Lập hóa đơn hàng biếu, tặng, khuyến mại: xác định giá tính thuế

Khái quát về hóa đơn đối với hàng biếu, tặng và hàng khuyến mại

Trong thực tiễn kinh doanh, hàng biếu, tặng và hàng khuyến mại đều có thể được giao cho khách hàng, đối tác hoặc người lao động mà không thu đủ giá trị như giao dịch bán hàng thông thường. Điểm khác biệt pháp lý nằm ở mục đích giao hàng và căn cứ áp dụng chế độ thuế. Hàng biếu, tặng thường là việc chuyển giao không gắn với chương trình xúc tiến thương mại; trong khi đó, hàng khuyến mại phải gắn với hoạt động khuyến mại theo quy định của pháp luật thương mại.

Về nguyên tắc, mọi trường hợp xuất hàng ra khỏi kho phục vụ biếu, tặng hoặc khuyến mại đều phải được phản ánh trên hóa đơn theo quy định về hóa đơn điện tử. Cách thể hiện trên hóa đơn, đặc biệt là giá tính thuế và số thuế đầu ra, phụ thuộc trực tiếp vào tính chất của hàng hóa, dịch vụ được giao. Vì vậy, việc xác định đúng loại giao dịch là bước đầu tiên và mang tính quyết định.

Cơ sở pháp lý hiện hành

Việc lập hóa đơn và xác định giá tính thuế đối với hàng hóa, dịch vụ dùng để biếu, tặng, khuyến mại hiện được điều chỉnh chủ yếu bởi Luật Thuế giá trị gia tăng 2024, Nghị định 123/2020/NĐ-CP về hóa đơn, chứng từ, Nghị định 181/2025/NĐ-CP hướng dẫn Luật Thuế giá trị gia tăng 2024, và các quy định của Luật Thương mại 2005 về hoạt động khuyến mại. Khi áp dụng, doanh nghiệp cần đối chiếu đúng quy định còn hiệu lực tại thời điểm phát sinh giao dịch.

Đối với hàng hóa, dịch vụ dùng để biếu, tặng, cho, giá tính thuế giá trị gia tăng được xác định là giá của hàng hóa, dịch vụ cùng loại hoặc tương đương tại thời điểm phát sinh hoạt động biếu, tặng, cho theo khoản 1 Điều 6 Nghị định 181/2025/NĐ-CP. Đối với hàng hóa, dịch vụ dùng để khuyến mại theo đúng quy định của pháp luật về thương mại, giá tính thuế giá trị gia tăng được xác định bằng 0 theo khoản 5 Điều 7 Thông tư 219/2013/TT-BTC. Nếu hàng khuyến mại chỉ là hình thức giảm giá trong thời gian khuyến mại, giá tính thuế là giá đã giảm áp dụng trong thời gian khuyến mại theo quy định của pháp luật thương mại.

Xác định giá tính thuế đối với hàng biếu, tặng

Hàng biếu, tặng là trường hợp doanh nghiệp xuất hàng để cho không, biếu không, tặng không thu tiền, nhưng không nằm trong chương trình khuyến mại hợp pháp. Khi đó, giá tính thuế GTGT không phải là giá thực thu bằng 0, mà là giá của hàng hóa, dịch vụ cùng loại hoặc tương đương tại thời điểm phát sinh việc biếu, tặng, cho. Cách xác định này nhằm bảo đảm tính trung lập của thuế và ngăn việc chuyển doanh thu sang hình thức tặng cho để tránh nghĩa vụ thuế.

Trong thực tiễn, giá cùng loại hoặc tương đương cần được xác định theo đặc tính hàng hóa, chất lượng, nhãn hiệu, quy cách, thời điểm giao hàng và mặt bằng giá thị trường tại thời điểm lập hóa đơn. Doanh nghiệp phải lưu giữ căn cứ nội bộ hợp lý để chứng minh mức giá đã sử dụng trên hóa đơn là phù hợp. Nếu hàng hóa do doanh nghiệp tự sản xuất thì giá tính thuế vẫn được xác định theo giá của hàng cùng loại hoặc tương đương, không phụ thuộc vào giá vốn nội bộ.

Xác định giá tính thuế đối với hàng khuyến mại

Trường hợp hàng hóa, dịch vụ được dùng cho khuyến mại và chương trình đó tuân thủ đầy đủ quy định của pháp luật thương mại, giá tính thuế GTGT được xác định bằng 0 theo khoản 5 Điều 7 Thông tư 219/2013/TT-BTC. Đây là cơ chế riêng nhằm khuyến khích hoạt động xúc tiến thương mại hợp pháp. Tuy nhiên, điều kiện tiên quyết là chương trình khuyến mại phải được thực hiện đúng hình thức, nội dung và thủ tục pháp lý tương ứng.

