Trách nhiệm chi phí vệ sinh, sửa chữa khi giao container rỗng bẩn hoặc hư hỏng

Khung pháp lý điều chỉnh tranh chấp container rỗng bẩn hoặc hư hỏng

Trách nhiệm đối với container rỗng bẩn hoặc hư hỏng được xác định trước hết từ quan hệ hợp đồng giữa hãng tàu, người thuê vỏ container, người gửi hàng, người nhận hàng và đơn vị khai thác cảng. Trong thực tiễn, container là phương tiện chứa hàng gắn liền với quá trình vận chuyển biển, nên việc bàn giao, kiểm tra, trả vỏ và xử lý hư hỏng phải được đối chiếu với chứng từ vận chuyển và điều khoản hợp đồng. Theo khoản 2 Điều 145 Bộ luật Hàng hải Việt Nam 2015, container hoặc công cụ tương tự do người giao hàng cung cấp để đóng hàng được xem là hàng hóa trong hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đường biển. Quy định này có ý nghĩa làm rõ vị trí pháp lý của container trong chuỗi vận tải, từ đó xác định trách nhiệm phát sinh khi container bị bẩn, móp méo, rách, thủng hoặc hư hỏng vượt quá hao mòn thông thường.

Bên cạnh đó, trách nhiệm của người vận chuyển phát sinh từ khi nhận hàng tại cảng nhận hàng, duy trì trong suốt quá trình vận chuyển và chấm dứt khi kết thúc việc trả hàng tại cảng trả hàng theo quy định của Bộ luật Hàng hải Việt Nam 2015. Khi container rỗng được giao để phục vụ xếp hàng hoặc được trả về sau khi dỡ hàng, việc kiểm tra biên bản giao nhận, tình trạng vệ sinh và hiện trạng kỹ thuật là căn cứ trực tiếp để xác định nghĩa vụ của từng bên. Nếu các bên có thỏa thuận riêng về tiêu chuẩn sạch, tiêu chuẩn kỹ thuật, mức hao mòn chấp nhận được và cơ chế tính phí, thỏa thuận đó có giá trị ưu tiên trong phạm vi không trái luật.

Nguyên tắc xác định bên phải chịu chi phí vệ sinh

Chi phí vệ sinh container rỗng thuộc về bên làm phát sinh tình trạng bẩn hoặc bên có nghĩa vụ hoàn trả container theo đúng tình trạng đã cam kết. Nếu container bị bẩn do hàng hóa, chất thải, dầu mỡ, hóa chất hoặc vật liệu do người thuê vỏ, người đóng hàng hay người sử dụng container đưa vào, thì chủ thể gây ra tình trạng bẩn phải chịu phí vệ sinh. Căn cứ pháp lý trực tiếp là nguyên tắc bồi thường thiệt hại do vi phạm nghĩa vụ theo Bộ luật Dân sự 2015, đồng thời là trách nhiệm thực hiện đúng nghĩa vụ hợp đồng. Trong quan hệ thuê, sử dụng, bảo quản tài sản, bên thuê hoặc bên sử dụng phải hoàn trả tài sản trong tình trạng đã thỏa thuận, trừ hao mòn tự nhiên.

Trường hợp container đã được giao ở tình trạng không sạch, có cặn bẩn, mùi, dầu mỡ hoặc dấu hiệu mất vệ sinh ngay từ lúc nhận, thì hãng tàu hoặc bên giao container phải chịu trách nhiệm xử lý, vì lỗi phát sinh đã tồn tại trước khi bàn giao. Khi đó, biên bản giao nhận, ảnh chụp, video, xác nhận của depot hoặc cảng là chứng cứ quyết định. Nếu không chứng minh được container đã bẩn từ đầu, bên nhận thường phải gánh chi phí vệ sinh theo nguyên tắc người yêu cầu giao container sạch phải chứng minh tình trạng không phù hợp khi nhận hàng.

