Quyền của người dân khi đo đạc, kiểm đếm đất thu hồi

Người dân có quyền không cho đo đạc, kiểm đếm đất khi thu hồi không?

Câu trả lời ngắn gọn là không, nếu việc đo đạc, kiểm đếm được thực hiện đúng trình tự, đúng thẩm quyền và phục vụ cho việc thu hồi đất theo quy định pháp luật. Theo điểm c khoản 1 Điều 85 Luật Đất đai 2024, Ủy ban nhân dân cấp xã nơi có đất thu hồi phối hợp với đơn vị, tổ chức thực hiện nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và các cơ quan có liên quan, cùng với người có đất thu hồi, thực hiện việc điều tra, khảo sát, ghi nhận hiện trạng, đo đạc, kiểm đếm, thống kê, phân loại diện tích đất thu hồi và tài sản gắn liền với đất thu hồi.

Quy định này cho thấy đo đạc, kiểm đếm không phải là hoạt động tùy nghi của cơ quan nhà nước mà là một bước bắt buộc trong quy trình thu hồi đất. Người có đất thu hồi không có quyền ngăn cản việc thực hiện nhiệm vụ hợp pháp này chỉ vì không đồng ý với chủ trương thu hồi hoặc mức bồi thường dự kiến. Tuy nhiên, người dân vẫn có quyền yêu cầu cơ quan thực hiện đúng trình tự, minh bạch thông tin và lập biên bản đầy đủ.

Căn cứ pháp lý của hoạt động đo đạc, kiểm đếm

Về nguyên tắc, trước khi thu hồi đất, cơ quan có thẩm quyền phải thông báo thu hồi đất cho người có đất thu hồi biết; nội dung thông báo có bao gồm kế hoạch kiểm đếm theo khoản 1 Điều 85 Luật Đất đai 2024. Đây là cơ sở để người dân biết thời gian, phạm vi và mục đích của việc kiểm đếm, đồng thời chuẩn bị các giấy tờ liên quan đến quyền sử dụng đất và tài sản trên đất.

Trình tự, thủ tục thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh; phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng được quy định tại Điều 87 Luật Đất đai 2024. Trong đó, việc điều tra, khảo sát, đo đạc, kiểm đếm là thành phần của quá trình xác định hiện trạng đất và tài sản, làm căn cứ cho bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Vì vậy, việc từ chối tiếp nhận hoặc cố tình cản trở không làm chấm dứt nghĩa vụ phối hợp của người có đất thu hồi.

Hệ quả pháp lý khi không phối hợp kiểm đếm

Khi người có đất thu hồi không phối hợp, pháp luật cho phép áp dụng thủ tục kiểm đếm bắt buộc. Theo Điều 87 Luật Đất đai 2024, sau khi đã vận động, thuyết phục mà vẫn không chấp hành, cơ quan có thẩm quyền có thể ban hành quyết định kiểm đếm bắt buộc để tiếp tục thực hiện việc đo đạc, thống kê, xác định tài sản và hiện trạng sử dụng đất.

Nếu vẫn không chấp hành quyết định kiểm đếm bắt buộc, cơ quan nhà nước có thể tổ chức cưỡng chế thực hiện quyết định kiểm đếm bắt buộc theo trình tự luật định. Khi đó, việc từ chối ban đầu không còn mang lại lợi thế pháp lý cho người sử dụng đất mà trái lại còn làm phát sinh rủi ro bị áp dụng biện pháp cưỡng chế và kéo dài quá trình bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.

Người dân vẫn có những quyền gì trong quá trình đo đạc, kiểm đếm?

Người có đất thu hồi không có quyền ngăn cản đo đạc, kiểm đếm hợp pháp, nhưng vẫn có nhiều quyền quan trọng để bảo vệ lợi ích của mình. Trước hết, người dân có quyền được thông báo về kế hoạch kiểm đếm, được biết thành phần tham gia, thời gian thực hiện và phạm vi kiểm đếm theo khoản 1 Điều 85 Luật Đất đai 2024. Đây là cơ sở để giám sát tính hợp pháp của hoạt động kiểm đếm.

