Khoản hỗ trợ, tài trợ nhận được có phải kê khai VAT không?

Căn cứ pháp lý và nguyên tắc xác định nghĩa vụ VAT

Đối với khoản tiền hỗ trợ, tài trợ nhận được, điểm xuất phát là phải xác định đây có phải là doanh thu từ hoạt động bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ hay chỉ là khoản thu tài chính độc lập. Theo khoản 1 Điều 5 Luật Thuế giá trị gia tăng 2008, được sửa đổi, bổ sung, các khoản thu về bồi thường, tiền thưởng, tiền hỗ trợ, tiền chuyển nhượng quyền phát thải và các khoản thu tài chính khác thuộc nhóm không phải kê khai, tính nộp thuế GTGT, trừ trường hợp pháp luật quy định khác. Quy định này thể hiện rõ nguyên tắc: không phải mọi khoản tiền nhận được đều là đối tượng chịu VAT. Vấn đề mấu chốt nằm ở mục đích và đối giá của khoản tiền. Theo khoản 1 Điều 4 Nghị định 123/2020/NĐ-CP, hóa đơn được lập khi bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ. Vì vậy, nếu khoản tài trợ thực chất là khoản thanh toán cho một dịch vụ mà bên nhận phải thực hiện như quảng cáo, khuyến mại, trưng bày, giới thiệu sản phẩm hoặc các hoạt động tương tự, thì khoản tiền đó không còn là “tài trợ” theo nghĩa thuần túy mà trở thành doanh thu dịch vụ và phải kê khai VAT theo quy định. Ngược lại, nếu khoản tiền chỉ là hỗ trợ, tài trợ không gắn với nghĩa vụ cung ứng hàng hóa, dịch vụ thì không phát sinh kê khai VAT đầu ra.

Khoản hỗ trợ, tài trợ nào không phải kê khai VAT

Khoản hỗ trợ, tài trợ nhận bằng tiền, không kèm theo nghĩa vụ cung cấp hàng hóa, dịch vụ cho bên chi tiền, là trường hợp điển hình không phải kê khai, tính nộp thuế GTGT. Cơ sở kinh doanh nhận khoản tiền này phải lập chứng từ thu theo quy định, nhưng không lập hóa đơn VAT cho chính khoản tiền hỗ trợ đó. Về bản chất, đây là khoản thu tài chính, không phải giá thanh toán của một giao dịch hàng hóa, dịch vụ chịu thuế GTGT.

Trường hợp phổ biến là doanh nghiệp nhận tiền tài trợ cho hoạt động an sinh xã hội, từ thiện, hỗ trợ cộng đồng, hỗ trợ nội bộ ngành nghề hoặc hỗ trợ không có điều kiện ràng buộc về quảng cáo, truyền thông, cung ứng dịch vụ. Với các khoản này, việc kê khai VAT đầu ra không đặt ra. Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn phải lưu giữ đầy đủ hồ sơ thể hiện mục đích nhận tiền, thỏa thuận tài trợ, chứng từ thu và các tài liệu liên quan để chứng minh tính chất khoản thu khi cơ quan thuế kiểm tra.

Khi nào khoản hỗ trợ, tài trợ phải kê khai VAT

Nếu khoản tiền được chi ra để bên nhận thực hiện một công việc cụ thể cho bên chi tiền, thì bản chất pháp lý là thanh toán cho dịch vụ, dù hợp đồng hoặc chứng từ có thể đặt tên là “hỗ trợ” hay “tài trợ”. Khi đó, bên nhận phải lập hóa đơn và kê khai, nộp thuế GTGT theo thuế suất áp dụng đối với dịch vụ tương ứng. Cách gọi trong hợp đồng không làm thay đổi bản chất thuế nếu có đối giá rõ ràng giữa khoản tiền nhận được và nghĩa vụ thực hiện của bên nhận.

Ví dụ, doanh nghiệp nhận tiền từ đối tác để thực hiện quảng cáo, giới thiệu sản phẩm, khuyến mại, trưng bày hàng hóa, tài trợ gắn với quyền lợi truyền thông hoặc các hoạt động xúc tiến thương mại có đối ứng, thì khoản thu đó là doanh thu dịch vụ. Trong trường hợp này, hóa đơn phải được lập theo quy định về hóa đơn điện tử, và nghĩa vụ VAT phát sinh như đối với hoạt động cung cấp dịch vụ thông thường. Việc gọi khoản thanh toán là “tiền tài trợ” không loại trừ nghĩa vụ thuế nếu thực tế có cung ứng dịch vụ.