Giao container để đóng hàng xuất khẩu

Trong trường hợp hãng tàu giao container rỗng cho chủ hàng để đóng hàng xuất khẩu, nghĩa vụ cung cấp container phù hợp với mục đích sử dụng thuộc về bên giao container. Container phải đáp ứng điều kiện kỹ thuật và vệ sinh tối thiểu tương ứng với loại hàng sẽ được đóng. Nếu hãng tàu giao container không đạt chuẩn sạch dẫn đến việc hàng hóa bị ảnh hưởng hoặc phải thuê vệ sinh lại để đóng hàng, chi phí hợp lý để làm sạch container thuộc về bên vi phạm nghĩa vụ giao tài sản phù hợp. Ngược lại, nếu chủ hàng dùng container sai cách, để phát sinh mùi, vết bẩn hoặc tồn dư từ quá trình đóng hàng, chủ hàng phải thanh toán chi phí vệ sinh khi trả vỏ.

Giao container sau khi dỡ hàng nhập khẩu

Đối với hàng nhập, người nhận thường có nghĩa vụ trả container rỗng đúng thời hạn, đúng địa điểm và trong trạng thái phù hợp với thỏa thuận. Khi container bị dính bùn đất, nước thải, phế liệu, cặn hàng hay mùi hóa chất do quá trình dỡ hàng và lưu kho của người nhận, chi phí vệ sinh thuộc về người nhận hoặc bên sử dụng cuối cùng. Nếu hãng tàu hoặc depot thu phí vệ sinh, mức phí này phải gắn với thực tế phát sinh và có chứng từ chứng minh dịch vụ đã thực hiện.

Nguyên tắc xác định bên phải chịu chi phí sửa chữa

Chi phí sửa chữa container hư hỏng được phân bổ theo lỗi và theo mức độ vượt quá hao mòn thông thường. Nếu container bị rách vách, móp khung, cong sàn, hư khóa, biến dạng cửa, thủng mái hoặc hỏng cấu kiện do quá trình sử dụng sai quy cách, xếp dỡ không đúng, chèn lót kém hoặc va chạm trong thời gian người thuê quản lý, bên đang chiếm hữu và sử dụng container phải chịu chi phí sửa chữa. Quy tắc này phù hợp với nguyên tắc bồi thường thiệt hại do hành vi vi phạm nghĩa vụ và nguyên tắc hoàn trả tài sản đúng hiện trạng trong Bộ luật Dân sự 2015.

Nếu hư hỏng xuất phát từ lỗi của hãng tàu, depot, người giao container hoặc đơn vị do họ thuê để bảo quản, xếp dỡ, sửa chữa, thì hãng tàu hoặc bên có lỗi phải thanh toán toàn bộ chi phí khắc phục. Hư hỏng do container đã xuống cấp vượt mức thông thường, do bảo dưỡng kém, hoặc do container không đạt tiêu chuẩn an toàn khi bàn giao cũng là trách nhiệm của bên sở hữu hoặc bên quản lý container. Trong thực tiễn, yếu tố quyết định không phải ai đang giữ hóa đơn sửa chữa, mà là ai là nguyên nhân pháp lý làm phát sinh hư hỏng.

Cơ sở phân định trách nhiệm giữa hãng tàu và khách hàng

Quan hệ giữa hãng tàu và khách hàng không chỉ do luật chuyên ngành điều chỉnh mà còn do hợp đồng vận chuyển, lệnh cấp container, điều kiện khai thác và biểu phí depot. Nếu hợp đồng quy định rõ tiêu chuẩn sạch, mức chấp nhận về bẩn, cơ chế kiểm định, tỷ lệ khấu trừ hao mòn và phương thức xác nhận hư hỏng, các bên phải thực hiện đúng các điều khoản đó. Khi hợp đồng im lặng, pháp luật dân sự và hàng hải được áp dụng để xác định nghĩa vụ giao tài sản phù hợp, bảo quản tài sản và bồi thường thiệt hại.

Nguyên tắc chung là bên nào vi phạm nghĩa vụ bảo quản, sử dụng hoặc bàn giao đúng tình trạng thì bên đó chịu chi phí. Hãng tàu không đương nhiên phải trả mọi chi phí vệ sinh hay sửa chữa, nhưng cũng không được chuyển toàn bộ chi phí cho khách hàng nếu container đã không đạt chuẩn ngay từ lúc giao. Tương tự, khách hàng không phải thanh toán cho các hư hỏng vốn có, nhưng phải chịu mọi chi phí phát sinh do sử dụng sai mục đích, chậm trả, tự ý sửa chữa hoặc làm biến dạng container.

