Trách nhiệm của nhà trường khi học sinh bị bắt nạt trong nhóm chat lớp

Học sinh bị bắt nạt trong nhóm chat lớp có phải là bạo lực học đường không?

Bắt nạt trong nhóm chat lớp là hành vi dùng lời lẽ xúc phạm, cô lập, đe dọa, bêu xấu, lan truyền thông tin sai lệch hoặc hình ảnh nhằm làm tổn hại danh dự, nhân phẩm, tâm lý của học sinh khác. Dù diễn ra trên nền tảng số, hành vi này vẫn gắn với quan hệ học sinh, môi trường lớp học và đời sống học đường, nên được xem xét trong phạm vi phòng, chống bạo lực học đường. Cách thức thể hiện thay đổi, nhưng bản chất xâm hại quyền, lợi ích hợp pháp của người học không thay đổi.

Pháp luật giáo dục hiện hành đặt ra nghĩa vụ rõ ràng đối với người học. Theo điểm b khoản 1 Điều 38 Thông tư 32/2020/TT-BGDĐT, học sinh không được xúc phạm danh dự, nhân phẩm, xâm phạm thân thể giáo viên, cán bộ, nhân viên của nhà trường, người khác và học sinh khác; không được gây rối, đánh nhau, kích động bạo lực hoặc thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật khác. Quy định này là căn cứ trực tiếp để xử lý các hành vi bắt nạt bằng tin nhắn, bình luận, hình ảnh hoặc nội dung số trong nhóm chat lớp.

Nhà trường có trách nhiệm xử lý hay không?

Nhà trường có trách nhiệm xử lý. Trách nhiệm này phát sinh từ chức năng quản lý giáo dục, bảo đảm môi trường học tập an toàn, lành mạnh, thân thiện và nghĩa vụ phòng, chống bạo lực học đường trong cơ sở giáo dục. Khi hành vi bắt nạt diễn ra giữa học sinh, dù ở lớp học hay trong nhóm chat của lớp, nhà trường không thể coi đó là việc riêng giữa các em.

Theo Điều 5 Nghị định 80/2017/NĐ-CP, cơ sở giáo dục có trách nhiệm xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện; phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn và xử lý kịp thời các hành vi bạo lực học đường. Khi vụ việc xảy ra, theo Điều 8 Nghị định 80/2017/NĐ-CP, nhà trường phải có biện pháp kịp thời để ngăn chặn hành vi tiếp diễn, hỗ trợ, chăm sóc người bị bạo lực, thông báo cho gia đình và phối hợp với cơ quan, tổ chức có liên quan nếu vụ việc vượt quá khả năng giải quyết nội bộ.

Trong bối cảnh học sinh là trẻ em, trách nhiệm của nhà trường còn gắn với nghĩa vụ bảo vệ trẻ em. Theo khoản 2 Điều 7 Luật Trẻ em 2016, trẻ em có quyền được bảo vệ khỏi mọi hình thức bạo lực, xâm hại, lạm dụng và bị bỏ mặc. Vì vậy, nếu nhà trường biết rõ vụ việc nhưng không can thiệp, không hỗ trợ nạn nhân, hoặc để tình trạng bắt nạt kéo dài, nhà trường đã không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ bảo vệ người học.

Phạm vi trách nhiệm của nhà trường trong vụ bắt nạt trên nhóm chat

Trách nhiệm của nhà trường không đồng nhất với trách nhiệm của người gây ra hành vi bắt nạt. Người thực hiện hành vi vẫn phải tự chịu trách nhiệm kỷ luật, dân sự, hành chính hoặc hình sự tùy tính chất, mức độ và hậu quả. Nhà trường chịu trách nhiệm ở góc độ quản lý giáo dục, tổ chức phòng ngừa, tiếp nhận phản ánh, xác minh, chấm dứt hành vi vi phạm và bảo đảm an toàn cho học sinh bị hại.

Nếu vụ việc xảy ra trong thời gian nhà trường quản lý trực tiếp hoặc có mối liên hệ rõ với hoạt động học tập, sinh hoạt của lớp, nhà trường phải chủ động xử lý theo quy trình nội bộ. Trường hợp hành vi đã lan sang môi trường mạng ngoài giờ học nhưng vẫn liên quan đến học sinh trong lớp và gây ảnh hưởng đến việc học, danh dự, tâm lý của nạn nhân, nhà trường vẫn phải vào cuộc vì hậu quả đã tác động trực tiếp đến môi trường giáo dục. Nghĩa vụ xử lý không phụ thuộc hoàn toàn vào việc hành vi diễn ra trong hay ngoài cổng trường.

Nhà trường cũng phải bảo đảm nguyên tắc bảo vệ bí mật đời sống riêng tư, bí mật cá nhân của học sinh trong quá trình xử lý. Theo điểm a khoản 1 Điều 21 Luật Trẻ em 2016, trẻ em có quyền được bảo đảm bí mật đời sống riêng tư, bí mật cá nhân và bí mật gia đình; việc thu thập, lưu giữ, công bố thông tin của trẻ em phải tuân thủ quy định pháp luật. Do đó, việc xử lý nhóm chat lớp không được biến thành công bố rộng rãi, làm tổn hại thêm cho người bị bắt nạt.

Các bước xử lý đúng pháp luật khi phát hiện bắt nạt trong nhóm chat lớp

Khi nhận được phản ánh, nhà trường cần xác minh ngay nội dung, mức độ và chủ thể liên quan. Việc xác minh phải dựa trên tin nhắn, ảnh chụp màn hình, lời trình bày của học sinh, giáo viên chủ nhiệm, phụ huynh và các tài liệu liên quan khác. Mục tiêu đầu tiên là chấm dứt hành vi, bảo vệ nạn nhân và ngăn hậu quả tiếp diễn, không phải chỉ dừng ở việc nhắc nhở chung chung.

