Hộ kinh doanh có được thuê người quản lý, điều hành không?

Hộ kinh doanh có được thuê người quản lý, điều hành không?

Hộ kinh doanh được quyền thuê người khác quản lý, điều hành hoạt động kinh doanh. Cơ sở trực tiếp là quy định tại khoản 2 Điều 84 Nghị định 168/2025/NĐ-CP, theo đó chủ hộ kinh doanh có thể trực tiếp quản lý, điều hành hoặc thuê người khác quản lý, điều hành hoạt động kinh doanh của hộ kinh doanh.

Quy định này khẳng định mô hình hộ kinh doanh không bắt buộc chủ hộ phải trực tiếp đứng ra vận hành mọi công việc hằng ngày. Trong thực tiễn, việc thuê quản lý thường phù hợp với trường hợp hộ kinh doanh có nhiều cơ sở, kinh doanh theo ca, hoặc chủ hộ không có điều kiện điều hành liên tục. Đây là giải pháp tổ chức nội bộ, không làm phát sinh tư cách pháp nhân hay thay đổi bản chất của hộ kinh doanh.

Phạm vi quyền thuê người quản lý, điều hành

Việc thuê người quản lý, điều hành là quyền của chủ hộ kinh doanh trong quá trình tổ chức hoạt động kinh doanh. Người được thuê có thể đảm nhận các công việc như quản lý nhân sự, giám sát bán hàng, vận hành cơ sở, theo dõi đơn hàng hoặc điều phối hoạt động thường nhật. Pháp luật không đặt ra yêu cầu người được thuê phải là thành viên hộ gia đình hay phải có quan hệ huyết thống với chủ hộ.

Về mặt pháp lý, nội dung công việc, quyền hạn, nghĩa vụ và chế độ thù lao của người quản lý nên được xác lập rõ trong thỏa thuận hoặc hợp đồng lao động/hợp đồng dịch vụ phù hợp với tính chất công việc. Nếu quan hệ thuê mang bản chất quan hệ lao động thì phải tuân thủ Bộ luật Lao động 2019, đặc biệt là nguyên tắc giao kết hợp đồng lao động và các quy định liên quan đến quyền, nghĩa vụ của người sử dụng lao động và người lao động.

Thuê người quản lý không làm chuyển trách nhiệm pháp lý của chủ hộ

Điểm quan trọng nhất của quy định này là: dù thuê người khác điều hành, chủ hộ và các thành viên hộ gia đình đăng ký hộ kinh doanh vẫn phải chịu trách nhiệm đối với các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản khác phát sinh từ hoạt động kinh doanh. Nội dung này được ghi nhận ngay tại khoản 2 Điều 84 Nghị định 168/2025/NĐ-CP.

Nghĩa là người được thuê chỉ thực hiện chức năng quản lý, điều hành theo sự ủy quyền hoặc phân công, còn trách nhiệm pháp lý cuối cùng đối với hoạt động kinh doanh của hộ vẫn thuộc về chủ hộ và các thành viên hộ gia đình tham gia đăng ký hộ kinh doanh. Việc thuê quản lý không có giá trị chuyển giao nghĩa vụ nợ, nghĩa vụ thuế, nghĩa vụ bồi thường hay các nghĩa vụ tài sản khác từ hộ kinh doanh sang người quản lý.

Trong trường hợp người quản lý gây thiệt hại do lỗi của mình, trách nhiệm giữa các bên sẽ được xem xét theo hợp đồng, theo quy định về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng và các quy định liên quan của pháp luật dân sự, lao động. Tuy nhiên, đối với bên thứ ba, hộ kinh doanh vẫn là chủ thể chịu trách nhiệm chính theo quy định hiện hành về hoạt động kinh doanh của hộ.