Chứng cứ cần có khi yêu cầu thanh toán hoặc từ chối thanh toán

Tranh chấp về container bẩn hoặc hư hỏng thường được giải quyết trên nền chứng cứ hiện trường. Biên bản EIR, phiếu giao nhận, ảnh chụp có thời gian, video, checklist kiểm tra vỏ, báo cáo giám định, chứng từ depot và hóa đơn sửa chữa là các tài liệu cốt lõi. Nếu không có ghi nhận tình trạng ban đầu khi nhận container, bên yêu cầu bồi thường sẽ gặp khó khăn khi chứng minh lỗi đã tồn tại trước thời điểm bàn giao. Ngược lại, nếu có biên bản thể hiện container sạch và nguyên trạng khi nhận, bên trả container hư hỏng rất khó phủ nhận trách nhiệm.

Đối với chi phí vệ sinh, cần có mô tả cụ thể về mức độ bẩn, nguyên nhân, dịch vụ đã thực hiện và đơn giá áp dụng. Đối với chi phí sửa chữa, phải tách bạch giữa hao mòn thông thường và hư hỏng bất thường. Chỉ phần chi phí hợp lý, cần thiết và có quan hệ nhân quả trực tiếp với lỗi gây ra mới được yêu cầu thanh toán.

Hướng xử lý khi phát sinh tranh chấp

Khi nhận container có dấu hiệu bẩn hoặc hư hỏng, cần lập tức lập biên bản tại depot hoặc điểm giao nhận, ghi rõ số container, tình trạng cụ thể và yêu cầu xác nhận của bên giao. Nếu container đã được cấp nhưng không dùng được, bên nhận phải phản hồi bằng văn bản trong thời hạn ngắn nhất theo hợp đồng hoặc thông lệ khai thác để bảo lưu quyền yêu cầu thay thế hoặc từ chối chi phí phát sinh. Nếu đã phát sinh sửa chữa hay vệ sinh, cần lưu toàn bộ chứng từ để làm căn cứ thanh toán hoặc yêu cầu bồi hoàn.

Nếu hai bên không thỏa thuận được, việc giải quyết phải dựa trên điều khoản hợp đồng, chứng cứ giao nhận và quy định của Bộ luật Hàng hải Việt Nam 2015 cùng Bộ luật Dân sự 2015. Trong những vụ việc có yếu tố quốc tế, điều khoản vận đơn, luật áp dụng và cơ chế giải quyết tranh chấp trong hợp đồng vận tải có vai trò rất lớn. Để hạn chế rủi ro, doanh nghiệp nên chuẩn hóa quy trình kiểm tra container, quy định rõ trách nhiệm depot và cài đặt cơ chế phê duyệt chi phí trước khi sửa chữa hoặc vệ sinh.

Kết luận

Chi phí vệ sinh hoặc sửa chữa container rỗng bẩn, hư hỏng không mặc nhiên thuộc về một bên cố định mà phụ thuộc vào nguyên nhân phát sinh, thời điểm bàn giao và nội dung hợp đồng. Nếu container bẩn hoặc hư hỏng do lỗi của hãng tàu, depot hoặc bên giao container thì hãng tàu phải chịu chi phí khắc phục. Nếu tình trạng bẩn, hư hỏng phát sinh trong quá trình sử dụng, lưu giữ hoặc trả vỏ của khách hàng thì khách hàng phải thanh toán. Việc ghi nhận hiện trạng tại thời điểm nhận và trả container là biện pháp quyết định để phân định đúng trách nhiệm.

Tài liệu tham khảo

• Bộ luật Hàng hải Việt Nam 2015.
• Bộ luật Dân sự 2015.
• Luật Thương mại 2005.
• Văn bản hợp đồng vận chuyển, lệnh cấp container và biên bản giao nhận EIR trong thực tiễn khai thác container.
• Các điều khoản khai thác container, depot và biểu phí vệ sinh/sửa chữa của hãng tàu.