Người dân cũng có quyền tham gia, chứng kiến, cung cấp giấy tờ về quyền sử dụng đất, nhà ở, công trình, cây trồng, vật nuôi, tài sản gắn liền với đất và yêu cầu ghi nhận đầy đủ vào biên bản. Nếu phát hiện sai sót về diện tích, loại đất, nguồn gốc đất hoặc tài sản, người dân có quyền đề nghị chỉnh sửa, bổ sung ngay trong quá trình lập hồ sơ.

Trong trường hợp không đồng ý với quyết định kiểm đếm bắt buộc, quyết định cưỡng chế kiểm đếm bắt buộc hoặc các quyết định, hành vi hành chính liên quan, người dân có quyền khiếu nại theo pháp luật về khiếu nại. Quyền khiếu nại tồn tại độc lập với nghĩa vụ chấp hành quyết định hành chính đang có hiệu lực, trừ khi có quyết định tạm đình chỉ hoặc hủy bỏ theo trình tự pháp luật.

Phân biệt không phối hợp hợp pháp và cản trở trái pháp luật

Cần phân biệt rõ giữa việc đề nghị cơ quan thực hiện đúng thủ tục với việc cản trở, ngăn không cho kiểm đếm. Người dân có thể yêu cầu xuất trình thông báo, quyết định, kế hoạch kiểm đếm, giấy giới thiệu của đơn vị thực hiện nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, và biên bản làm việc. Đây là quyền giám sát hợp pháp nhằm bảo đảm tính minh bạch.

Ngược lại, hành vi khóa cổng, không cho tiếp cận khu đất, xô đẩy, phá rối hoạt động đo đạc hoặc cố ý che giấu tài sản để không kiểm đếm có thể bị xem là không chấp hành quyết định kiểm đếm và dẫn tới cưỡng chế. Trong trường hợp có tranh chấp ranh giới, nguồn gốc đất hoặc hiện trạng tài sản, người dân cần ghi nhận ý kiến bằng văn bản và thực hiện khiếu nại, tố cáo hoặc khởi kiện theo đúng thẩm quyền, thay vì tự ý ngăn chặn đoàn kiểm đếm.

Khuyến nghị thực tiễn cho người có đất thu hồi

Trong thực tiễn, cách thức bảo vệ tốt nhất là phối hợp kiểm đếm nhưng đồng thời yêu cầu lập hồ sơ chặt chẽ. Người dân nên giữ đầy đủ giấy chứng nhận, hồ sơ nguồn gốc đất, giấy tờ xây dựng, hóa đơn vật liệu, hồ sơ cây trồng và ảnh chụp hiện trạng để đối chiếu khi kiểm đếm. Nếu thấy nội dung ghi nhận chưa đúng, cần yêu cầu ghi rõ ý kiến bảo lưu ngay trên biên bản.

Người dân cũng nên theo dõi kỹ thông báo thu hồi đất, kế hoạch kiểm đếm và quyết định kiểm đếm bắt buộc nếu có. Khi phát hiện dấu hiệu sai trình tự, sai thẩm quyền hoặc sai số liệu, việc khiếu nại sớm giúp hạn chế rủi ro phát sinh trong khâu bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Trong bối cảnh pháp luật thu hồi đất ngày càng nhấn mạnh tính công khai và đồng thuận, sự hợp tác có kiểm soát luôn có lợi hơn việc từ chối tuyệt đối.

Kết luận

Người dân không có quyền tùy ý không cho đo đạc, kiểm đếm khi Nhà nước thu hồi đất nếu hoạt động này được thực hiện đúng quy định pháp luật. Theo điểm c khoản 1 Điều 85 và Điều 87 Luật Đất đai 2024, đo đạc, kiểm đếm là nghĩa vụ phối hợp trong quy trình thu hồi đất và có thể bị áp dụng kiểm đếm bắt buộc, cưỡng chế kiểm đếm bắt buộc nếu không chấp hành. Tuy nhiên, người dân vẫn có đầy đủ quyền được thông báo, được chứng kiến, được ghi nhận ý kiến, được khiếu nại và được bảo vệ quyền lợi hợp pháp đối với đất và tài sản của mình.

Tài liệu tham khảo

• Luật Đất đai 2024.
• Nghị định 88/2024/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Đất đai.
• Luật Khiếu nại 2011.
• Bộ luật Tố tụng hành chính 2015.
• Văn bản hướng dẫn trình tự, thủ tục thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành.