Từ chối nhập học vì thiếu giấy tạm trú: cách xử lý

Khung pháp lý điều chỉnh việc nhập học và cư trú

Quyền học tập của công dân được ghi nhận trong Hiến pháp 2013 và được cụ thể hóa trong Luật Giáo dục 2019. Trong lĩnh vực giáo dục phổ thông, pháp luật đặt trọng tâm vào độ tuổi, điều kiện sức khỏe, hồ sơ tuyển sinh và chỉ tiêu tiếp nhận của cơ sở giáo dục, chứ không đặt ra một điều kiện chung là phải có giấy tạm trú mới được đi học.

Về cư trú, theo khoản 1 Điều 27 Luật Cư trú 2020, công dân đến sinh sống tại chỗ ở hợp pháp ngoài phạm vi đơn vị hành chính cấp xã nơi đã đăng ký thường trú từ 30 ngày trở lên vì mục đích học tập, lao động hoặc mục đích khác thì phải đăng ký tạm trú. Như vậy, giấy tạm trú là nghĩa vụ cư trú trong các trường hợp luật định, nhưng không mặc nhiên trở thành điều kiện làm phát sinh quyền được học tập của trẻ em.

Việc nhà trường từ chối nhập học chỉ vì thiếu giấy tạm trú có hợp pháp không

Nhà trường chỉ được yêu cầu thành phần hồ sơ và điều kiện tuyển sinh trong phạm vi văn bản pháp luật và hướng dẫn tuyển sinh hiện hành. Khi pháp luật không quy định giấy tạm trú là điều kiện bắt buộc để tiếp nhận học sinh, việc dùng lý do này để từ chối nhập học là không phù hợp với nguyên tắc bảo đảm quyền học tập.

Đối với bậc tiểu học, quy định tuyển sinh phải bảo đảm trẻ em trong độ tuổi được đến trường, đồng thời cho phép học sinh học tại nơi cư trú hoặc ngoài nơi cư trú nếu trường có khả năng tiếp nhận. Cách tiếp cận này cho thấy yếu tố quyết định là khả năng tiếp nhận và đúng quy trình tuyển sinh, không phải sự tồn tại của riêng giấy tạm trú.

Đối với các cấp học khác, cơ sở giáo dục có thể yêu cầu giấy tờ để xác định nơi cư trú phục vụ phân tuyến hoặc sắp xếp chỉ tiêu. Tuy nhiên, yêu cầu hành chính đó phải có căn cứ pháp lý rõ ràng, không được biến thành rào cản tuyệt đối làm mất cơ hội học tập của học sinh.

Cách xử lý khi bị từ chối nhập học

Trước hết, phụ huynh cần yêu cầu nhà trường nêu rõ căn cứ pháp lý bằng văn bản. Việc yêu cầu giải thích bằng văn bản giúp xác định nhà trường đang áp dụng quy định tuyển sinh nào, có đúng thẩm quyền và đúng hồ sơ hay không.

Tiếp theo, phụ huynh cần đối chiếu yêu cầu đó với văn bản tuyển sinh của địa phương và quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Nếu giấy tạm trú chỉ là giấy tờ bổ trợ hoặc giấy xác nhận nơi cư trú, phụ huynh có thể bổ sung ngay bằng hồ sơ cư trú hợp lệ thay thế hoặc hoàn thiện thủ tục đăng ký tạm trú theo quy định.

Nếu nhà trường vẫn từ chối tiếp nhận, phụ huynh nên gửi đơn kiến nghị hoặc khiếu nại đến hiệu trưởng và cơ quan quản lý giáo dục cấp có thẩm quyền. Trường hợp việc từ chối gây thiệt hại quyền học tập của trẻ, nội dung khiếu nại cần nêu rõ hành vi hành chính, thời điểm từ chối, người giải quyết, tài liệu kèm theo và yêu cầu khắc phục.

Thủ tục cư trú cần hoàn thiện để tránh tranh chấp

Khi học sinh hoặc cha mẹ, người giám hộ đang sinh sống ổn định tại nơi khác ngoài nơi thường trú từ 30 ngày trở lên, việc đăng ký tạm trú phải được thực hiện đúng thời hạn theo khoản 1 Điều 27 Luật Cư trú 2020. Hồ sơ tạm trú hiện nay được thực hiện theo quy định về đăng ký cư trú bằng phương thức điện tử hoặc trực tiếp tại cơ quan công an có thẩm quyền ở cấp xã.

Đối với người chưa thành niên, hồ sơ cư trú phải do cha, mẹ hoặc người giám hộ thực hiện và thể hiện đầy đủ thông tin về chỗ ở hợp pháp. Sau khi hoàn tất, phụ huynh có thể sử dụng thông tin cư trú đã được xác nhận để làm căn cứ bổ sung hồ sơ tuyển sinh khi cơ sở giáo dục yêu cầu.

Cần phân biệt rõ giữa “có tạm trú” và “giấy xác nhận tạm trú”. Trong thực tiễn, nhà trường thường cần thông tin cư trú đã được xác thực, không nhất thiết là một mẫu giấy riêng biệt do pháp luật đặt tên là “giấy tạm trú” cho mục đích nhập học.

Nguyên tắc bảo vệ quyền học tập của trẻ em

Quyền được đi học của trẻ em là quyền cơ bản, vì vậy mọi thủ tục hành chính liên quan đến tuyển sinh phải được hiểu theo hướng tạo điều kiện, không được đặt thêm điều kiện ngoài luật. Nếu học sinh đủ độ tuổi, đáp ứng điều kiện tuyển sinh và trường còn chỉ tiêu, việc thiếu một giấy tờ cư trú đơn lẻ không nên trở thành căn cứ loại trừ tuyệt đối.

Trong các trường hợp phát sinh tranh chấp, phụ huynh cần giữ thái độ hợp tác, nộp đủ giấy tờ hiện có và đồng thời yêu cầu cơ quan tiếp nhận hướng dẫn rõ ràng về thành phần hồ sơ còn thiếu. Cách xử lý này vừa bảo đảm tiến độ nhập học, vừa bảo toàn căn cứ để phản ánh nếu có dấu hiệu áp dụng sai quy định.

Kết luận: học sinh bị từ chối nhập học vì thiếu giấy tạm trú cần được xem xét trên hai bình diện: nghĩa vụ cư trú của gia đình và quyền học tập của trẻ. Pháp luật cư trú buộc phải đăng ký tạm trú trong trường hợp luật định, nhưng pháp luật giáo dục không mặc nhiên coi giấy tạm trú là điều kiện chung để được đi học. Vì vậy, hướng xử lý đúng là yêu cầu nhà trường nêu căn cứ, hoàn thiện hồ sơ cư trú nếu cần, và khiếu nại khi việc từ chối không có cơ sở pháp luật.

Tài liệu tham khảo

• Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2013.
• Luật Giáo dục 2019.
• Luật Cư trú 2020.
• Thông tư 28/2020/TT-BGDĐT về Điều lệ trường tiểu học.
• Thông tư 32/2020/TT-BGDĐT về Điều lệ trường trung học cơ sở, trung học phổ thông và trường phổ thông có nhiều cấp học.
• Các văn bản hướng dẫn tuyển sinh hiện hành của cơ quan giáo dục địa phương.