Hộ kinh doanh có được góp vốn vào công ty khác không?

Kết luận pháp lý về quyền góp vốn của hộ kinh doanh

Hộ kinh doanh không được góp vốn với tư cách hộ kinh doanh vào công ty khác. Lý do là hộ kinh doanh không phải là một chủ thể độc lập như doanh nghiệp; pháp luật hiện hành không trao cho hộ kinh doanh tư cách pháp nhân để tự mình tham gia quan hệ góp vốn như một tổ chức kinh tế.

Ngược lại, cá nhân chủ hộ kinh doanh hoặc thành viên hộ gia đình có quyền góp vốn, mua cổ phần, mua phần vốn góp vào doanh nghiệp với tư cách cá nhân, theo khoản 2 Điều 80 Nghị định 01/2021/NĐ-CP. Cách hiểu này bảo đảm sự thống nhất giữa chế độ pháp lý của hộ kinh doanh và quyền đầu tư của cá nhân trong pháp luật doanh nghiệp.

Cơ sở pháp lý hiện hành

1. Quyền góp vốn của tổ chức, cá nhân

Theo khoản 3 Điều 17 Luật Doanh nghiệp 2020, tổ chức, cá nhân có quyền góp vốn, mua cổ phần, mua phần vốn góp vào công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn và công ty hợp danh, trừ các trường hợp bị cấm theo luật. Quy định này xác lập nguyên tắc chung về quyền tham gia đầu tư vốn vào doanh nghiệp.

Tuy nhiên, để được hưởng quyền đó, chủ thể phải là tổ chức hoặc cá nhân theo nghĩa pháp lý tương ứng. Hộ kinh doanh không được thiết kế như một tổ chức có tư cách pháp nhân độc lập để đứng tên góp vốn, nên không thể sử dụng danh nghĩa hộ kinh doanh làm chủ thể góp vốn.

2. Địa vị pháp lý của hộ kinh doanh

Nghị định 01/2021/NĐ-CP quy định hộ kinh doanh do một cá nhân hoặc các thành viên hộ gia đình đăng ký thành lập và chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình đối với hoạt động kinh doanh. Mô hình này cho thấy hộ kinh doanh là hình thức kinh doanh đơn giản, gắn chặt với cá nhân hoặc hộ gia đình, không tách bạch hoàn toàn giữa chủ thể và tài sản như công ty.

Chính vì vậy, khi phát sinh giao dịch góp vốn vào công ty khác, pháp luật xác định người thực hiện giao dịch là cá nhân, không phải “hộ kinh doanh” như một chủ thể độc lập. Đây là điểm then chốt để phân biệt đúng tư cách tham gia góp vốn.

Phạm vi được phép và cách thức thực hiện

1. Chủ hộ kinh doanh có thể góp vốn bằng tư cách cá nhân

Chủ hộ kinh doanh được phép sử dụng tài sản hợp pháp của mình để góp vốn vào công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần hoặc công ty hợp danh với tư cách cá nhân. Trường hợp hộ kinh doanh do nhiều thành viên hộ gia đình cùng đăng ký, từng thành viên có thể tham gia giao dịch theo phần quyền sở hữu hoặc theo thỏa thuận hợp pháp giữa các đồng chủ thể.

Việc góp vốn phải thể hiện rõ tên cá nhân trên hồ sơ góp vốn, điều lệ công ty, giấy chứng nhận phần vốn góp hoặc sổ đăng ký cổ đông, tùy loại hình doanh nghiệp. Không nên ghi nhận chủ thể góp vốn là “hộ kinh doanh A” vì cách ghi này không phù hợp với tư cách pháp lý hiện hành.

2. Tài sản đem góp vốn phải là tài sản hợp pháp

Theo điểm a khoản 1 Điều 34 Bộ luật Dân sự 2015, tài sản góp vốn có thể là tiền, giá trị quyền sử dụng đất, quyền sở hữu trí tuệ, công nghệ, bí quyết kỹ thuật và tài sản khác có thể định giá được bằng Đồng Việt Nam. Do đó, tài sản dùng để góp vốn từ hoạt động kinh doanh của hộ phải được xác định rõ nguồn gốc, quyền sở hữu và khả năng định giá.

