Hộ chiếu rách, nhòe hoặc thiếu trang có được xuất cảnh không?

Khái niệm hộ chiếu hư hỏng và ý nghĩa đối với việc xuất cảnh

Hộ chiếu là giấy tờ xuất nhập cảnh do cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam cấp cho công dân Việt Nam để sử dụng khi xuất cảnh, nhập cảnh. Khi hộ chiếu bị rách, nhòe, bong gáy, mất trang hoặc thông tin in trên hộ chiếu không còn đọc được, tình trạng đó làm phát sinh vấn đề về tính toàn vẹn và khả năng nhận diện giấy tờ. Trong thực tiễn kiểm soát biên giới, yếu tố quyết định không phải là hộ chiếu còn cầm được trên tay, mà là hộ chiếu còn đủ điều kiện pháp lý để xác minh nhân thân và đối chiếu dữ liệu xuất nhập cảnh.

Đối với trường hợp hộ chiếu thiếu trang, mức độ hư hỏng thường được xem là nghiêm trọng hơn so với rách nhẹ hoặc nhòe cục bộ, vì việc mất trang làm mất một phần nội dung quản lý quan trọng của giấy tờ. Với hộ chiếu bị nhòe thông tin cá nhân, số hộ chiếu, ảnh chân dung hoặc dấu kiểm soát, nguy cơ bị từ chối sử dụng tại cửa khẩu tăng lên rõ rệt. Do đó, vấn đề được đặt ra không chỉ là hộ chiếu còn hạn hay không, mà còn là hộ chiếu có còn giá trị sử dụng theo quy định pháp luật hay không.

Căn cứ pháp lý hiện hành về giá trị sử dụng của hộ chiếu

Theo khoản 1 Điều 7 Luật Xuất cảnh, nhập cảnh của công dân Việt Nam 2019, hộ chiếu phổ thông được sử dụng để xuất cảnh, nhập cảnh khi còn nguyên vẹn và còn thời hạn sử dụng. Quy định này đặt ra hai điều kiện đồng thời: còn thời hạn và còn nguyên vẹn. Vì vậy, chỉ cần hộ chiếu bị hư hỏng đến mức không còn bảo đảm tính nguyên vẹn, hộ chiếu đó không còn đáp ứng điều kiện sử dụng để xuất cảnh.

Bên cạnh đó, theo khoản 2 Điều 7 Luật Xuất cảnh, nhập cảnh của công dân Việt Nam 2019, hộ chiếu bị hư hỏng là một trong những trường hợp hộ chiếu không còn giá trị sử dụng. Quy định này có ý nghĩa rất trực tiếp: khi hộ chiếu đã bị hư hỏng, người mang hộ chiếu không thể mặc nhiên xem giấy tờ đó là hợp lệ tại cửa khẩu. Cách hiểu pháp lý phải thống nhất theo hướng hộ chiếu rách, nhòe hoặc mất trang đều thuộc nhóm rủi ro bị coi là không còn giá trị sử dụng nếu việc hư hỏng ảnh hưởng đến tính nguyên vẹn hoặc tính nhận diện của giấy tờ.

Hộ chiếu rách, nhòe hoặc thiếu trang có được xuất cảnh không?

Về nguyên tắc, không được xuất cảnh bằng hộ chiếu đã bị hư hỏng nếu hộ chiếu không còn đáp ứng điều kiện nguyên vẹn theo khoản 1 Điều 7 Luật Xuất cảnh, nhập cảnh của công dân Việt Nam 2019. Cơ quan kiểm soát xuất nhập cảnh có quyền kiểm tra tính hợp lệ của giấy tờ xuất cảnh và từ chối chấp nhận giấy tờ không còn bảo đảm giá trị sử dụng. Khi hộ chiếu rách ở vị trí quan trọng, nhòe thông tin nhận diện, bong tách phần bìa, hoặc thiếu trang, việc thông qua cửa khẩu thường không đáp ứng yêu cầu pháp lý.

Đối với hộ chiếu rách nhẹ ở mép ngoài nhưng vẫn còn nguyên ảnh, số hộ chiếu, thông tin nhân thân và các trang liên quan, việc đánh giá sẽ phụ thuộc vào mức độ ảnh hưởng thực tế đến tính nguyên vẹn của giấy tờ. Tuy nhiên, trong môi trường kiểm soát biên giới, tiêu chuẩn áp dụng là tiêu chuẩn chặt chẽ; chỉ cần có dấu hiệu mất an toàn về xác thực, hộ chiếu có thể bị xem là không đủ điều kiện sử dụng. Vì vậy, dùng hộ chiếu đã rách, nhòe hoặc thiếu trang để xuất cảnh không phải là trạng thái pháp lý an toàn và không đáp ứng yêu cầu tuân thủ.

