Cử tri đang điều trị tại bệnh viện bỏ phiếu như thế nào?

Cơ sở pháp lý bảo đảm quyền bỏ phiếu của người đang điều trị tại bệnh viện

Quyền bầu cử là quyền hiến định của công dân và phải được bảo đảm bằng các biện pháp tổ chức phù hợp đối với cử tri không thể đến điểm bỏ phiếu. Theo khoản 1 Điều 27 Hiến pháp năm 2013, công dân đủ mười tám tuổi trở lên có quyền bầu cử theo quy định của luật. Cơ chế bỏ phiếu tại nơi điều trị được cụ thể hóa tại khoản 4 Điều 69 Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân năm 2015, theo đó tổ bầu cử mang hòm phiếu phụ và phiếu bầu đến chỗ ở, chỗ điều trị của cử tri ốm đau, già yếu, khuyết tật không thể đến phòng bỏ phiếu.

Trong tổ chức bầu cử, nguyên tắc cốt lõi là cử tri phải tự mình thực hiện việc bỏ phiếu, bảo đảm tính trực tiếp và riêng tư của lá phiếu. Vì vậy, trường hợp đang điều trị tại bệnh viện không làm mất quyền bầu cử; ngược lại, pháp luật buộc cơ quan tổ chức bầu cử áp dụng phương án phục vụ phù hợp để cử tri thực hiện quyền của mình. Cơ chế này đặc biệt có ý nghĩa đối với người bệnh phải nằm viện, người hạn chế khả năng di chuyển hoặc người đang điều trị dài ngày.

Cử tri nằm viện bỏ phiếu bằng cách nào

Khi cử tri không thể rời khỏi nơi điều trị để đến phòng bỏ phiếu, tổ bầu cử phải mang hòm phiếu phụ và phiếu bầu đến bệnh viện để cử tri trực tiếp nhận phiếu và bỏ phiếu. Việc bỏ phiếu được thực hiện ngay tại nơi điều trị, dưới sự tổ chức của tổ bầu cử, bảo đảm đúng danh sách cử tri và đúng đơn vị bầu cử đã niêm yết. Người bệnh không ủy quyền cho người thân bỏ phiếu thay, vì pháp luật bầu cử Việt Nam không thừa nhận bỏ phiếu đại diện.

Trình tự thực hiện thường gồm các bước: xác định người bệnh có tên trong danh sách cử tri; ghi nhận tình trạng không thể đến phòng bỏ phiếu; chuẩn bị phiếu bầu, hòm phiếu phụ và thành phần tổ bầu cử; đến khu điều trị để cử tri tự tay thực hiện việc bỏ phiếu. Khi bỏ phiếu, cử tri vẫn phải tuân thủ các yêu cầu chung về lựa chọn ứng viên, đánh dấu phiếu và bỏ vào hòm phiếu theo đúng hướng dẫn của tổ bầu cử. Nếu bệnh viện có nhiều cử tri đang điều trị, tổ bầu cử tổ chức theo phương án bảo đảm trật tự, kín đáo và an toàn.

Trách nhiệm của tổ bầu cử và cơ sở y tế

Tổ bầu cử có trách nhiệm phối hợp với cơ sở y tế để lập phương án phục vụ cử tri đang điều trị, bảo đảm phiếu bầu được phát đúng người và đúng thời điểm. Việc này phải được chuẩn bị trước ngày bầu cử, trên cơ sở danh sách cử tri và tình trạng thực tế của người bệnh. Cơ sở y tế có trách nhiệm phối hợp xác nhận người đang điều trị, bố trí khu vực phù hợp và hỗ trợ điều kiện di chuyển, trật tự, an toàn, không làm ảnh hưởng đến công tác chuyên môn.

Đối với bệnh viện có nhiều cử tri đang điều trị, việc tổ chức bỏ phiếu thường cần sắp xếp theo từng khu, từng khoa hoặc từng phòng để thuận lợi cho người bệnh và hạn chế ảnh hưởng đến điều trị. Nếu bệnh viện được xác định là nơi có điểm bỏ phiếu riêng theo phương án tổ chức bầu cử, việc niêm yết danh sách, nhận phiếu và bỏ phiếu sẽ được thực hiện tại điểm đó. Trong mọi trường hợp, nguyên tắc bảo mật lá phiếu và bảo đảm người bệnh tự mình quyết định lựa chọn là yêu cầu bắt buộc.

Những giới hạn pháp lý cần lưu ý

Người đang điều trị tại bệnh viện chỉ được bỏ phiếu nếu thuộc diện cử tri hợp lệ và có tên trong danh sách cử tri của đơn vị bầu cử tương ứng. Nếu người bệnh không đáp ứng điều kiện công dân theo luật bầu cử, việc đang nằm viện không làm phát sinh quyền bỏ phiếu. Ngược lại, nếu đủ điều kiện nhưng sức khỏe quá yếu, pháp luật vẫn yêu cầu tổ chức bỏ phiếu theo cách phù hợp nhất, miễn là bảo đảm việc bỏ phiếu là trực tiếp, tự nguyện và đúng thủ tục.

Cũng cần phân biệt giữa bỏ phiếu tại bệnh viện vì lý do ốm đau với trường hợp cách ly, tạm giữ, tạm giam hoặc điều trị tại cơ sở chuyên biệt khác. Với các nhóm cử tri này, pháp luật có thể áp dụng cơ chế riêng về danh sách cử tri, khu vực bỏ phiếu hoặc hòm phiếu phụ theo tính chất của địa điểm đang quản lý người đó. Tuy nhiên, với người đang điều trị thông thường tại bệnh viện, cơ chế trọng tâm vẫn là tổ bầu cử mang hòm phiếu phụ và phiếu bầu đến nơi điều trị theo khoản 4 Điều 69 Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân năm 2015.

Kết luận

Người đang điều trị tại bệnh viện không bị mất quyền bầu cử chỉ vì không thể đến phòng bỏ phiếu. Pháp luật hiện hành quy định rõ tổ bầu cử phải mang hòm phiếu phụ và phiếu bầu đến chỗ điều trị để cử tri tự mình thực hiện việc bỏ phiếu. Đây là cơ chế quan trọng bảo đảm tính phổ quát của quyền bầu cử và sự bình đẳng giữa các cử tri, kể cả trong hoàn cảnh sức khỏe đặc biệt.

Tài liệu tham khảo

• Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2013.
• Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân năm 2015.
• Nghị quyết số 30/2021/QH15 của Quốc hội về kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa XV và một số vấn đề liên quan tổ chức bầu cử trong điều kiện đặc biệt.
• Các hướng dẫn của Ủy ban bầu cử và cơ quan quản lý bầu cử về lập danh sách cử tri, hòm phiếu phụ và tổ chức bỏ phiếu lưu động.
• Các văn bản, hướng dẫn nghiệp vụ bầu cử của cơ quan nhà nước có thẩm quyền áp dụng cho từng cuộc bầu cử.