Hàng hóa Made in Vietnam: doanh nghiệp có được tự ghi trên nhãn không?

Khái niệm pháp lý của cụm từ “Made in Vietnam”

Cụm từ “Made in Vietnam” không phải là một khẩu hiệu tiếp thị tự do sử dụng theo ý chí chủ quan của doanh nghiệp, mà là cách thể hiện xuất xứ hàng hóa trên nhãn. Theo quy định về nhãn hàng hóa, xuất xứ phải được thể hiện bằng một trong các cụm từ như “sản xuất tại”, “chế tạo tại”, “nước sản xuất”, “xuất xứ”, “sản phẩm của”, hoặc các cách thể hiện tương đương như “Made in”, kèm theo tên nước hoặc vùng lãnh thổ sản xuất ra hàng hóa. Vì vậy, “Made in Vietnam” chỉ hợp pháp khi hàng hóa thực sự có xuất xứ Việt Nam theo quy định pháp luật hiện hành.

Về mặt quản lý nhà nước, nội dung ghi nhãn xuất xứ nhằm bảo đảm tính minh bạch cho người tiêu dùng, ngăn ngừa gian lận thương mại và hỗ trợ cơ quan chức năng kiểm soát lưu thông hàng hóa. Cách ghi này đồng thời phải thống nhất với hồ sơ kỹ thuật, tài liệu sản xuất, chứng từ nguyên liệu và tài liệu chứng minh xuất xứ. Nếu nội dung trên nhãn không phù hợp với bản chất hàng hóa, doanh nghiệp có thể bị xem xét là ghi nhãn sai hoặc gian lận xuất xứ.

Doanh nghiệp có được tự ghi “Made in Vietnam” không?

Doanh nghiệp được tự ghi xuất xứ trên nhãn, nhưng chỉ trong phạm vi tự xác định đó là thông tin trung thực, chính xác và phù hợp quy định pháp luật về xuất xứ hàng hóa. Theo quy định về nhãn hàng hóa, tổ chức, cá nhân sản xuất, nhập khẩu phải ghi nhãn và tự xác định nội dung xuất xứ nhưng phải bảo đảm trung thực, chính xác, tuân thủ pháp luật về xuất xứ hàng hóa và các hiệp định mà Việt Nam tham gia. Do đó, quyền “tự ghi” không phải là quyền tùy nghi, mà là quyền kèm nghĩa vụ chứng minh.

Đối với hàng hóa sản xuất tại Việt Nam, nếu đáp ứng tiêu chí xuất xứ Việt Nam thì doanh nghiệp có thể ghi “Made in Vietnam”, “Sản xuất tại Việt Nam”, “Sản phẩm của Việt Nam” hoặc cách thể hiện tương đương. Nếu hàng hóa chỉ được lắp ráp, đóng gói, hoàn thiện cuối cùng tại Việt Nam nhưng chưa đáp ứng tiêu chí xuất xứ Việt Nam, doanh nghiệp không được tùy tiện ghi “Made in Vietnam”. Trong trường hợp đó, nội dung ghi nhãn phải phản ánh đúng công đoạn thực hiện, ví dụ nêu rõ nơi lắp ráp hoặc nơi hoàn thiện cuối cùng nếu pháp luật yêu cầu.

Khi nào hàng hóa được coi là có xuất xứ Việt Nam?

Hàng hóa được coi là có xuất xứ Việt Nam khi đáp ứng các tiêu chí xác định xuất xứ theo quy định pháp luật về xuất xứ hàng hóa. Căn cứ hiện hành cho thấy hàng hóa có xuất xứ Việt Nam trong trường hợp: được sản xuất hoàn toàn tại Việt Nam; được sản xuất tại Việt Nam từ toàn bộ nguyên liệu có xuất xứ Việt Nam; hoặc được sản xuất tại Việt Nam từ nguyên liệu nhập khẩu nhưng đáp ứng tiêu chí chuyển đổi mã số hàng hóa, quy trình gia công, chế biến cụ thể hoặc tiêu chí khác do pháp luật quy định. Việc xác định này phải dựa trên quy tắc xuất xứ tương ứng với từng nhóm hàng.

Quy định về nhãn hàng hóa hiện hành cũng cho phép cách thể hiện xuất xứ bằng các cụm từ như “Made in”, “Produced in”, “Product of” hoặc tương đương, miễn là đi kèm tên nước hoặc vùng lãnh thổ sản xuất ra hàng hóa hoặc thể hiện theo quy định pháp luật về xuất xứ hàng hóa. Điều đó có nghĩa là yếu tố quyết định không nằm ở câu chữ tiếng Anh hay tiếng Việt, mà ở sự phù hợp giữa câu chữ và thực tế sản xuất. Nếu thực tế sản xuất không đáp ứng xuất xứ Việt Nam, việc dùng cụm từ tiếng Anh vẫn là sai.

Trường hợp hàng nhập khẩu có được ghi “Made in Vietnam” không?

