Hỗ trợ chuyển đổi nghề khi thu hồi đất nông nghiệp: đối tượng được hưởng

Cơ sở pháp lý của hỗ trợ chuyển đổi nghề khi thu hồi đất nông nghiệp

Chính sách hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm là một bộ phận của cơ chế bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất. Trọng tâm của chính sách này là bảo đảm sinh kế cho người bị thu hồi đất nông nghiệp, nhất là khi họ mất tư liệu sản xuất trực tiếp. Theo điểm a khoản 1 Điều 109 Luật Đất đai 2024, Nhà nước hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm đối với hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp khi thu hồi đất nông nghiệp mà không còn đất để bồi thường. Quy định chi tiết về đối tượng, mức hỗ trợ và cách thực hiện được hướng dẫn tại Điều 20 Nghị định 88/2024/NĐ-CP về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất.

Về nguyên tắc, người được hưởng hỗ trợ phải rơi vào đúng nhóm luật định và đáp ứng điều kiện tại thời điểm phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Vì vậy, việc xác định “ai được hưởng” không dựa đơn thuần vào việc có đất nông nghiệp bị thu hồi, mà còn dựa vào tư cách sử dụng đất, nguồn thu nhập từ sản xuất nông nghiệp và tình trạng bồi thường bằng đất hay bằng tiền.

Những ai được hưởng hỗ trợ chuyển đổi nghề

Hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp

Đây là nhóm hưởng chính sách cốt lõi. Theo điểm a khoản 1 Điều 109 Luật Đất đai 2024 và khoản 1 Điều 20 Nghị định 88/2024/NĐ-CP, hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp đang sử dụng đất nông nghiệp do Nhà nước giao, nhận chuyển nhượng, nhận thừa kế, nhận tặng cho hoặc được công nhận quyền sử dụng đất được hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất mà không có đất để bồi thường và đã được bồi thường bằng tiền. Điều kiện then chốt là họ đang trực tiếp sản xuất nông nghiệp và có thu nhập từ sản xuất nông nghiệp trên thửa đất đó tại thời điểm phê duyệt phương án.

Quy định này phản ánh đúng mục đích của chính sách: bù đắp rủi ro mất sinh kế đối với người nông dân thực sự sống bằng hoạt động canh tác. Người chỉ có quyền sử dụng đất nhưng không trực tiếp sản xuất, hoặc không có nguồn thu từ nông nghiệp trên đất bị thu hồi, không thuộc trung tâm bảo vệ của chế định này.

Người sử dụng đất nhận giao khoán từ nông, lâm trường hoặc công ty nông, lâm nghiệp

Khoản 2 Điều 20 Nghị định 88/2024/NĐ-CP mở rộng đối tượng được hỗ trợ đối với hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất do nhận giao khoán đất để sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản từ các nông, lâm trường quốc doanh hoặc công ty nông, lâm nghiệp được chuyển đổi từ nông, lâm trường quốc doanh. Điều kiện là họ đang trực tiếp sản xuất nông nghiệp và có nguồn thu nhập ổn định từ sản xuất nông nghiệp trên diện tích đất đó.

Quy định này loại trừ các trường hợp chỉ có quan hệ lao động với đơn vị nông, lâm trường hoặc đã nghỉ hưu, nghỉ mất sức lao động, thôi việc mà hưởng trợ cấp. Như vậy, không phải mọi người đang ở trong khu vực đất giao khoán đều mặc nhiên được hưởng; pháp luật chỉ bảo vệ nhóm thực sự tạo thu nhập từ hoạt động sản xuất trên đất giao khoán.

Một số nhóm đặc thù khác theo pháp luật hiện hành

Điều 20 Nghị định 88/2024/NĐ-CP còn ghi nhận các nhóm đặc thù có thể được xem xét trong cùng cơ chế hỗ trợ nếu đáp ứng điều kiện của pháp luật. Việc xác định từng nhóm phải căn cứ chính xác vào tư cách sử dụng đất, mục đích sử dụng đất, nguồn thu nhập và nội dung phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được phê duyệt. Trong thực tiễn áp dụng, cơ quan có thẩm quyền phải đối chiếu hồ sơ địa chính, nguồn gốc sử dụng đất và tình trạng sản xuất nông nghiệp để tránh nhầm lẫn giữa người trực tiếp sản xuất và người chỉ có quyền lợi gián tiếp.