Trách nhiệm của người có hộ chiếu bị hư hỏng

Theo khoản 1 Điều 6 Luật Xuất cảnh, nhập cảnh của công dân Việt Nam 2019, công dân có trách nhiệm giữ gìn, bảo quản giấy tờ xuất nhập cảnh; báo ngay cho cơ quan có thẩm quyền khi bị mất giấy tờ xuất nhập cảnh; làm thủ tục cấp mới khi giấy tờ xuất nhập cảnh bị hư hỏng. Quy định này xác lập nghĩa vụ chủ động của người sở hữu hộ chiếu, không đợi đến thời điểm đi sân bay mới xử lý. Khi phát hiện hộ chiếu rách, nhòe hoặc thiếu trang, người dân phải coi đây là tình trạng cần làm lại hộ chiếu trước khi thực hiện chuyến đi quốc tế.

Nếu tiếp tục sử dụng hộ chiếu hư hỏng để làm thủ tục tại cửa khẩu, người mang hộ chiếu đối mặt với nguy cơ bị từ chối cho xuất cảnh do giấy tờ không hợp lệ. Rủi ro này đặc biệt lớn khi hộ chiếu bị nhòe trang thông tin, rách tại khu vực dữ liệu cá nhân, hoặc thiếu trang có chứa thị thực, dấu kiểm soát hay các nội dung liên quan đến lịch sử xuất nhập cảnh. Do đó, xử lý đúng pháp lý là nộp hồ sơ cấp lại hoặc cấp đổi hộ chiếu theo quy định hiện hành trước khi ra nước ngoài.

Hướng xử lý khi hộ chiếu bị rách, nhòe hoặc thiếu trang

Người có hộ chiếu bị hư hỏng cần thực hiện thủ tục đề nghị cấp hộ chiếu mới tại cơ quan có thẩm quyền theo quy định của pháp luật về xuất nhập cảnh. Hồ sơ thường phải nộp kèm hộ chiếu cũ bị hư hỏng để cơ quan có thẩm quyền kiểm tra, đối chiếu và xử lý theo trình tự hành chính. Trong trường hợp cần đi gấp, việc chuẩn bị sớm là yếu tố quyết định, vì thời gian xử lý hồ sơ còn phụ thuộc vào địa điểm nộp, phương thức nộp và tình trạng hồ sơ.

Về mặt thực tiễn, người dân không nên chờ đến sát ngày xuất cảnh mới kiểm tra hộ chiếu. Một hộ chiếu còn hạn nhưng đã bị rách, nhòe hoặc thiếu trang vẫn có thể bị từ chối ngay tại khâu kiểm soát, dù trước đó chưa có quyết định thu hồi hay hủy. Cách xử lý an toàn nhất là kiểm tra hộ chiếu ngay khi phát hiện dấu hiệu hư hỏng và làm thủ tục cấp lại trước khi đặt vé hoặc trước khi đến cửa khẩu.

Những lưu ý pháp lý khi chuẩn bị xuất cảnh

Người xuất cảnh cần bảo đảm hộ chiếu còn thời hạn sử dụng, còn nguyên vẹn, thông tin cá nhân rõ ràng và không có dấu hiệu sửa chữa, tẩy xóa, bong tróc hoặc mất trang. Nếu hộ chiếu chỉ bị hư hỏng ở mức nhỏ nhưng đã ảnh hưởng đến khả năng kiểm tra, cơ quan kiểm soát vẫn có cơ sở để không chấp nhận. Điều này đặc biệt quan trọng đối với hành khách đi qua các tuyến bay quốc tế, nơi việc kiểm tra giấy tờ được thực hiện theo tiêu chuẩn nghiêm ngặt.

Trong trường hợp hộ chiếu có thị thực nước ngoài còn giá trị hoặc chứa dấu nhập cảnh quan trọng, việc mất trang càng cần được xử lý cẩn trọng vì có thể ảnh hưởng đến quyền di chuyển và thủ tục nhập cảnh ở quốc gia đến. Về nguyên tắc quản lý nhà nước, hộ chiếu là tài liệu gốc có tính xác thực cao; khi tính toàn vẹn bị xâm hại, giá trị sử dụng cũng bị xâm hại tương ứng. Do đó, không nên dựa vào kinh nghiệm cá nhân để đánh giá hộ chiếu còn dùng được hay không.

Kết luận

Hộ chiếu bị rách, nhòe hoặc thiếu trang không phải là tình trạng an toàn để thực hiện thủ tục xuất cảnh. Theo khoản 1 và khoản 2 Điều 7 Luật Xuất cảnh, nhập cảnh của công dân Việt Nam 2019, hộ chiếu chỉ được sử dụng khi còn nguyên vẹn và hộ chiếu bị hư hỏng là trường hợp không còn giá trị sử dụng. Vì vậy, khi phát hiện hộ chiếu có dấu hiệu hư hỏng, giải pháp pháp lý đúng đắn là làm thủ tục cấp lại hộ chiếu mới trước chuyến đi.

Tài liệu tham khảo

• Luật Xuất cảnh, nhập cảnh của công dân Việt Nam năm 2019.
• Luật số 23/2023/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất cảnh, nhập cảnh của công dân Việt Nam.
• Văn bản hợp nhất Luật Xuất cảnh, nhập cảnh của công dân Việt Nam và các văn bản sửa đổi, bổ sung.
• Cổng thông tin pháp luật của cơ quan nhà nước về xuất nhập cảnh và quản lý hộ chiếu.