định vượt quá phạm vi pháp luật cho phép. Nếu thiếu sự đồng ý hợp lệ này, việc ký kết hồ sơ, cam kết phẫu thuật và triển khai thủ thuật đều có nguy cơ vô hiệu về mặt pháp lý.

3. Phải thực hiện tại cơ sở đủ điều kiện hành nghề

Phẫu thuật thẩm mỹ không được thực hiện tùy tiện tại spa, cơ sở làm đẹp không có chức năng y tế hoặc bởi người không có giấy phép hành nghề phù hợp. Cơ sở thực hiện phải có giấy phép hoạt động khám bệnh, chữa bệnh, nhân sự đáp ứng phạm vi chuyên môn, thiết bị bảo đảm và quy trình vô khuẩn, hồi sức, cấp cứu theo quy định. Đây là điều kiện bắt buộc nhằm giảm rủi ro biến chứng và tránh vi phạm hành chính hoặc hình sự nếu gây hậu quả nghiêm trọng.

Trường hợp nào người dưới 18 tuổi không nên hoặc không được thực hiện?

Người dưới 18 tuổi không nên thực hiện phẫu thuật thẩm mỹ khi mục đích chỉ là chạy theo xu hướng, không có chỉ định chuyên môn và chưa đánh giá đầy đủ về tâm lý, nhận thức cũng như khả năng chấp nhận rủi ro. Với người rất trẻ, cơ thể còn đang phát triển nên kết quả can thiệp dễ thay đổi theo thời gian, làm phát sinh nhu cầu chỉnh sửa nhiều lần. Trường hợp người chưa thành niên không có sự đồng ý của người đại diện hợp pháp thì cơ sở y tế không được tiến hành.

Ngoài ra, nếu can thiệp thuộc nhóm thủ thuật, phẫu thuật vượt quá phạm vi chuyên môn được cấp phép hoặc thực hiện tại cơ sở không đủ điều kiện, hành vi đó không hợp pháp bất kể người bệnh bao nhiêu tuổi. Trong trường hợp người bệnh có rối loạn nhận thức, bị ép buộc, bị lôi kéo bởi bên thứ ba hoặc không hiểu rõ nguy cơ, việc đồng ý cũng không bảo đảm giá trị pháp lý đầy đủ. Pháp luật ưu tiên bảo vệ an toàn thân thể và lợi ích tốt nhất của người chưa thành niên trong những tình huống này.

Rủi ro pháp lý đối với cơ sở thẩm mỹ và gia đình

Cơ sở thực hiện sai quy định có thể bị xử phạt vi phạm hành chính, đình chỉ hoạt động, thu hồi giấy phép hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu gây hậu quả nghiêm trọng. Trách nhiệm không chỉ phát sinh từ việc thiếu giấy phép mà còn từ việc không có hồ sơ đồng ý hợp lệ, tư vấn không đầy đủ, không bảo đảm điều kiện vô trùng hoặc không xử trí biến chứng đúng chuyên môn. Đối với người dưới 18 tuổi, những thiếu sót này thường bị xem xét nghiêm khắc hơn do yếu tố bảo vệ người chưa thành niên.

Phía gia đình cũng cần lưu ý rằng việc đồng ý cho con em mình phẫu thuật thẩm mỹ phải dựa trên thông tin đầy đủ, trung thực và đánh giá y khoa khách quan. Nếu ép buộc trẻ thực hiện can thiệp trái với lợi ích sức khỏe của trẻ, rủi ro tranh chấp dân sự và trách nhiệm liên quan sẽ phát sinh. Ngược lại, nếu gia đình chấp thuận đúng quy định và cơ sở y tế làm đúng chuẩn chuyên môn, giao dịch y khoa mới có khả năng được coi là hợp pháp.

Kết luận

Người dưới 18 tuổi vẫn có thể phẫu thuật thẩm mỹ, nhưng không phải trong mọi trường hợp và không phải chỉ cần có mong muốn cá nhân. Điều kiện pháp lý trọng tâm gồm: có căn cứ y khoa hoặc mục đích hợp pháp rõ ràng, có sự đồng ý của người đại diện theo pháp luật khi cần thiết, và được thực hiện tại cơ sở đủ điều kiện chuyên môn. Trong thực tiễn, nguyên tắc thận trọng và bảo vệ người chưa thành niên luôn được đặt lên hàng đầu.

Vì vậy, trước khi quyết định, cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá trực tiếp, kiểm tra hồ sơ pháp lý của cơ sở và xác định đúng chủ thể ký cam kết phẫu thuật. Chỉ khi các điều kiện này đồng thời được đáp ứng thì phẫu thuật thẩm mỹ cho người dưới 18 tuổi mới có cơ sở hợp pháp và an toàn.

Tài liệu tham khảo

• Bộ luật Dân sự 2015.
• Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023.
• Nghị định 96/2023/NĐ-CP của Chính phủ.
• Thông tư 32/2023/TT-BYT của Bộ Y tế.
• Văn bản chuyên ngành về điều kiện hành nghề và phạm vi thực hiện thủ thuật, phẫu thuật thẩm mỹ.