Hàng hóa nhập khẩu không được ghi “Made in Vietnam” chỉ vì doanh nghiệp thực hiện các công đoạn đơn giản sau nhập khẩu như dán nhãn, chia tách, đóng gói lại hoặc bảo quản thông thường. Những công đoạn này không tự động làm phát sinh xuất xứ Việt Nam. Việc ghi nhãn trong trường hợp hàng nhập khẩu phải căn cứ vào quy định về xuất xứ, không căn cứ vào nơi doanh nghiệp đặt trụ sở hoặc nơi hàng hóa được lưu kho.

Nếu hàng hóa sản xuất ở nước ngoài nhưng được gắn sẵn “Made in Vietnam”, “Produced in Vietnam” hoặc “Origin Vietnam” trên hàng hóa hoặc bao bì, đây là dấu hiệu rủi ro pháp lý nghiêm trọng. Cơ quan quản lý có thể xử lý theo hướng hàng hóa giả mạo nhãn hàng hóa hoặc ghi nhãn sai sự thật, tùy tính chất và mức độ vi phạm. Vì vậy, doanh nghiệp nhập khẩu cần kiểm tra kỹ nhãn gốc, chứng từ xuất xứ và khả năng hợp pháp hóa nhãn phụ trước khi lưu thông sản phẩm.

Yêu cầu về cách ghi nhãn để tránh vi phạm

Thứ nhất, nội dung xuất xứ phải thống nhất với hồ sơ chứng minh nguồn gốc và quy trình sản xuất. Thứ hai, ngôn ngữ thể hiện phải rõ ràng, dễ nhận biết, không gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng. Thứ ba, trường hợp không xác định được xuất xứ theo tiêu chí pháp luật thì không được tùy tiện suy diễn thành “Vietnam” mà phải ghi theo cách pháp luật cho phép đối với công đoạn cuối cùng hoặc cách thể hiện khác phù hợp.

Thực tiễn áp dụng cho thấy doanh nghiệp nên xây dựng bộ hồ sơ nội bộ về xuất xứ, gồm sơ đồ quy trình sản xuất, định mức nguyên liệu, chứng từ mua đầu vào, tài liệu kỹ thuật và căn cứ phân loại hàng hóa. Bộ hồ sơ này là nền tảng để giải trình với cơ quan quản lý khi có kiểm tra, thanh tra hoặc tranh chấp. Với hàng hóa xuất khẩu, doanh nghiệp còn phải đồng thời tuân thủ yêu cầu của thị trường nhập khẩu về ghi nhãn và chứng nhận xuất xứ.

Hậu quả pháp lý khi ghi “Made in Vietnam” sai

Ghi sai xuất xứ hàng hóa có thể dẫn đến xử phạt vi phạm hành chính, buộc thu hồi, cải chính nhãn, tái xuất hoặc áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả khác tùy từng trường hợp. Nếu hành vi có dấu hiệu gian dối, sử dụng nhãn nhằm đánh lừa người tiêu dùng hoặc cơ quan quản lý, rủi ro pháp lý sẽ tăng đáng kể. Đối với hàng hóa xuất khẩu, ghi sai xuất xứ còn có thể kéo theo hậu quả về hải quan, thương mại quốc tế và uy tín doanh nghiệp.

Trong môi trường cạnh tranh hiện nay, “Made in Vietnam” không chỉ là thông tin nhãn mác mà còn là cam kết pháp lý về nguồn gốc hàng hóa. Một khi doanh nghiệp sử dụng cụm từ này, nghĩa vụ chứng minh phải được đặt ở mức chặt chẽ. Cách làm an toàn là chỉ ghi khi có đủ căn cứ pháp lý và kỹ thuật, thay vì dựa trên cách hiểu thương mại thông thường.

Kết luận

Doanh nghiệp không được tự do ghi “Made in Vietnam” theo ý chí chủ quan, mà chỉ được ghi khi hàng hóa thực sự đáp ứng tiêu chí xuất xứ Việt Nam và nhãn thể hiện trung thực, chính xác. Nếu hàng hóa chưa đủ điều kiện xuất xứ Việt Nam, việc sử dụng cụm từ này có thể bị xem là ghi nhãn sai hoặc gian lận xuất xứ. Vì vậy, trước khi đưa hàng ra thị trường, doanh nghiệp cần đối chiếu đồng thời quy định về nhãn hàng hóa, quy tắc xuất xứ và hồ sơ sản xuất để bảo đảm tính hợp pháp của nhãn hàng.

Tài liệu tham khảo

• Nghị định 43/2017/NĐ-CP của Chính phủ về nhãn hàng hóa.
• Nghị định 111/2021/NĐ-CP của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 43/2017/NĐ-CP.
• Nghị định 37/2026/NĐ-CP của Chính phủ về nhãn hàng hóa và hướng dẫn liên quan đến thể hiện xuất xứ.
• Các hướng dẫn nghiệp vụ của Bộ Công Thương về ghi nhãn và xác định xuất xứ hàng hóa.
• Các quy định pháp luật hiện hành về xuất xứ hàng hóa và quy tắc xuất xứ áp dụng cho từng mặt hàng.