Không cho gặp con vì chưa cấp dưỡng: có đúng luật không?

Không cho gặp con vì chưa cấp dưỡng: câu trả lời pháp lý

Việc không cho cha hoặc mẹ không trực tiếp nuôi con gặp con chỉ vì người đó chưa cấp dưỡng không đúng pháp luật. Theo khoản 3 Điều 82 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, sau khi ly hôn, người không trực tiếp nuôi con có quyền, nghĩa vụ thăm nom con mà không ai được cản trở. Nghĩa vụ cấp dưỡng là một nghĩa vụ độc lập, được quy định tại khoản 2 Điều 82 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, nên không được dùng như điều kiện để tước quyền gặp con.

Pháp luật đặt hai quan hệ này ở hai vị trí khác nhau: một bên là nghĩa vụ cấp dưỡng, một bên là quyền thăm nom con. Vì vậy, việc bên trực tiếp nuôi con tự ý ngăn cản việc thăm nom với lý do chưa nhận được tiền cấp dưỡng là hành vi xâm phạm quyền, nghĩa vụ đã được luật ghi nhận. Cách xử lý đúng là yêu cầu người có nghĩa vụ cấp dưỡng thực hiện đúng nghĩa vụ, chứ không phải cắt quyền gặp con.

Cơ sở pháp lý hiện hành

Khung pháp luật điều chỉnh vấn đề này khá rõ ràng. Theo khoản 3 Điều 82 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, người không trực tiếp nuôi con có quyền, nghĩa vụ thăm nom con mà không ai được cản trở. Theo khoản 1 Điều 83 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, cha, mẹ trực tiếp nuôi con có quyền yêu cầu người không trực tiếp nuôi con thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng và các nghĩa vụ khác theo Điều 82.

Đồng thời, theo khoản 2 Điều 83 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, cha, mẹ trực tiếp nuôi con cùng các thành viên gia đình không được cản trở người không trực tiếp nuôi con trong việc thăm nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con. Nghĩa là pháp luật cho phép yêu cầu thực hiện cấp dưỡng, nhưng không cho phép “đánh đổi” quyền thăm con bằng việc cấm gặp con.

Chỉ trong trường hợp người không trực tiếp nuôi con lạm dụng việc thăm nom để cản trở hoặc gây ảnh hưởng xấu đến việc trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con thì bên trực tiếp nuôi con mới có quyền yêu cầu Tòa án hạn chế quyền thăm nom, theo đoạn cuối khoản 3 Điều 82 Luật Hôn nhân và gia đình 2014. Đây là căn cứ pháp lý đặc biệt, không liên quan đến chuyện đã cấp dưỡng hay chưa.

Vì sao không được lấy lý do chưa cấp dưỡng để cấm gặp con?

Thứ nhất, quyền được gặp cha, mẹ là một phần của quyền trẻ em và quyền nhân thân của con. Pháp luật hôn nhân và gia đình bảo vệ sự gắn bó giữa con với cả hai bên cha mẹ sau ly hôn, trừ trường hợp có căn cứ pháp lý để hạn chế. Nếu tự ý cắt quyền gặp con, bên nuôi con đã đặt lợi ích của mình lên trên quyền lợi của trẻ.

Thứ hai, nghĩa vụ cấp dưỡng phục vụ nhu cầu sống, học tập, chăm sóc của con, còn quyền thăm nom nhằm bảo đảm sự phát triển tinh thần, tình cảm của con. Hai chế định này không triệt tiêu lẫn nhau. Người trực tiếp nuôi con không có quyền tự đặt ra điều kiện “trả tiền rồi mới được gặp con” nếu không có thỏa thuận hợp pháp hoặc quyết định của Tòa án.

Thứ ba, việc không cấp dưỡng có thể bị buộc thực hiện bằng con đường dân sự, hành chính hoặc hình sự tùy tính chất, mức độ vi phạm. Nhưng pháp luật không trao quyền cho bên nuôi con dùng biện pháp tự lực để tước quyền thăm nom. Cách làm đó dễ phát sinh tranh chấp kéo dài và làm tổn hại trực tiếp đến trẻ.

Người trực tiếp nuôi con có thể làm gì khi bên kia chậm hoặc không cấp dưỡng?

Người trực tiếp nuôi con có quyền yêu cầu bên không trực tiếp nuôi con thực hiện đúng nghĩa vụ cấp dưỡng theo bản án, quyết định của Tòa án hoặc theo thỏa thuận hợp pháp. Nếu bên kia cố tình không thực hiện, có thể yêu cầu cơ quan thi hành án dân sự tổ chức thi hành theo quy định. Đây là cơ chế chính thức và hợp pháp để bảo vệ quyền lợi của con.

