Trách nhiệm bồi thường khi học sinh bị thương trong giờ thể dục, ngoại khóa

Cơ sở pháp lý điều chỉnh trách nhiệm bồi thường

Quan hệ bồi thường khi học sinh bị thương trong giờ thể dục hoặc hoạt động ngoại khóa được điều chỉnh chủ yếu bởi quy định về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng trong Bộ luật Dân sự 2015, cùng với quy định về trách nhiệm bảo đảm an toàn của nhà trường trong Luật Giáo dục 2019. Đây là hai trụ cột pháp lý quan trọng để xác định ai phải bồi thường, bồi thường cho ai và trong phạm vi nào.

Về nguyên tắc chung, thiệt hại sức khỏe của người khác phải được bồi thường theo các điều khoản về thiệt hại do sức khỏe bị xâm phạm trong Bộ luật Dân sự 2015. Tuy nhiên, khi người bị thiệt hại là học sinh đang trong thời gian trường học trực tiếp quản lý, việc xác định trách nhiệm còn phải đối chiếu với quy định đặc thù tại Điều 599 Bộ luật Dân sự 2015.

Song song với đó, khoản 1 Điều 89 Luật Giáo dục 2019 quy định nhà trường có trách nhiệm phối hợp tổ chức các hoạt động giáo dục theo kế hoạch của nhà trường và bảo đảm an toàn cho người dạy và người học. Quy định này tạo ra chuẩn mực pháp lý để đánh giá lỗi tổ chức, giám sát và phòng ngừa rủi ro của nhà trường, giáo viên phụ trách, cũng như bộ phận quản lý liên quan.

Ai phải bồi thường khi học sinh bị thương trong giờ thể dục?

Trường hợp học sinh bị thương trong giờ thể dục, chủ thể đầu tiên cần xem xét là nhà trường hoặc đơn vị trực tiếp tổ chức hoạt động. Theo khoản 1 Điều 599 Bộ luật Dân sự 2015, người chưa đủ mười lăm tuổi trong thời gian trường học trực tiếp quản lý mà gây thiệt hại thì trường học phải bồi thường thiệt hại xảy ra. Dù điều luật này diễn đạt theo hướng người gây thiệt hại là học sinh, tinh thần áp dụng tương tự cho tình huống học sinh bị thương là nhà trường phải chịu trách nhiệm nếu thiệt hại phát sinh trong thời gian và phạm vi trường đang trực tiếp quản lý mà có lỗi trong bảo đảm an toàn.

Nếu học sinh bị thương do lỗi của giáo viên thể dục, do bài tập vượt mức an toàn, do thiếu giám sát hoặc do tổ chức sân bãi, dụng cụ không bảo đảm, nhà trường là chủ thể phải đứng ra bồi thường trước. Sau đó, tùy tính chất lỗi và quy chế nội bộ, nhà trường có thể xem xét trách nhiệm hoàn trả hoặc xử lý trách nhiệm cá nhân đối với giáo viên, nhân viên có lỗi theo quy định pháp luật và nội quy lao động, viên chức hoặc hợp đồng làm việc.

Nếu học sinh bị thương do một học sinh khác gây ra trong khi đang học thể dục hoặc tham gia hoạt động ngoại khóa, vẫn phải xác định trước hết đây là thời gian trường học trực tiếp quản lý. Trong trường hợp nhà trường không chứng minh được mình không có lỗi trong quản lý, nhà trường phải bồi thường; nếu chứng minh được không có lỗi, trách nhiệm bồi thường chuyển sang cha, mẹ hoặc người giám hộ của học sinh gây thiệt hại theo khoản 3 Điều 599 Bộ luật Dân sự 2015.

