Không đồng ý giá bồi thường đất có nên nhận tiền trước không?

Có nên nhận tiền bồi thường trước khi đồng ý với giá?

Trong thực tiễn thu hồi đất, việc người có đất bị thu hồi không đồng ý với đơn giá bồi thường nhưng vẫn được yêu cầu nhận tiền là tình huống thường gặp. Về nguyên tắc, việc nhận tiền bồi thường không đồng nghĩa với việc chấp nhận toàn bộ nội dung phương án bồi thường nếu người nhận đã thể hiện rõ ý kiến bảo lưu. Tuy nhiên, cách thức nhận tiền phải được thực hiện thận trọng để tránh phát sinh hiểu lầm rằng người sử dụng đất đã tự nguyện đồng ý với mức giá và từ bỏ quyền tiếp tục tranh chấp.

Đối với vấn đề bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất, kinh phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư do Nhà nước bảo đảm theo khoản 1 Điều 94 Luật Đất đai 2024. Việc chi trả tiền bồi thường là một khâu trong quá trình thực hiện phương án đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt, không phải là sự thỏa thuận dân sự về giá giữa hai bên. Do đó, nếu người sử dụng đất cho rằng giá bồi thường chưa đúng, họ vẫn có quyền sử dụng các cơ chế pháp lý phù hợp để yêu cầu xem xét lại.

Kết luận trọng tâm: không nên từ chối máy móc việc nhận tiền nếu hồ sơ, biên bản và cách ghi nhận ý kiến đã bảo lưu đầy đủ; đồng thời không nên ký xác nhận theo nội dung thể hiện đã đồng ý tuyệt đối với giá bồi thường nếu thực tế chưa đồng ý. Cách xử lý an toàn là nhận tiền trong phạm vi không làm mất quyền khiếu nại, ghi rõ nội dung bảo lưu và lưu giữ toàn bộ giấy tờ liên quan.

Hiệu lực pháp lý của việc nhận tiền bồi thường

Việc nhận tiền bồi thường trước hết là hành vi nhận khoản tiền do cơ quan có thẩm quyền chi trả theo phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Hành vi này chỉ làm phát sinh nguy cơ bất lợi khi người dân ký vào giấy nhận tiền hoặc biên bản thể hiện nội dung đồng ý hoàn toàn với phương án mà không kèm bảo lưu. Nếu tài liệu nhận tiền chỉ thể hiện việc đã nhận đủ số tiền được tạm chi trả hoặc nhận tiền nhưng có ghi rõ không đồng ý với đơn giá, quyền tiếp tục khiếu nại vẫn được bảo lưu.

Trong hệ thống pháp luật hiện hành, quyền khiếu nại, kiến nghị, khởi kiện đối với quyết định hành chính về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư vẫn tồn tại độc lập với việc đã nhận tiền hay chưa. Điều này đặc biệt quan trọng trong các trường hợp giá đất cụ thể được xác định chưa phù hợp, phương án bồi thường chưa phản ánh đúng nguồn gốc, diện tích, mục đích sử dụng đất hoặc tài sản gắn liền với đất. Vì vậy, nhận tiền không phải là dấu hiệu chấm dứt đương nhiên mọi quyền pháp lý khác.

Căn cứ pháp lý hiện hành cần lưu ý

Theo khoản 1 Điều 94 Luật Đất đai 2024, kinh phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư do Nhà nước bảo đảm. Theo quy định về bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất trong Luật Đất đai 2024, người có đất thu hồi được bồi thường theo điều kiện pháp luật quy định, không phải theo cơ chế thỏa thuận giá như giao dịch mua bán đất thông thường. Khi có tranh chấp về giá bồi thường, người sử dụng đất có quyền khiếu nại hoặc khởi kiện quyết định hành chính theo trình tự pháp luật.

Về nguyên tắc thẩm quyền, giá đất cụ thể để bồi thường được xác định theo quy định của Luật Đất đai 2024 và văn bản hướng dẫn thi hành có hiệu lực trong năm 2026. Khi xem xét quyền lợi, cần đối chiếu đầy đủ quyết định thu hồi đất, phương án bồi thường, quyết định phê duyệt phương án và chứng từ chi trả. Nếu xuất hiện sai sót về đối tượng, diện tích, loại đất, nguồn gốc sử dụng đất, tài sản trên đất hoặc đơn giá, người dân có cơ sở pháp lý để yêu cầu xem xét lại.

Nhận tiền thế nào để không mất quyền khiếu nại

Người sử dụng đất nên yêu cầu cơ quan chi trả thể hiện rõ trên chứng từ rằng tiền được nhận nhưng không đồng ý với đơn giá bồi thường. Trong biên bản, giấy nhận tiền hoặc phiếu chi, nội dung bảo lưu cần ngắn gọn, trực tiếp và dễ kiểm tra. Nếu có thể, nên ghi thêm rằng việc nhận tiền chỉ nhằm hạn chế thiệt hại, bảo đảm sinh hoạt, ổn định tạm thời và không làm từ bỏ quyền khiếu nại, khởi kiện.

