Lễ hội truyền thống: trách nhiệm tổ chức và bảo đảm an toàn, trật tự

Cơ sở pháp lý điều chỉnh tổ chức lễ hội truyền thống

Tổ chức lễ hội truyền thống hiện nay được điều chỉnh chủ yếu bởi Nghị định 110/2018/NĐ-CP về quản lý và tổ chức lễ hội, cùng với các quy định liên quan của pháp luật về di sản văn hóa, an ninh trật tự, phòng cháy chữa cháy, giao thông, bảo vệ môi trường và xử phạt vi phạm hành chính. Trong bối cảnh hệ thống pháp luật về di sản văn hóa đã được cập nhật, các nguyên tắc bảo vệ và phát huy giá trị lễ hội tiếp tục được đặt trong mối liên hệ với nghĩa vụ bảo đảm an toàn cho người tham gia và trật tự công cộng.

Về nguyên tắc chung, việc tổ chức lễ hội phải tôn trọng giá trị lịch sử, văn hóa, tín ngưỡng của cộng đồng, đồng thời bảo đảm các điều kiện cần thiết để lễ hội diễn ra an toàn, lành mạnh, văn minh. Đây là điểm cân bằng giữa quyền hưởng thụ đời sống văn hóa và yêu cầu quản trị rủi ro trong không gian tập trung đông người.

Trách nhiệm của cơ quan, đơn vị tổ chức lễ hội

Theo quy định tại khoản 1 Điều 6 Nghị định 110/2018/NĐ-CP, cơ quan, đơn vị tổ chức lễ hội có trách nhiệm thực hiện thủ tục đăng ký hoặc thông báo tổ chức lễ hội theo quy định và thực hiện đúng nội dung đã được cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền chấp thuận. Quy định này thể hiện rõ nguyên tắc quản lý theo đầu mối, bảo đảm lễ hội được đặt trong khuôn khổ pháp luật ngay từ giai đoạn chuẩn bị.

Cũng theo khoản 1 Điều 6 Nghị định 110/2018/NĐ-CP, cơ quan, đơn vị tổ chức phải thành lập Ban tổ chức lễ hội, phê duyệt quy chế làm việc của Ban tổ chức và chịu trách nhiệm về hoạt động của Ban tổ chức. Sau khi lễ hội kết thúc, chủ thể tổ chức còn phải báo cáo bằng văn bản kết quả tổ chức lễ hội đến cơ quan có thẩm quyền tiếp nhận đăng ký hoặc thông báo trong thời hạn luật định.

Ý nghĩa pháp lý của việc “chịu trách nhiệm”

Trách nhiệm của cơ quan, đơn vị tổ chức không chỉ là trách nhiệm hành chính thuần túy mà còn là trách nhiệm tổ chức thực tế đối với an toàn con người, tài sản, di tích và trật tự xã hội trong suốt quá trình lễ hội diễn ra. Khi xảy ra vi phạm về mất an ninh trật tự, ùn tắc, chen lấn, cháy nổ hoặc ô nhiễm môi trường, việc xác định trách nhiệm thường gắn trực tiếp với chất lượng chuẩn bị, điều hành và kiểm soát của chủ thể tổ chức.

Vai trò và nhiệm vụ của Ban tổ chức lễ hội

Theo khoản 2 Điều 6 Nghị định 110/2018/NĐ-CP, Ban tổ chức lễ hội có trách nhiệm ban hành và phổ biến quy chế làm việc, phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng thành viên, đồng thời ban hành nội quy thực hiện nếp sống văn minh trong lễ hội. Đây là cơ sở để biến các yêu cầu pháp lý thành quy trình điều hành cụ thể, rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm.

Ban tổ chức còn phải tuyên truyền mục đích, ý nghĩa, giá trị của lễ hội; thông báo số điện thoại đường dây nóng để tiếp nhận phản ánh; đồng thời tổ chức quản lý hoạt động lễ hội theo quy chế đã được phê duyệt. Trong thực tiễn, đây là nhóm nhiệm vụ quyết định khả năng kiểm soát đám đông, xử lý phản ánh và hạn chế hành vi lệch chuẩn trong không gian lễ hội.

Theo khoản 2 Điều 6 Nghị định 110/2018/NĐ-CP, Ban tổ chức phải bảo đảm việc sử dụng nguồn thu từ lễ hội đúng mục đích, công khai, minh bạch và phù hợp quy định pháp luật. Yêu cầu này ngăn ngừa thương mại hóa quá mức, trục lợi từ lễ hội và các biểu hiện làm sai lệch giá trị truyền thống.

Yêu cầu bảo đảm an ninh, trật tự, an toàn xã hội

Nguyên tắc tổ chức lễ hội đòi hỏi phải có phương án bảo đảm an ninh, trật tự, an toàn xã hội ngay từ khâu chuẩn bị. Nội dung này bao gồm kiểm soát lối ra vào, phân luồng giao thông, bố trí lực lượng hướng dẫn, xử lý tình huống chen lấn, xô đẩy, trộm cắp, gây rối và các hành vi ảnh hưởng đến trật tự công cộng.

Đối với các lễ hội có lượng người tham gia lớn, trách nhiệm bảo đảm trật tự không thể dừng ở việc treo biển nhắc nhở mà phải được cụ thể hóa bằng sơ đồ phân luồng, phương án trực, phương án phối hợp với lực lượng công an và chính quyền địa phương, cùng cơ chế tiếp nhận và xử lý khẩn cấp phản ánh của người dân. Cách tổ chức này giúp chuyển từ quản lý bị động sang quản lý phòng ngừa.

