Khai thác cát trái phép gây sạt lở: người dân báo cơ quan nào?

Hành vi khai thác cát trái phép gần đất ven sông và nguy cơ sạt lở

Khai thác cát trái phép là hành vi lấy cát, sỏi lòng sông, suối, hồ, cửa sông hoặc khu vực nước nội thủy ven biển mà không có giấy phép khai thác khoáng sản của cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Khi diễn ra gần khu dân cư, đất ven sông, bờ kè hoặc khu vực có nền đất yếu, việc hút cát, nạo vét trái phép làm thay đổi dòng chảy, tạo hố sâu lòng sông và thúc đẩy sạt lở bờ. Đây là nhóm hành vi vừa xâm phạm trật tự quản lý khoáng sản, vừa đe dọa trực tiếp đến an toàn công trình, nhà ở và tài sản của người dân.

Về xử lý hành chính, hành vi khai thác cát, sỏi lòng sông, suối, hồ, cửa sông không có giấy phép bị xử phạt theo Nghị định 36/2020/NĐ-CP; mức phạt được xác định theo khối lượng khoáng sản đã khai thác tại thời điểm phát hiện vi phạm. Trường hợp đủ yếu tố cấu thành tội phạm, người thực hiện còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 227 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung 2017. Nếu hành vi khai thác gắn với phá hoại tài nguyên, gây hậu quả nghiêm trọng hoặc tái phạm với tính chất nguy hiểm, cơ quan có thẩm quyền sẽ chuyển sang xử lý ở mức nghiêm khắc hơn.

Người dân báo ở đâu khi phát hiện cát tặc gây sạt lở?

Khi phát hiện khai thác cát trái phép gần đất ven sông, người dân cần báo ngay cho Ủy ban nhân dân cấp xã/phường nơi xảy ra vụ việc để lực lượng ở cơ sở kiểm tra, xác minh và ngăn chặn kịp thời. Ở mô hình chính quyền địa phương 2 cấp hiện hành, cấp xã/phường là đầu mối tiếp nhận ban đầu đối với phản ánh về vi phạm diễn ra trên địa bàn dân cư. Cùng với đó, người dân có thể báo trực tiếp cho công an cấp xã hoặc lực lượng công an đang tuần tra, kiểm soát khu vực nếu hành vi diễn ra công khai, có dấu hiệu tổ chức thành nhóm.

Trong các vụ việc có quy mô lớn, phương tiện cơ giới hoạt động ban đêm, có dấu hiệu tàng trữ, vận chuyển khoáng sản trái phép hoặc chống đối người thi hành công vụ, người dân nên báo Công an cấp tỉnh để được tiếp nhận, xử lý theo thẩm quyền chuyên án và điều tra. Đồng thời, có thể gửi thông tin đến Sở Nông nghiệp và Môi trường hoặc cơ quan quản lý tài nguyên và môi trường của tỉnh, vì đây là cơ quan chuyên môn tham mưu, kiểm tra, xử lý về tài nguyên khoáng sản và hiện trạng sạt lở liên quan. Nếu khu vực xảy ra vi phạm thuộc tuyến sông có nguy cơ mất an toàn, phản ánh cần được gửi kèm cho đơn vị quản lý đê điều, phòng chống thiên tai của địa phương để phối hợp đánh giá rủi ro.

Cách báo tin hiệu quả

Người dân cần ghi rõ địa điểm, thời gian, số lượng tàu thuyền hoặc xe ben, hướng di chuyển, màu sơn, biển số, đặc điểm nhận dạng, tiếng máy, thời điểm hoạt động và dấu hiệu sạt lở đang diễn ra. Nếu bảo đảm an toàn, nên chụp ảnh, quay video từ khoảng cách phù hợp để làm chứng cứ, nhưng không tự ý tiếp cận phương tiện khai thác đang vận hành. Thông tin càng cụ thể thì cơ quan tiếp nhận càng dễ kiểm tra hiện trường, truy vết phương tiện và lập biên bản vi phạm.

Căn cứ pháp lý hiện hành về trách nhiệm tiếp nhận và xử lý

Về quyền và trách nhiệm bảo vệ tài nguyên, người dân có quyền phản ánh, tố giác hành vi xâm hại tài nguyên, còn cơ quan nhà nước có trách nhiệm tiếp nhận, kiểm tra và xử lý vi phạm theo thẩm quyền. Theo điểm a khoản 1 Điều 47 Nghị định 36/2020/NĐ-CP, hành vi khai thác cát, sỏi lòng sông, suối, hồ, cửa sông mà không có giấy phép khai thác khoáng sản bị xử phạt vi phạm hành chính. Khi hành vi đủ dấu hiệu tội phạm, Điều 227 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung 2017 là căn cứ để xử lý hình sự đối với tội vi phạm các quy định về nghiên cứu, thăm dò, khai thác tài nguyên.

Trong trường hợp khai thác cát gây sạt lở đe dọa trực tiếp đến đời sống dân cư, cơ quan có thẩm quyền còn phải áp dụng biện pháp ngăn chặn, đình chỉ hoạt động và bảo vệ hiện trường. Nếu có thiệt hại về nhà ở, đất đai, công trình hoặc người dân bị xâm phạm quyền lợi, việc báo tin sớm giúp cơ quan chức năng kịp thời xác minh nguyên nhân, đo đạc hiện trạng và ghi nhận hậu quả để phục vụ xử lý và bồi thường theo quy định. Như vậy, báo tin đúng cơ quan không chỉ để xử phạt người vi phạm mà còn là bước quan trọng để bảo vệ chứng cứ và quyền lợi của cộng đồng ven sông.

Người dân nên làm gì ngay khi phát hiện sạt lở do hút cát?

Trước hết, cần đảm bảo an toàn cho người và tài sản, tránh đứng gần mép sông, khu vực nền đất nứt, rỗng hoặc có dấu hiệu sụt lún. Sau đó, liên hệ ngay với chính quyền cấp xã/phường hoặc công an địa phương, đồng thời thông báo cho các hộ dân lân cận để sơ tán tạm thời nếu nguy cơ sạt lở tăng nhanh. Nếu phát hiện phương tiện đang khai thác, không tranh cãi hoặc cản trở trực tiếp; việc ngăn chặn phải do lực lượng có thẩm quyền thực hiện.

Người dân cũng nên theo dõi kết quả tiếp nhận, yêu cầu lập biên bản nếu trực tiếp phản ánh tại cơ quan chức năng. Trường hợp vụ việc kéo dài, tái diễn hoặc không được xử lý dứt điểm, có thể tiếp tục phản ánh lên cơ quan cấp tỉnh, cơ quan thanh tra chuyên ngành hoặc gửi đơn tố giác kèm tài liệu chứng minh. Cách làm này giúp tăng khả năng xử lý triệt để và tránh việc vi phạm tiếp tục gây hư hại bờ sông.

Tài liệu tham khảo

• Nghị định 36/2020/NĐ-CP của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tài nguyên nước và khoáng sản.
• Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung 2017, Điều 227 về tội vi phạm các quy định về nghiên cứu, thăm dò, khai thác tài nguyên.
• Luật Khoáng sản 2010.
• Luật Bảo vệ môi trường 2020.
• Luật Tổ chức chính quyền địa phương hiện hành.
• Văn bản hướng dẫn của cơ quan quản lý tài nguyên và môi trường về tiếp nhận, xử lý phản ánh khai thác khoáng sản trái phép.