Nhà trường phải phối hợp với gia đình học sinh bị hại và gia đình học sinh vi phạm để thống nhất biện pháp hỗ trợ, giáo dục và theo dõi. Với trường hợp có dấu hiệu nghiêm trọng như đe dọa, tống tiền, phát tán hình ảnh riêng tư, vu khống hoặc kích động tập thể tấn công tinh thần, nhà trường cần chuyển ngay cho cơ quan có thẩm quyền để xử lý theo pháp luật. Việc chậm trễ hoặc né tránh có thể làm gia tăng thiệt hại và khiến trách nhiệm của cơ sở giáo dục nặng hơn.

Song song với xử lý người vi phạm, nhà trường phải hỗ trợ tâm lý cho học sinh bị bắt nạt, bảo đảm em được học tập trong môi trường an toàn. Các biện pháp như tách nhóm, điều chỉnh lớp trực tuyến, làm việc riêng với các bên liên quan, giám sát tương tác lớp học và tăng cường tư vấn học đường đều nằm trong phạm vi trách nhiệm quản lý của nhà trường. Cách xử lý phải hướng tới chấm dứt hành vi và phục hồi môi trường giáo dục, không chỉ trừng phạt đơn lẻ.

Khi nào nhà trường có thể bị xem là chưa làm tròn trách nhiệm?

Nhà trường bị xem là chưa làm tròn trách nhiệm khi đã biết hoặc phải biết về tình trạng bắt nạt nhưng không có phản ứng phù hợp. Các biểu hiện thường gặp gồm: chậm tiếp nhận phản ánh; không xác minh vụ việc; chỉ yêu cầu “tự hòa giải” mà không ngăn chặn hành vi; không thông báo cho phụ huynh; không hỗ trợ học sinh bị hại; hoặc để người vi phạm tiếp tục nhắn tin, bôi nhọ, cô lập nạn nhân. Trong những trường hợp này, nhà trường đã không thực hiện đúng chức năng bảo vệ người học.

Nếu hành vi bắt nạt kéo dài, gây tổn thương tâm lý nghiêm trọng hoặc dẫn đến các hệ quả nặng nề khác, cơ sở giáo dục còn có thể phải xem xét trách nhiệm theo quy định về quản lý nội bộ, bồi thường thiệt hại dân sự hoặc trách nhiệm của người đứng đầu, tùy từng tình tiết cụ thể. Tuy nhiên, việc xác định trách nhiệm cụ thể phải dựa trên mức độ lỗi, quan hệ nhân quả và phạm vi quản lý thực tế của nhà trường. Không thể đồng nhất mọi vụ bắt nạt trong nhóm chat với cùng một mức độ trách nhiệm pháp lý.

Vai trò của phụ huynh và học sinh trong cơ chế xử lý

Pháp luật không đặt toàn bộ gánh nặng lên nhà trường. Phụ huynh phải phối hợp giáo dục, theo dõi con em và cùng nhà trường can thiệp kịp thời; học sinh phải tôn trọng kỷ luật, tôn trọng bạn học và không tham gia lan truyền nội dung bắt nạt. Khi phụ huynh phát hiện con bị bắt nạt trong nhóm chat, việc lưu giữ chứng cứ và phản ánh sớm cho giáo viên chủ nhiệm hoặc ban giám hiệu là bước cần thiết để bảo vệ quyền lợi của học sinh.

Đối với học sinh vi phạm, biện pháp xử lý phải bảo đảm tính giáo dục và tương xứng với hành vi. Nhà trường có thể áp dụng các biện pháp kỷ luật theo quy định nội bộ và quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo, đồng thời yêu cầu xin lỗi, gỡ bỏ nội dung vi phạm, cam kết không tái phạm và tham gia các hoạt động giáo dục hành vi ứng xử. Với hành vi có dấu hiệu nghiêm trọng, biện pháp giáo dục nội bộ không thay thế được việc chuyển cơ quan có thẩm quyền xử lý.

Kết luận

Học sinh bị bắt nạt trong nhóm chat lớp là vấn đề thuộc phạm vi bạo lực học đường và không phải là mâu thuẫn cá nhân thuần túy. Nhà trường có trách nhiệm xử lý vì phải bảo đảm môi trường giáo dục an toàn, phát hiện và ngăn chặn hành vi xâm hại học sinh, đồng thời phối hợp với gia đình và cơ quan chức năng khi cần thiết. Trách nhiệm này phát sinh ngay khi vụ việc liên quan đến học sinh, lớp học và đời sống học đường, kể cả khi hành vi diễn ra trên không gian mạng.

Nguyên tắc xử lý đúng là can thiệp sớm, bảo vệ nạn nhân, xác minh khách quan, giữ bí mật thông tin của trẻ em và áp dụng biện pháp tương xứng với mức độ vi phạm. Khi nhà trường làm đúng vai trò, cơ chế pháp lý không chỉ trừng phạt hành vi sai trái mà còn khôi phục an toàn học đường và phòng ngừa tái diễn.

Tài liệu tham khảo

• Luật Trẻ em 2016.
• Nghị định 80/2017/NĐ-CP quy định về môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện, phòng, chống bạo lực học đường.
• Thông tư 32/2020/TT-BGDĐT ban hành Điều lệ trường trung học cơ sở, trường trung học phổ thông và trường phổ thông có nhiều cấp học.
• Luật Giáo dục 2019.
• Bộ luật Dân sự 2015.