Góp ý dự thảo luật trên cổng thông tin điện tử: quyền và cách tham gia của công dân

Cơ sở pháp lý của quyền góp ý dự thảo luật

Quyền tham gia góp ý kiến đối với dự thảo luật là một biểu hiện của quyền làm chủ của Nhân dân trong xây dựng Nhà nước pháp quyền. Theo khoản 2 Điều 28 Hiến pháp năm 2013, công dân có quyền tham gia quản lý nhà nước và xã hội, tham gia thảo luận, kiến nghị với cơ quan nhà nước về các vấn đề của cơ sở, địa phương và cả nước. Trên nền tảng hiến định đó, pháp luật về xây dựng văn bản quy phạm pháp luật quy định cụ thể trách nhiệm công khai dự thảo và tiếp nhận ý kiến của cơ quan, tổ chức, cá nhân.

Theo khoản 1 Điều 6 Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật 2015, được sửa đổi, bổ sung năm 2020 và các quy định có hiệu lực đến năm 2026, việc xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật phải bảo đảm sự tham gia của cơ quan, tổ chức, cá nhân. Đặc biệt, theo điểm c khoản 3 Điều 33 và điểm b khoản 4 Điều 51 của Luật này, cơ quan chủ trì soạn thảo có trách nhiệm đăng tải hồ sơ dự án luật, pháp lệnh, nghị quyết trên cổng thông tin điện tử để các cơ quan, tổ chức, cá nhân góp ý kiến. Đây là cơ sở pháp lý trực tiếp cho hoạt động góp ý trực tuyến đối với dự thảo luật.

Từ ngày 01/7/2025, cơ chế công khai và lấy ý kiến tiếp tục được mở rộng theo quy định mới, trong đó việc đăng tải hồ sơ dự án luật, pháp lệnh, nghị quyết được thực hiện trên cổng thông tin điện tử của cơ quan chủ trì soạn thảo và Cổng Pháp luật quốc gia trong thời hạn tối thiểu 20 ngày. Đối với một số loại văn bản khác do Chủ tịch nước quyết định, việc đăng tải toàn văn và lấy ý kiến cũng được thực hiện theo cơ chế tương tự. Cách thiết kế này cho thấy phương thức tham gia trực tuyến đã trở thành một cấu phần chính thức của quy trình lập pháp.

Công dân có những quyền gì khi góp ý dự thảo luật?

Trước hết, công dân có quyền tiếp cận thông tin về dự thảo. Nội dung được đăng tải thường bao gồm toàn văn dự thảo, tờ trình, báo cáo thuyết minh, báo cáo đánh giá tác động và các tài liệu liên quan khác. Quyền tiếp cận này là điều kiện tiên quyết để việc góp ý có chất lượng, vì ý kiến chỉ có giá trị thực tiễn khi người dân biết rõ nội dung, mục tiêu và tác động của chính sách.

Thứ hai, công dân có quyền gửi ý kiến trực tiếp về từng điều, khoản, chương hoặc về toàn bộ dự thảo. Trên các cổng lấy ý kiến hiện hành, người dân còn có thể góp ý đối với phần chính sách, trao đổi với ý kiến của người khác và tham gia thảo luận trên diễn đàn công khai nếu hệ thống có thiết kế chức năng này. Cách thức này tạo ra môi trường phản biện chính sách rộng hơn so với hình thức gửi văn bản giấy truyền thống.

Thứ ba, công dân có quyền được ghi nhận ý kiến trong quá trình tổng hợp, tiếp thu, giải trình. Dù pháp luật không trao cho cá nhân quyền quyết định nội dung cuối cùng của dự thảo, cơ quan soạn thảo có trách nhiệm nghiên cứu, tiếp thu và giải trình ý kiến phù hợp. Về phương diện pháp lý, đây là cơ chế bảo đảm sự tham gia thực chất của Nhân dân chứ không chỉ là hình thức công khai thông tin đơn thuần.

Những chủ thể nào có trách nhiệm tổ chức lấy ý kiến?

Trách nhiệm tổ chức lấy ý kiến thuộc về cơ quan chủ trì soạn thảo và các cơ quan có liên quan theo từng loại văn bản. Đối với dự án luật, pháp lệnh, nghị quyết, hồ sơ dự thảo phải được đăng tải trên cổng thông tin điện tử của cơ quan chủ trì soạn thảo và Cổng Pháp luật quốc gia theo đúng thời hạn luật định. Việc công khai này bảo đảm một đầu mối thống nhất để tiếp nhận và chuyển tải ý kiến của công dân.

Trong thực tiễn, nhiều bộ, cơ quan ngang bộ và cơ quan được giao chủ trì soạn thảo còn mở thêm chuyên mục riêng trên trang thông tin điện tử của mình để thuận tiện cho việc tiếp nhận ý kiến. Tuy nhiên, việc mở rộng kênh kỹ thuật không làm thay đổi bản chất pháp lý của nghĩa vụ công khai và lấy ý kiến theo luật. Ý kiến gửi qua hệ thống chính thức vẫn là căn cứ quan trọng để tổng hợp, báo cáo và hoàn thiện dự thảo.