Nếu khuyến mại bằng hình thức giảm giá, giá tính thuế không phải bằng 0 mà là giá bán đã giảm trong thời gian khuyến mại. Khi đó, hóa đơn phải thể hiện đúng mức giá sau giảm theo chương trình đã đăng ký hoặc thông báo hợp lệ. Trường hợp doanh nghiệp gắn nhãn khuyến mại nhưng không đáp ứng điều kiện của pháp luật thương mại, cơ quan thuế sẽ xem xét như hàng biếu, tặng hoặc hàng dùng cho tiêu dùng nội bộ để xác định nghĩa vụ thuế tương ứng.

Cách lập hóa đơn trong từng trường hợp

Đối với hàng biếu, tặng, doanh nghiệp phải lập hóa đơn điện tử khi xuất hàng, ghi đầy đủ tên hàng, số lượng, đơn giá, thành tiền, thuế suất và tiền thuế GTGT theo giá tính thuế đã xác định. Việc ghi giá bằng 0 trên hóa đơn là không phù hợp nếu giao dịch thực chất là biếu, tặng theo quy định phải tính thuế theo giá cùng loại hoặc tương đương. Hóa đơn cần phản ánh đúng bản chất giao dịch để phục vụ kê khai thuế và hạch toán chi phí.

Đối với hàng khuyến mại đúng quy định, hóa đơn phải thể hiện rõ hàng hóa, dịch vụ khuyến mại và căn cứ chương trình khuyến mại tương ứng. Nếu giá tính thuế bằng 0, tiền thuế GTGT đầu ra cũng bằng 0; nếu là khuyến mại giảm giá, hóa đơn ghi giá đã giảm làm căn cứ tính thuế. Trường hợp hàng khuyến mại kèm điều kiện hoặc cơ cấu hàng tặng phải theo chương trình công bố, doanh nghiệp cần bảo đảm dữ liệu hóa đơn thống nhất với hồ sơ khuyến mại.

Hệ quả thuế và rủi ro pháp lý khi xác định sai giá tính thuế

Xác định sai giá tính thuế có thể dẫn đến kê khai thiếu thuế GTGT đầu ra, kéo theo truy thu, tiền chậm nộp và xử phạt vi phạm hành chính về thuế và hóa đơn. Rủi ro thường gặp là doanh nghiệp áp dụng giá bằng 0 cho hàng biếu, tặng hoặc coi mọi hàng tặng đều là khuyến mại hợp pháp. Đây là cách phân loại không đúng bản chất pháp lý và dễ bị cơ quan thuế bác bỏ khi thanh tra, kiểm tra.

Ở chiều ngược lại, nếu một chương trình khuyến mại đã đáp ứng điều kiện pháp luật thương mại nhưng doanh nghiệp lại kê khai như hàng biếu, tặng và tính thuế theo giá cùng loại, chi phí thuế sẽ bị đội lên không cần thiết. Vì vậy, việc thiết kế chương trình khuyến mại, lập hồ sơ thương mại và đối chiếu chứng từ hóa đơn phải được thực hiện đồng bộ. Nguyên tắc quản trị tốt là xác định đúng ngay từ đầu loại giao dịch để áp dụng đúng công thức tính thuế và mẫu hóa đơn tương ứng.

Khuyến nghị thực hành cho doanh nghiệp

Doanh nghiệp nên xây dựng quy trình nội bộ tách bạch giữa hàng biếu, tặng và hàng khuyến mại trước khi xuất hóa đơn. Mỗi giao dịch cần có quyết định, chương trình, hợp đồng hoặc tài liệu nội bộ làm căn cứ xác định bản chất pháp lý. Khi hàng hóa được khuyến mại, hồ sơ thương mại phải được lưu cùng chứng từ kế toán và hóa đơn điện tử để bảo đảm tính nhất quán.

Đối với hàng biếu, tặng, doanh nghiệp cần theo dõi giá của hàng cùng loại hoặc tương đương tại thời điểm phát sinh và xác định mức giá tính thuế theo căn cứ khách quan, nhất quán. Đối với hàng khuyến mại, cần kiểm tra điều kiện pháp luật thương mại trước khi áp dụng giá tính thuế bằng 0. Cách làm này vừa bảo đảm tuân thủ pháp luật, vừa giảm thiểu tranh chấp với cơ quan thuế về giá tính thuế và chi phí liên quan.

Kết luận

Giá tính thuế đối với hàng biếu, tặng và hàng khuyến mại không được xác định theo cùng một nguyên tắc. Hàng biếu, tặng được tính theo giá của hàng hóa, dịch vụ cùng loại hoặc tương đương tại thời điểm phát sinh; hàng khuyến mại hợp pháp được tính bằng 0, còn khuyến mại giảm giá thì tính theo giá đã giảm. Doanh nghiệp chỉ có thể lập hóa đơn và kê khai đúng khi xác định chính xác bản chất giao dịch và đối chiếu đúng căn cứ pháp lý hiện hành.

Tài liệu tham khảo

• Luật Thuế giá trị gia tăng 2024.
• Nghị định 123/2020/NĐ-CP về hóa đơn, chứng từ.
• Nghị định 181/2025/NĐ-CP hướng dẫn Luật Thuế giá trị gia tăng 2024.
• Thông tư 219/2013/TT-BTC hướng dẫn Luật Thuế giá trị gia tăng.
• Luật Thương mại 2005.