Điều kiện quyết định có được hỗ trợ hay không

Điều kiện quan trọng nhất là người bị thu hồi đất phải là người trực tiếp sản xuất nông nghiệp. Theo Điều 20 Nghị định 88/2024/NĐ-CP, cách xác định căn cứ vào việc cá nhân đang sử dụng đất nông nghiệp và có thu nhập từ sản xuất nông nghiệp trên đất đó tại thời điểm phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Nếu không đáp ứng tiêu chí này thì không thuộc diện được hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm theo cơ chế riêng của Luật Đất đai.

Điều kiện thứ hai là đất nông nghiệp bị thu hồi không còn đất để bồi thường và người sử dụng đất đã nhận bồi thường bằng tiền. Cách thiết kế này cho thấy hỗ trợ chuyển đổi nghề là chính sách đi kèm khi việc bồi thường bằng đất không thực hiện được. Đối với diện tích đất chỉ bị thu hồi một phần, cơ quan có thẩm quyền phải xem xét mức độ ảnh hưởng thực tế và phương án bồi thường, hỗ trợ tương ứng theo quy định hiện hành.

Điều kiện thứ ba là mức hỗ trợ và phạm vi hỗ trợ do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quy định trên cơ sở khung của Luật Đất đai 2024 và Nghị định 88/2024/NĐ-CP. Theo khoản 3 Điều 20 Nghị định 88/2024/NĐ-CP, mức hỗ trợ do địa phương quyết định nhưng không quá 05 lần giá đất nông nghiệp cùng loại trong bảng giá đất đối với toàn bộ diện tích đất nông nghiệp thu hồi, đồng thời không vượt quá hạn mức giao đất nông nghiệp tại địa phương theo Điều 176 Luật Đất đai 2024.

Ý nghĩa pháp lý của chính sách hỗ trợ

Chính sách hỗ trợ chuyển đổi nghề không chỉ là khoản tiền bổ sung sau thu hồi đất, mà là công cụ pháp lý để tái tạo sinh kế. Khi thu hồi đất nông nghiệp, tác động pháp lý không dừng ở việc chấm dứt quyền sử dụng đất trên thực địa; nó còn làm thay đổi cấu trúc lao động, thu nhập và khả năng thích ứng của hộ gia đình nông nghiệp. Vì vậy, quy định hiện hành đặt trọng tâm vào đào tạo nghề, tìm kiếm việc làm và chuyển đổi sinh kế thay vì chỉ bù đắp vật chất đơn thuần.

Trên phương diện áp dụng, cơ quan có thẩm quyền phải xác định đúng chủ thể được hưởng để bảo đảm công bằng giữa người trực tiếp sản xuất nông nghiệp với người không trực tiếp sản xuất. Nếu xác định sai đối tượng, phương án bồi thường, hỗ trợ có thể bị khiếu nại, kiến nghị điều chỉnh hoặc bị xem xét lại theo trình tự pháp luật đất đai và khiếu nại hành chính.

Kết luận

Người được hưởng hỗ trợ chuyển đổi nghề khi bị thu hồi đất nông nghiệp trước hết là hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp bị thu hồi đất mà không còn đất để bồi thường và đã nhận bồi thường bằng tiền, theo điểm a khoản 1 Điều 109 Luật Đất đai 2024 và Điều 20 Nghị định 88/2024/NĐ-CP. Ngoài ra, pháp luật còn ghi nhận một số nhóm sử dụng đất giao khoán từ nông, lâm trường hoặc công ty nông, lâm nghiệp nếu đáp ứng điều kiện trực tiếp sản xuất và có thu nhập ổn định từ đất đó. Việc xác định đúng đối tượng có ý nghĩa quyết định trong bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người bị thu hồi đất và bảo đảm tính thống nhất của chính sách an sinh sau thu hồi đất.

Tài liệu tham khảo

• Luật Đất đai 2024.
• Nghị định 88/2024/NĐ-CP về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất.
• Điều 20 Nghị định 88/2024/NĐ-CP.
• Điểm a khoản 1 Điều 109 Luật Đất đai 2024.
• Điều 176 Luật Đất đai 2024.