Cách tham gia góp ý dự thảo luật trên cổng thông tin điện tử

Người dân cần truy cập đúng chuyên mục lấy ý kiến về dự thảo văn bản quy phạm pháp luật trên Cổng Pháp luật quốc gia hoặc cổng thông tin điện tử của cơ quan chủ trì soạn thảo. Sau đó, người tham gia đọc toàn bộ hồ sơ dự thảo, xác định điều, khoản hoặc nhóm vấn đề cần góp ý, rồi nhập nội dung nhận xét vào biểu mẫu điện tử hoặc khung ý kiến theo hướng dẫn trên hệ thống. Trong nhiều trường hợp, hệ thống cho phép đính kèm tài liệu hoặc gửi ý kiến đến hộp thư điện tử của ban quản trị.

Về phương pháp góp ý, ý kiến nên nêu rõ nội dung được đề cập, lý do đồng ý hoặc không đồng ý, căn cứ thực tiễn và kiến nghị sửa đổi cụ thể. Ý kiến mang tính chung chung thường khó được sử dụng trong quá trình tiếp thu, trong khi kiến nghị gắn với điều luật, thuật ngữ hoặc tác động chính sách sẽ có giá trị lập pháp cao hơn. Nếu dự thảo có nhiều phương án chính sách, người góp ý cần chỉ ra phương án lựa chọn và lý do lựa chọn.

Về thời hạn, công dân cần theo dõi mốc công khai của từng dự thảo vì pháp luật ấn định thời gian đăng tải tối thiểu để lấy ý kiến. Việc gửi ý kiến trong thời gian công khai là điều kiện để ý kiến được xem xét chính thức. Sau khi hết thời hạn, cơ quan soạn thảo vẫn có thể tiếp nhận thông tin, nhưng ý kiến đó không còn là đầu vào bắt buộc trong đợt lấy ý kiến đã công bố.

Giá trị pháp lý và ý nghĩa thực tiễn của ý kiến người dân

Ý kiến góp ý của công dân không phải là quyết định pháp lý cuối cùng, nhưng là nguồn thông tin đầu vào có giá trị trong quá trình hoàn thiện chính sách. Cơ quan soạn thảo có trách nhiệm phân loại, tổng hợp và giải trình việc tiếp thu hoặc không tiếp thu ý kiến phù hợp với mục tiêu quản lý nhà nước, tính hợp hiến, hợp pháp và tính khả thi của dự thảo. Vì vậy, chất lượng lập luận của người dân có ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng được ghi nhận trong báo cáo tiếp thu.

Về mặt quản trị công, cơ chế góp ý trực tuyến giúp mở rộng phạm vi tham gia của xã hội, giảm chi phí tiếp cận, tăng tốc độ thu nhận phản hồi và tăng tính minh bạch của quy trình lập pháp. Về mặt pháp lý, đây là phương thức hiện thực hóa nguyên tắc dân chủ trong xây dựng pháp luật, đồng thời góp phần hạn chế tình trạng văn bản xa rời thực tiễn. Khi người dân tham gia có tổ chức và có căn cứ, dự thảo luật thường phản ánh đúng hơn nhu cầu điều chỉnh của đời sống xã hội.

Một số lưu ý khi gửi góp ý để ý kiến có giá trị hơn

Người dân nên đọc kỹ phần chính sách, quy định chuyển tiếp và điều khoản thi hành trước khi viết ý kiến. Cần ưu tiên góp ý vào vấn đề cụ thể thay vì nhận xét cảm tính hoặc chỉ nêu mong muốn chung. Nếu có thể, nên viện dẫn số liệu thực tiễn, kinh nghiệm nghề nghiệp hoặc tình huống áp dụng để tăng sức thuyết phục.

Ngoài ra, cần sử dụng ngôn ngữ chuẩn mực, rõ ràng và tôn trọng nội dung dự thảo. Ý kiến có tính xây dựng, có căn cứ và chỉ ra phương án sửa đổi cụ thể thường có khả năng được cơ quan soạn thảo xem xét cao hơn. Đây là cách tham gia phù hợp với tinh thần trách nhiệm công dân trong hoạt động lập pháp.

Kết luận

Góp ý dự thảo luật trên cổng thông tin điện tử là quyền hiến định được pháp luật hiện hành cụ thể hóa bằng cơ chế công khai, tiếp nhận và giải trình ý kiến Nhân dân. Công dân có quyền tiếp cận hồ sơ dự thảo, gửi ý kiến trực tuyến và theo dõi quá trình tiếp thu, nhưng phải thực hiện trong đúng thời hạn và đúng kênh do cơ quan có thẩm quyền công bố. Khi được thực hiện nghiêm túc, cơ chế này góp phần nâng cao chất lượng pháp luật, củng cố niềm tin xã hội và tăng tính dân chủ trong hoạt động nhà nước.

Tài liệu tham khảo

• Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2013.
• Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2015, được sửa đổi, bổ sung năm 2020 và các quy định có hiệu lực đến năm 2026.
• Cổng Pháp luật quốc gia, chuyên mục lấy ý kiến đối với dự thảo văn bản quy phạm pháp luật.
• Cổng Thông tin điện tử Chính phủ, chuyên mục lấy ý kiến nhân dân về dự thảo văn bản quy phạm pháp luật.
• Trang thông tin điện tử của các bộ, cơ quan ngang bộ công bố dự thảo văn bản quy phạm pháp luật.