Tiêu chí quyết định trách nhiệm của nhà trường

Mấu chốt của tranh chấp thường không nằm ở việc tai nạn đã xảy ra hay chưa, mà nằm ở lỗi quản lý và phạm vi trực tiếp quản lý. Thời gian học thể dục, sinh hoạt ngoại khóa theo kế hoạch của trường, hoạt động trải nghiệm do trường tổ chức, thi đấu thể thao nội bộ, tham quan, dã ngoại dưới sự điều phối của nhà trường đều là những tình huống nhà trường đang thực hiện chức năng quản lý học sinh.

Để được xem là đã thực hiện đúng nghĩa vụ bảo đảm an toàn, nhà trường phải chuẩn bị điều kiện phù hợp với độ tuổi, thể trạng học sinh và tính chất hoạt động. Điều đó bao gồm việc kiểm tra sân bãi, dụng cụ, phân công giáo viên, phổ biến quy tắc an toàn, giám sát quá trình thực hành và có phương án ứng phó khi tai nạn xảy ra. Nếu thiếu một trong các khâu này mà dẫn đến thương tích, yếu tố lỗi của nhà trường rất dễ được xác lập.

Ngược lại, nếu tai nạn xảy ra hoàn toàn do sự kiện bất ngờ, ngoài khả năng kiểm soát hợp lý của nhà trường, và nhà trường chứng minh đã thực hiện đầy đủ nghĩa vụ quản lý, bồi thường có thể không đặt lên nhà trường. Khi đó, việc xem xét trách nhiệm sẽ chuyển sang chủ thể khác theo đúng quy định của Bộ luật Dân sự 2015, nhất là cha, mẹ hoặc người giám hộ của học sinh gây thiệt hại hoặc chủ thể có hành vi trực tiếp xâm phạm.

Hoạt động ngoại khóa có khác giờ học chính khóa không?

Về nguyên tắc, không đặt nặng việc hoạt động đó diễn ra trong lớp học hay ngoài lớp học, mà chú trọng đến việc nhà trường có đang tổ chức theo kế hoạch giáo dục và trực tiếp quản lý học sinh hay không. Hoạt động ngoại khóa do trường phê duyệt, giáo viên phụ trách và học sinh tham gia theo phân công của nhà trường vẫn thuộc phạm vi quản lý của nhà trường. Vì vậy, nếu học sinh bị thương trong quá trình đó, nhà trường không được tự động loại trừ trách nhiệm.

Trong nhiều trường hợp, hoạt động ngoại khóa còn đòi hỏi chuẩn mực an toàn cao hơn giờ học thông thường vì phát sinh di chuyển, tập trung đông người, sử dụng dụng cụ lạ hoặc tham gia trò chơi vận động. Khi đó, nghĩa vụ kiểm tra rủi ro, hướng dẫn trước hoạt động và giám sát thực tế cần được thực hiện nghiêm ngặt hơn. Thiếu các biện pháp này thường là căn cứ quan trọng để xác định trách nhiệm bồi thường của đơn vị tổ chức.

Phạm vi thiệt hại được bồi thường

Khi học sinh bị thương, thiệt hại được bồi thường không chỉ là chi phí y tế ban đầu mà còn bao gồm các khoản được pháp luật quy định đối với thiệt hại do sức khỏe bị xâm phạm. Các khoản này thường gồm chi phí cứu chữa, phục hồi, tiền bù đắp tổn thất tinh thần, thu nhập bị mất của người chăm sóc trong thời gian điều trị và thiệt hại khác theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015.

Việc xác định mức bồi thường phải căn cứ vào hồ sơ y tế, hóa đơn hợp lệ, mức độ thương tích, thời gian điều trị và hậu quả lâu dài nếu có. Nếu thương tích làm ảnh hưởng đến khả năng học tập, sinh hoạt hoặc để lại di chứng, các bên phải xem xét thêm chi phí phục hồi chức năng và các khoản phát sinh hợp lý khác. Trên thực tế, tranh chấp thường phát sinh từ việc chứng minh mối liên hệ giữa tai nạn và chi phí yêu cầu bồi thường.