Chứng từ kế toán, hóa đơn và nghĩa vụ lưu trữ hồ sơ

Đối với khoản tiền không phải kê khai VAT, doanh nghiệp nhận tiền lập chứng từ thu theo quy định, không lập hóa đơn GTGT. Chứng từ cần thể hiện rõ nội dung thu, căn cứ phát sinh, bên chi tiền và mục đích hỗ trợ, tài trợ. Khi nguồn tiền gắn với một chương trình tài trợ có điều kiện, hồ sơ phải làm rõ đây là khoản tài trợ bằng tiền hay là khoản thanh toán cho dịch vụ. Sự đầy đủ của hồ sơ là yếu tố quyết định khi cơ quan thuế kiểm tra tính đúng đắn của việc không kê khai VAT.

Đối với khoản tiền phải kê khai VAT, doanh nghiệp phải lập hóa đơn điện tử đúng thời điểm phát sinh nghĩa vụ theo quy định về hóa đơn, chứng từ. Thuế GTGT đầu ra được kê khai trên tờ khai thuế kỳ phát sinh; đồng thời, doanh thu chịu thuế phải được ghi nhận phù hợp với chuẩn mực kế toán và chế độ kế toán đang áp dụng. Việc xác định sai bản chất khoản thu sẽ dẫn đến rủi ro truy thu thuế, tiền chậm nộp và xử phạt vi phạm hành chính về thuế, hóa đơn.

Tiêu chí thực hành để phân biệt khoản hỗ trợ và khoản thanh toán dịch vụ

Để xác định chính xác nghĩa vụ VAT, cần xem xét đồng thời ba tiêu chí: có hay không có nghĩa vụ đối ứng; mục đích chi tiền; và nội dung thỏa thuận giữa các bên. Nếu bên nhận tiền không phải thực hiện công việc nào cho bên chi tiền, khoản thu thường là hỗ trợ hoặc tài trợ thuần túy. Nếu bên nhận phải truyền thông, quảng bá, cung cấp chỗ đặt logo, tổ chức sự kiện, giới thiệu sản phẩm hoặc thực hiện một hành vi có giá trị kinh tế cho bên chi tiền, thì bản chất là dịch vụ.

Doanh nghiệp nên tách bạch hợp đồng tài trợ thuần túy với hợp đồng dịch vụ hoặc hợp đồng quảng cáo. Cùng một khoản tiền nhưng nếu tài liệu thể hiện quyền lợi đối ứng cho bên chi tiền, cơ quan thuế thường xem là doanh thu chịu thuế. Ngược lại, nếu hồ sơ chỉ ghi nhận mục đích hỗ trợ, không gắn quyền lợi kinh tế tương xứng cho bên chi tiền, thì không phải kê khai VAT đầu ra theo khoản 1 Điều 5 Luật Thuế giá trị gia tăng 2008, được sửa đổi, bổ sung.

Hệ quả về thuế khi xử lý sai khoản hỗ trợ, tài trợ

Xử lý sai bản chất khoản hỗ trợ, tài trợ thường dẫn đến hai nhóm rủi ro. Thứ nhất, nếu đáng lẽ phải kê khai VAT nhưng doanh nghiệp không lập hóa đơn và không kê khai thuế, cơ quan thuế có quyền ấn định, truy thu và xử phạt theo quy định quản lý thuế. Thứ hai, nếu khoản tiền không phải chịu VAT nhưng doanh nghiệp lại xuất hóa đơn sai bản chất, hồ sơ kế toán và tờ khai thuế sẽ bị lệch, phát sinh rủi ro về hạch toán, kê khai và đối chiếu với bên chi tiền.

Vì vậy, nguyên tắc an toàn pháp lý là không dựa vào tên gọi “hỗ trợ” hay “tài trợ”, mà dựa vào thực chất giao dịch. Doanh nghiệp cần chuẩn hóa mẫu hợp đồng, biên bản tài trợ, chứng từ thu và điều khoản về quyền lợi đối ứng. Cách làm này giúp xác định đúng nghĩa vụ VAT ngay từ đầu, hạn chế tranh chấp thuế và bảo đảm tính nhất quán trong hồ sơ kế toán.

Kết luận

Khoản hỗ trợ, tài trợ nhận được không mặc nhiên phải kê khai VAT. Nếu đó là khoản thu tài chính thuần túy, không gắn với việc cung cấp hàng hóa, dịch vụ, thì chỉ lập chứng từ thu và không kê khai VAT đầu ra. Nếu khoản tiền thực chất là thanh toán cho dịch vụ, dù mang tên hỗ trợ hay tài trợ, doanh nghiệp phải lập hóa đơn và kê khai, nộp VAT theo quy định hiện hành. Việc xác định đúng bản chất giao dịch là tiêu chí quyết định để áp dụng thuế chính xác và an toàn pháp lý.

Tài liệu tham khảo

• Luật Thuế giá trị gia tăng 2008, được sửa đổi, bổ sung.
• Nghị định 123/2020/NĐ-CP của Chính phủ về hóa đơn, chứng từ.
• Luật Quản lý thuế 2019.
• Thông tư 219/2013/TT-BTC của Bộ Tài chính.
• Thông tư 78/2021/TT-BTC của Bộ Tài chính.