Người dân có thể đề xuất ban hành luật mới hay sửa đổi luật không?

Người dân có được đề xuất ban hành luật mới hoặc sửa đổi luật không?

Người dân không có quyền trực tiếp trình dự án luật trước Quốc hội. Theo khoản 1 Điều 70 Hiến pháp năm 2013, Quốc hội là cơ quan duy nhất có thẩm quyền làm luật và sửa đổi luật. Đồng thời, khoản 1 Điều 84 Hiến pháp năm 2013 quy định các chủ thể có quyền trình dự án luật, trong đó không bao gồm công dân với tư cách cá nhân.

Tuy nhiên, công dân vẫn có quyền tham gia vào quá trình hình thành chính sách và pháp luật thông qua quyền kiến nghị. Theo khoản 1 Điều 28 Hiến pháp năm 2013, công dân có quyền tham gia quản lý nhà nước và xã hội, tham gia thảo luận và kiến nghị với cơ quan nhà nước về các vấn đề của cơ sở, địa phương và cả nước. Quyền này là cơ sở hiến định để người dân đề xuất ban hành mới, sửa đổi hoặc bãi bỏ quy định pháp luật.

Phân biệt quyền kiến nghị của công dân và quyền trình dự án luật

Quyền kiến nghị là quyền nêu ý kiến, phản ánh bất cập và đề xuất giải pháp đối với cơ quan có thẩm quyền. Đây là quyền chính trị - pháp lý của công dân, được thực hiện rộng rãi trong đời sống xã hội, không đồng nghĩa với việc công dân được đưa dự thảo luật vào chương trình nghị sự của Quốc hội.

Quyền trình dự án luật là quyền lập pháp mang tính chính thức, chỉ thuộc về các chủ thể được Hiến pháp và luật định rõ. Theo khoản 1 và khoản 2 Điều 84 Hiến pháp năm 2013, chủ thể có quyền trình dự án luật gồm Chủ tịch nước, Ủy ban thường vụ Quốc hội, Hội đồng dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội, Chính phủ, Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Kiểm toán Nhà nước, Ủy ban trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và cơ quan trung ương của các tổ chức thành viên của Mặt trận; đại biểu Quốc hội có quyền trình kiến nghị về luật, pháp lệnh và dự án luật, dự án pháp lệnh.

Căn cứ pháp lý hiện hành về hoạt động đề xuất, kiến nghị xây dựng luật

Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật hiện hành đã được sửa đổi, bổ sung và đang có hiệu lực từ ngày 01/7/2025 theo Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025 và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025. Hệ thống pháp luật hiện nay tiếp tục xác lập rõ thẩm quyền lập pháp của Quốc hội và trình tự xây dựng luật, bảo đảm việc đề xuất chính sách phải đi qua cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền.

Trong logic lập pháp hiện hành, ý kiến của người dân được tiếp nhận chủ yếu qua hoạt động tổng kết thực tiễn, lấy ý kiến nhân dân, phản biện xã hội, tiếp xúc cử tri, kiến nghị, khiếu nại, tố cáo và các cơ chế tham vấn khác. Những ý kiến này không tự động trở thành dự án luật, nhưng là nguồn thông tin quan trọng để cơ quan có thẩm quyền xem xét xây dựng hoặc sửa đổi luật.

Công dân cần thực hiện kiến nghị bằng những kênh nào?

Người dân có thể gửi kiến nghị đến đại biểu Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ, bộ, cơ quan ngang bộ, HĐND và UBND các cấp theo đúng thẩm quyền giải quyết. Với hệ thống chính quyền địa phương hiện nay, việc gửi kiến nghị ở cấp cơ sở được thực hiện qua chính quyền cấp tỉnh và cấp xã, phường, đặc khu, bảo đảm phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Người dân cũng có thể kiến nghị thông qua Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên, nhất là khi nội dung phản ánh liên quan đến quyền và lợi ích hợp pháp của đông đảo nhân dân. Khi kiến nghị có căn cứ thực tiễn, phản ánh rõ bất cập của quy phạm pháp luật và kèm đề xuất sửa đổi cụ thể, khả năng được cơ quan có thẩm quyền xem xét sẽ cao hơn.

Giá trị pháp lý của kiến nghị từ người dân

Kiến nghị của công dân không phải là quyết định pháp lý ràng buộc cơ quan nhà nước phải ban hành luật theo đúng nội dung người dân đề xuất. Dù vậy, đó là một nguồn thông tin chính trị - pháp lý hợp pháp, góp phần định hình chương trình xây dựng luật, sửa đổi luật và hoàn thiện chính sách công.

Trong thực tiễn lập pháp, nhiều sửa đổi luật xuất phát từ yêu cầu của đời sống xã hội, phản ánh của cử tri, kiến nghị của chuyên gia, hiệp hội nghề nghiệp và người dân. Vì vậy, vai trò của công dân không nằm ở quyền ban hành luật trực tiếp, mà ở quyền thúc đẩy quá trình lập pháp bằng phản ánh đúng vấn đề, đúng cơ quan và đúng thủ tục.

Kết luận

Người dân không có quyền trực tiếp ban hành luật mới hay tự mình trình dự án luật trước Quốc hội. Tuy nhiên, công dân có quyền hiến định tham gia quản lý nhà nước, thảo luận và kiến nghị với cơ quan nhà nước về những vấn đề của đất nước, qua đó đề xuất ban hành mới hoặc sửa đổi luật. Sự khác biệt cốt lõi nằm ở chỗ: công dân được quyền kiến nghị, còn quyền trình dự án luật thuộc về các chủ thể được Hiến pháp và luật xác định.

Tài liệu tham khảo

• Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2013.
• Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025.
• Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025.
• Nghị định 78/2025/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật.
• Văn bản hệ thống hóa và giới thiệu nội dung về quyền công dân tham gia quản lý nhà nước, kiến nghị với cơ quan nhà nước.