Trong trường hợp hành vi trốn tránh hoặc từ chối cấp dưỡng đạt đến mức luật hình sự hóa, người vi phạm có thể bị xử lý theo Điều 186 Bộ luật Hình sự 2015 về tội từ chối hoặc trốn tránh nghĩa vụ cấp dưỡng. Theo điều luật này, người nào có nghĩa vụ cấp dưỡng và có khả năng thực tế để thực hiện nhưng từ chối hoặc trốn tránh, làm cho người được cấp dưỡng lâm vào tình trạng nguy hiểm đến tính mạng, sức khỏe hoặc đã bị xử phạt vi phạm hành chính mà còn vi phạm, thì có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Như vậy, pháp luật đã có sẵn công cụ để xử lý hành vi không cấp dưỡng. Việc ngăn gặp con không phải là công cụ hợp pháp để gây sức ép. Nếu cần thay đổi cách thực hiện quyền thăm nom vì ảnh hưởng xấu đến con, phải yêu cầu Tòa án xem xét hạn chế quyền thăm nom theo đúng căn cứ luật định.

Hậu quả pháp lý của hành vi cản trở thăm nom con

Hành vi cản trở quyền thăm nom con có thể bị xem xét xử lý theo quy định về vi phạm hành chính trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình. Mức xử phạt cụ thể được áp dụng theo văn bản xử phạt vi phạm hành chính còn hiệu lực tại thời điểm xử lý. Ngoài ra, người cản trở còn có thể bị Tòa án buộc chấm dứt hành vi vi phạm và bảo đảm việc thăm nom đúng quy định.

Trong quan hệ gia đình, hành vi cản trở kéo dài thường gây bất lợi cho chính người nuôi con, vì Tòa án có thể đánh giá đây là dấu hiệu thiếu hợp tác trong việc bảo đảm quyền lợi của trẻ. Nếu việc cản trở gắn với hành vi lôi kéo, xúc phạm, hoặc làm tổn hại đến việc nuôi dưỡng, chăm sóc con, bên vi phạm còn có nguy cơ bị xem xét lại quyền nuôi con hoặc quyền thăm nom trong phạm vi mà luật cho phép. Trọng tâm luôn là lợi ích tốt nhất của trẻ em.

Hướng xử lý đúng khi phát sinh tranh chấp

Nếu bên không trực tiếp nuôi con chưa cấp dưỡng, cần tách bạch hai việc: yêu cầu thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng và bảo đảm quyền thăm nom. Có thể thu thập bản án, quyết định ly hôn, chứng cứ về việc không cấp dưỡng, sau đó gửi đơn đến cơ quan thi hành án dân sự hoặc Tòa án tùy giai đoạn tố tụng. Tuyệt đối không tự ý cản trở quyền gặp con nếu không có quyết định của Tòa án.

Nếu bên trực tiếp nuôi con bị ngăn cản thăm nom trái luật, có thể yêu cầu Tòa án buộc chấm dứt hành vi cản trở và xác định rõ lịch thăm nom phù hợp. Trường hợp có dấu hiệu lạm dụng việc thăm nom gây ảnh hưởng xấu đến con, bên trực tiếp nuôi con phải yêu cầu Tòa án hạn chế quyền thăm nom thay vì tự mình cấm đoán. Cách tiếp cận này bảo đảm đúng thủ tục và tránh đẩy tranh chấp lên mức căng thẳng hơn.

Kết luận

Không cho gặp con vì chưa cấp dưỡng là hành vi không đúng pháp luật. Luật Hôn nhân và gia đình 2014 quy định rõ quyền thăm nom con không bị cản trở, còn nghĩa vụ cấp dưỡng phải được thực hiện bằng cơ chế yêu cầu, thi hành án và, khi đủ điều kiện, bằng trách nhiệm pháp lý tương ứng. Trong mọi trường hợp, việc xử lý tranh chấp phải đặt lợi ích của con lên hàng đầu, không được biến con thành công cụ gây sức ép giữa cha mẹ.

Tài liệu tham khảo

• Luật Hôn nhân và gia đình 2014
• Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung 2017
• Bộ luật Tố tụng dân sự 2015
• Luật Thi hành án dân sự 2008, sửa đổi, bổ sung 2014
• Nghị định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình hiện hành