Trường hợp cơ quan chi trả không chấp nhận nội dung bảo lưu, người dân cần lập văn bản riêng nêu rõ quan điểm, ký nhận tiền kèm ghi chú phản đối, đồng thời gửi đơn khiếu nại ngay sau đó. Việc lưu giữ bản sao hồ sơ là bắt buộc, gồm quyết định thu hồi đất, phương án bồi thường, bảng tính chi tiết, biên bản họp, giấy mời làm việc và chứng từ nhận tiền. Hồ sơ càng đầy đủ thì khả năng chứng minh việc không đồng ý với mức giá càng vững chắc.

Những điểm không nên làm

• Không ký vào giấy xác nhận đã đồng ý hoàn toàn nếu chưa đồng ý với giá bồi thường.
• Không bỏ trống phần ghi chú trong biên bản nhận tiền khi vẫn còn tranh chấp.
• Không nhận tiền bằng hình thức không có chứng từ rõ ràng.
• Không chậm trễ nộp đơn khiếu nại, vì quyền lợi gắn với thời hạn pháp luật.

Khi nào nên nhận tiền trước?

Việc nhận tiền trước là phù hợp khi gia đình cần nguồn lực tài chính để ổn định chỗ ở, di chuyển tài sản, sắp xếp đời sống hoặc giảm áp lực do thời hạn bàn giao mặt bằng. Trong tình huống đó, nhận tiền không làm mất cơ hội tranh luận về tính đúng đắn của đơn giá nếu người dân đã bảo lưu rõ ràng. Đây là phương án thực tế, đặc biệt khi phần giá trị tranh chấp chỉ liên quan đến chênh lệch đơn giá chứ không phải toàn bộ quyền được bồi thường.

Ngược lại, nếu hồ sơ thể hiện sai nghiêm trọng về diện tích, loại đất, nguồn gốc đất hoặc tài sản trên đất, người dân cần cân nhắc kỹ trước khi ký nhận. Khi đó, ngoài việc phản đối đơn giá, còn phải kiểm tra lại toàn bộ căn cứ pháp lý của phương án bồi thường. Nhận tiền trong hoàn cảnh hồ sơ chưa rõ ràng mà không ghi nhận bảo lưu có thể làm yếu vị thế tranh chấp về sau.

Hướng xử lý pháp lý phù hợp

Người dân cần rà soát ngay quyết định thu hồi đất và quyết định phê duyệt phương án bồi thường để xác định nội dung nào chưa đúng. Sau đó, nên gửi đơn kiến nghị hoặc khiếu nại đến cơ quan đã ban hành quyết định hoặc cơ quan có thẩm quyền giải quyết theo trình tự của Luật Khiếu nại 2011. Nếu kết quả giải quyết không thỏa đáng, người dân có quyền tiếp tục khiếu nại lần tiếp theo hoặc khởi kiện vụ án hành chính tại Tòa án có thẩm quyền.

Trong suốt quá trình này, việc nhận tiền bồi thường chỉ là một dữ kiện thực tế, không phải là căn cứ duy nhất để xác định người dân đã chấp nhận phương án. Điều cốt lõi là ngôn ngữ pháp lý trong giấy tờ, thời điểm khiếu nại và toàn bộ chứng cứ kèm theo. Vì vậy, lựa chọn an toàn nhất là nhận tiền có bảo lưu, đồng thời thực hiện khiếu nại đúng thời hạn.

Kết luận

Không đồng ý giá bồi thường đất vẫn có thể nhận tiền trước, với điều kiện việc nhận tiền không đi kèm sự từ bỏ quyền phản đối và được ghi nhận rõ ràng bằng văn bản. Cách làm phù hợp là nhận tiền có bảo lưu, lưu giữ chứng cứ đầy đủ và đồng thời thực hiện quyền khiếu nại, kiến nghị hoặc khởi kiện theo trình tự pháp luật. Khi được chuẩn bị đúng, người dân vừa bảo đảm nhu cầu tài chính trước mắt vừa duy trì được khả năng bảo vệ quyền lợi hợp pháp đối với giá bồi thường.

Tài liệu tham khảo

• Luật Đất đai 2024.
• Luật Khiếu nại 2011.
• Nghị định hướng dẫn thi hành Luật Đất đai 2024 về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.
• Quy định về xác định giá đất cụ thể và thẩm quyền phê duyệt phương án bồi thường theo pháp luật đất đai hiện hành.
• Văn bản, quyết định thu hồi đất và phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của cơ quan có thẩm quyền.