Phòng cháy, chữa cháy và an toàn giao thông

Trong không gian lễ hội, nguy cơ cháy nổ thường phát sinh từ việc thắp hương, đốt vàng mã, sử dụng điện tạm thời, đun nấu, kinh doanh dịch vụ và tập trung đông người. Vì vậy, phương án phòng cháy, chữa cháy phải được chuẩn bị như một bộ phận bắt buộc của phương án tổ chức lễ hội, không phải là khâu bổ sung sau cùng.

Đồng thời, lễ hội truyền thống thường gắn với lưu lượng giao thông lớn, nhất là tại khu vực di tích, đền, chùa, đình, miếu hoặc không gian cộng đồng nhỏ hẹp. Do đó, việc phân luồng phương tiện, bố trí bãi đỗ xe, kiểm soát lối đi bộ và phối hợp bảo đảm an toàn giao thông là yêu cầu pháp lý và thực tiễn mang tính bắt buộc.

Nếp sống văn minh và giới hạn đối với hành vi trong lễ hội

Pháp luật hiện hành yêu cầu lễ hội phải được tổ chức theo nếp sống văn minh, phù hợp thuần phong mỹ tục và trật tự công cộng. Các hành vi như chen lấn, xô đẩy, đổi tiền trái quy định, mê tín dị đoan, cờ bạc, trục lợi hoặc gây ô nhiễm môi trường đều làm tổn hại nghiêm trọng đến tính chuẩn mực của lễ hội.

Quy định về nội quy lễ hội có ý nghĩa định hướng hành vi của người tham gia, đồng thời là căn cứ để lực lượng chức năng và Ban tổ chức nhắc nhở, chấn chỉnh, xử lý vi phạm. Tính hiệu lực của nội quy chỉ được bảo đảm khi nội quy đó được công khai, dễ tiếp cận, và được triển khai bằng lực lượng thực thi cụ thể.

Trách nhiệm của chính quyền địa phương và các lực lượng phối hợp

Trong tổ chức lễ hội truyền thống, chính quyền địa phương giữ vai trò phối hợp, hướng dẫn và giám sát việc thực hiện pháp luật trên địa bàn. Theo mô hình tổ chức chính quyền địa phương hiện hành từ ngày 01/07/2025, trách nhiệm quản lý nhà nước được thực hiện theo hai cấp là cấp tỉnh và cấp xã/phường/đặc khu, bảo đảm sự phân định rõ ràng về thẩm quyền và đầu mối xử lý.

Lực lượng công an, y tế, phòng cháy chữa cháy, quản lý thị trường, môi trường và các lực lượng liên quan có trách nhiệm phối hợp trong phạm vi chức năng của mình. Sự phối hợp này là điều kiện cần để xử lý hiệu quả các nguy cơ phát sinh nhanh và đa dạng trong thời gian lễ hội diễn ra.

Hệ quả pháp lý khi vi phạm quy định về tổ chức lễ hội

Vi phạm quy định về tổ chức lễ hội có thể dẫn đến trách nhiệm hành chính đối với cá nhân, tổ chức liên quan; trường hợp gây hậu quả nghiêm trọng còn có thể kéo theo trách nhiệm dân sự hoặc hình sự theo tính chất của hành vi. Các vi phạm phổ biến thường gắn với tổ chức lễ hội không đúng nội dung đã được chấp thuận, không bảo đảm an toàn, để xảy ra mất trật tự, cháy nổ, lấn chiếm di tích hoặc thu chi không minh bạch.

Về phương diện quản lý nhà nước, việc xử lý vi phạm không nhằm “hạn chế lễ hội” mà nhằm bảo vệ giá trị văn hóa bằng công cụ pháp luật. Lễ hội chỉ thực sự bền vững khi được tổ chức trong kỷ cương, an toàn và minh bạch.

Kết luận

Lễ hội truyền thống là một thiết chế văn hóa đặc thù, đòi hỏi sự kết hợp giữa bảo tồn giá trị tinh thần và bảo đảm trật tự pháp lý. Trách nhiệm của cơ quan tổ chức, Ban tổ chức và các lực lượng phối hợp phải được xác định rõ, thực hiện nghiêm và kiểm tra thường xuyên theo đúng Nghị định 110/2018/NĐ-CP cùng các quy định có liên quan.

Trong điều kiện lễ hội ngày càng có quy mô lớn, yêu cầu pháp lý cốt lõi không chỉ là “được tổ chức” mà còn phải “được tổ chức an toàn, trật tự, văn minh”. Đây là tiêu chuẩn pháp trị cần được xem như thước đo chất lượng của công tác quản lý lễ hội hiện nay.

Tài liệu tham khảo

• Nghị định 110/2018/NĐ-CP về quản lý và tổ chức lễ hội.
• Luật Di sản văn hóa hiện hành và các văn bản sửa đổi, bổ sung liên quan.
• Văn bản hướng dẫn của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch về quản lý, tổ chức lễ hội.
• Quy định pháp luật về phòng cháy, chữa cháy, an ninh trật tự và bảo vệ môi trường có liên quan đến lễ hội.
• Các quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực văn hóa, an ninh trật tự và phòng cháy, chữa cháy.