Điều kiện thực tiễn khi thuê người quản lý, điều hành

Để hạn chế tranh chấp, chủ hộ kinh doanh cần xác lập rõ địa vị pháp lý của người được thuê ngay từ đầu. Nếu người này chỉ quản lý cơ sở, cần ghi nhận cụ thể phạm vi được quyền quyết định, giới hạn chi tiêu, quyền ký kết giao dịch và cơ chế báo cáo. Nếu được giao điều hành toàn bộ hoạt động, cần có cơ chế kiểm soát nội bộ tương ứng để bảo đảm việc quản lý phù hợp với lợi ích của hộ kinh doanh.

Trên phương diện quan hệ lao động, nếu chủ hộ trả lương, giao việc thường xuyên, có sự quản lý, điều hành và giám sát thì quan hệ này mang dấu hiệu của hợp đồng lao động theo Điều 13 Bộ luật Lao động 2019. Khi đó, chủ hộ phải tuân thủ đầy đủ nghĩa vụ về tiền lương, thời giờ làm việc, bảo hiểm xã hội và các nghĩa vụ khác nếu thuộc diện áp dụng. Đây là điểm thường bị bỏ sót trong thực tiễn hộ kinh doanh quy mô vừa và lớn.

Ngoài ra, hộ kinh doanh vẫn phải bảo đảm các yêu cầu về đăng ký, thuế, hóa đơn và nghĩa vụ kê khai theo pháp luật chuyên ngành. Việc thuê người quản lý không làm phát sinh thủ tục đổi chủ hộ, nhưng nếu có thay đổi nội dung đăng ký liên quan đến người đại diện, địa điểm kinh doanh hoặc ngành nghề thì phải thực hiện thủ tục điều chỉnh theo quy định về đăng ký hộ kinh doanh tại Nghị định 168/2025/NĐ-CP.

Ý nghĩa pháp lý của quy định

Quy định cho phép thuê người quản lý, điều hành phản ánh xu hướng mở rộng tính linh hoạt của mô hình hộ kinh doanh. Đây là bước tiến quan trọng đối với các hộ kinh doanh có quy mô thực tế lớn nhưng vẫn lựa chọn mô hình đơn giản về tổ chức. Nhờ đó, chủ hộ có thể chuyên nghiệp hóa hoạt động mà không nhất thiết phải chuyển đổi ngay sang loại hình doanh nghiệp.

Tuy nhiên, giới hạn cốt lõi của mô hình hộ kinh doanh vẫn được giữ nguyên: trách nhiệm tài sản không tách bạch như công ty trách nhiệm hữu hạn hoặc công ty cổ phần. Vì vậy, thuê người quản lý là giải pháp quản trị, không phải cơ chế “uỷ quyền trách nhiệm” theo nghĩa làm giảm rủi ro pháp lý của chủ hộ.

Kết luận

Hộ kinh doanh được phép thuê người quản lý, điều hành theo khoản 2 Điều 84 Nghị định 168/2025/NĐ-CP. Tuy nhiên, chủ hộ và các thành viên hộ gia đình đăng ký hộ kinh doanh vẫn phải chịu trách nhiệm đối với các nghĩa vụ phát sinh từ hoạt động kinh doanh. Do đó, khi thuê người quản lý, cần xác định rõ phạm vi công việc, hình thức quan hệ pháp lý và cơ chế kiểm soát để bảo đảm hiệu quả vận hành và an toàn pháp lý.

Tài liệu tham khảo

• Nghị định 168/2025/NĐ-CP về đăng ký doanh nghiệp, quy định về đăng ký và hoạt động của hộ kinh doanh.
• Bộ luật Lao động 2019.
• Bộ luật Dân sự 2015.
• Nghị định 01/2021/NĐ-CP về đăng ký doanh nghiệp, văn bản nền tảng trước khi được thay thế trong phần quy định về hộ kinh doanh.
• Các hướng dẫn thực tiễn về đăng ký và quản lý hộ kinh doanh trong giai đoạn từ 01/7/2025.