Nếu tài sản đang thuộc sở hữu chung của các thành viên hộ gia đình, việc định đoạt để góp vốn phải có căn cứ hợp pháp từ sự thỏa thuận của những người có quyền đối với tài sản. Trường hợp tài sản đứng tên cá nhân nào thì người đó phải là người ký kết giao dịch góp vốn, trừ khi có ủy quyền hợp lệ.

Những giới hạn cần lưu ý

1. Không góp vốn bằng danh nghĩa hộ kinh doanh

Giới hạn lớn nhất là không được nhân danh hộ kinh doanh để ký kết hợp đồng góp vốn hoặc được ghi nhận là thành viên, cổ đông dưới tên hộ kinh doanh. Cách làm này dễ dẫn đến sai tư cách chủ thể, làm phát sinh rủi ro vô hiệu tương đối của giao dịch, tranh chấp về quyền sở hữu vốn và nghĩa vụ thuế.

Trong thực tiễn, cơ quan đăng ký kinh doanh và doanh nghiệp nhận vốn đều cần hồ sơ thể hiện rõ cá nhân góp vốn. Đây là yêu cầu quan trọng để bảo đảm tính minh bạch của phần vốn góp và trách nhiệm tài sản của người góp vốn.

2. Phân biệt vốn của hộ kinh doanh và tài sản cá nhân

Do hộ kinh doanh không có tài sản tách biệt hoàn toàn như công ty, cần phân biệt giữa tài sản phục vụ hoạt động kinh doanh và tài sản riêng của cá nhân chủ hộ hoặc thành viên hộ gia đình. Khi chuyển tài sản vào công ty, giao dịch phải được ghi nhận rõ là góp vốn của cá nhân nào, bằng tài sản gì, giá trị bao nhiêu và thời điểm chuyển giao.

Việc không phân biệt rành mạch có thể gây khó khăn khi xác định quyền sở hữu phần vốn góp, nghĩa vụ thuế đối với chuyển nhượng tài sản, cũng như trách nhiệm hoàn trả khi có tranh chấp.

Hệ quả pháp lý trong thực tiễn

Khi chủ hộ kinh doanh góp vốn đúng tư cách cá nhân, họ trở thành thành viên, cổ đông hoặc đối tác của công ty tùy loại hình doanh nghiệp và điều lệ công ty. Quyền và nghĩa vụ phát sinh từ thời điểm được công nhận là chủ thể góp vốn hợp lệ và hoàn thành nghĩa vụ góp vốn theo luật định.

Nếu hồ sơ ghi nhận sai chủ thể là hộ kinh doanh, doanh nghiệp nên yêu cầu điều chỉnh trước khi hoàn tất thủ tục. Việc chuẩn hóa tư cách góp vốn ngay từ đầu giúp tránh tranh chấp về tư cách thành viên, quyền biểu quyết, chia lợi nhuận và trách nhiệm về phần vốn đã cam kết.

Kết luận

Hộ kinh doanh không được góp vốn vào công ty khác với tư cách hộ kinh doanh. Tuy nhiên, chủ hộ kinh doanh hoặc các thành viên hộ gia đình có quyền góp vốn, mua cổ phần, mua phần vốn góp với tư cách cá nhân theo khoản 2 Điều 80 Nghị định 01/2021/NĐ-CP và khoản 3 Điều 17 Luật Doanh nghiệp 2020. Do đó, khi thực hiện giao dịch góp vốn, cần xác định đúng chủ thể, đúng nguồn tài sản và đúng hình thức pháp lý của doanh nghiệp nhận vốn.

Tài liệu tham khảo

• Luật Doanh nghiệp 2020.
• Nghị định 01/2021/NĐ-CP về đăng ký doanh nghiệp.
• Bộ luật Dân sự 2015.
• Luật Đầu tư 2020.
• Thông tư 01/2021/TT-BKHĐT về đăng ký doanh nghiệp.