Các tình huống thường gặp trong thực tiễn

Học sinh tự té ngã trong giờ thể dục

Nếu học sinh tự té ngã nhưng nguyên nhân bắt nguồn từ việc sân bãi trơn trượt, dụng cụ hỏng, bài tập không phù hợp hoặc thiếu giám sát, nhà trường vẫn có thể phải bồi thường. Ngược lại, nếu học sinh tự ý vi phạm hướng dẫn, tự thực hiện động tác nguy hiểm ngoài phạm vi cho phép và nhà trường đã làm đúng quy trình an toàn, trách nhiệm bồi thường có thể không thuộc về nhà trường.

Học sinh va chạm với bạn khi chơi trò chơi ngoại khóa

Nếu hoạt động có tính đối kháng hoặc vận động mạnh, nhà trường phải có biện pháp chia nhóm, kiểm soát cường độ và bố trí người giám sát. Khi nhà trường lỏng lẻo trong quản lý, va chạm gây thương tích có thể được xác định là hệ quả của lỗi tổ chức hoạt động. Nếu một học sinh cố ý gây thương tích cho bạn, cần tách bạch giữa trách nhiệm dân sự, kỷ luật học đường và trách nhiệm khác theo tính chất hành vi.

Hoạt động do bên thứ ba phối hợp tổ chức

Nếu ngoại khóa có sự tham gia của đơn vị ngoài trường, trách nhiệm bồi thường sẽ được phân tích theo vai trò từng chủ thể. Bên nào trực tiếp tổ chức, điều khiển hoạt động, kiểm soát an toàn và để xảy ra sơ suất thì bên đó có thể phải bồi thường tương ứng. Trường hợp có nhiều bên cùng có lỗi, nghĩa vụ bồi thường được xác định theo mức độ lỗi của từng bên.

Ý nghĩa của việc xác định đúng chủ thể bồi thường

Xác định đúng chủ thể bồi thường giúp bảo vệ quyền lợi của học sinh bị thương, đồng thời tránh việc đẩy toàn bộ rủi ro cho gia đình học sinh hoặc cho giáo viên một cách không đúng pháp luật. Cách tiếp cận đúng là truy nguyên chuỗi quản lý: ai tổ chức hoạt động, ai phân công giám sát, biện pháp an toàn nào đã được áp dụng, và lỗi phát sinh ở khâu nào.

Trong môi trường giáo dục, trách nhiệm pháp lý không chỉ là trách nhiệm bồi thường sau sự cố mà còn là nghĩa vụ phòng ngừa trước sự cố. Vì vậy, trường học cần xây dựng quy trình an toàn cho giờ thể dục và hoạt động ngoại khóa, còn phụ huynh nên phối hợp cung cấp thông tin về sức khỏe của học sinh để hạn chế rủi ro.

Kết luận

Học sinh bị thương trong giờ thể dục hoặc hoạt động ngoại khóa không mặc nhiên dẫn đến việc phụ huynh phải tự chịu toàn bộ hậu quả. Nếu sự việc xảy ra trong thời gian nhà trường trực tiếp quản lý và có lỗi trong tổ chức, giám sát hoặc bảo đảm an toàn, nhà trường là chủ thể phải bồi thường theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015 và Luật Giáo dục 2019. Chỉ khi nhà trường chứng minh được mình không có lỗi trong quản lý, trách nhiệm mới được xem xét chuyển sang cha, mẹ hoặc người giám hộ của người gây thiệt hại, hoặc các chủ thể liên quan khác theo từng trường hợp cụ thể.

Tài liệu tham khảo

• Bộ luật Dân sự 2015.
• Luật Giáo dục 2019.
• Nghị định 80/2017/NĐ-CP quy định về môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện, phòng, chống bạo lực học đường.
• Nghị định 81/2021/NĐ-CP về thu, quản lý học phí, miễn, giảm học phí và hỗ trợ chi phí học tập.
• Nghị định 04/2021/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giáo dục.