Giấy vay tiền không ghi thời hạn trả: khi nào được đòi nợ?

Bản chất pháp lý của giấy vay tiền không ghi thời hạn trả

Giấy vay tiền không ghi thời hạn trả, nếu đáp ứng điều kiện về chủ thể, ý chí tự nguyện, mục đích và nội dung không vi phạm điều cấm của luật, được xem là giao dịch dân sự hợp pháp làm phát sinh nghĩa vụ trả nợ. Trong trường hợp các bên chỉ ghi nhận việc giao nhận tiền, số tiền vay, lãi suất nếu có, nhưng không xác định thời điểm hoàn trả, quan hệ này thường được xác định là hợp đồng vay tài sản không kỳ hạn. Cách xác định này phù hợp với quy định về hợp đồng vay tài sản trong Bộ luật Dân sự 2015.

Về hiệu lực của giao dịch, việc không ghi thời hạn trả không làm giấy vay tiền vô hiệu. Giá trị pháp lý của giấy vay phụ thuộc vào nội dung thể hiện được ý chí vay và nghĩa vụ hoàn trả, chứ không phụ thuộc riêng vào việc có hay không có ngày đến hạn. Do đó, người cho vay vẫn có quyền yêu cầu trả nợ theo cơ chế của hợp đồng vay không kỳ hạn.

Khi nào được đòi nợ nếu không có thời hạn trả?

Theo khoản 1 Điều 469 Bộ luật Dân sự 2015, đối với hợp đồng vay không kỳ hạn và không có lãi, bên cho vay có quyền đòi lại tài sản và bên vay cũng có quyền trả nợ vào bất cứ lúc nào, nhưng phải báo cho nhau biết trước một thời gian hợp lý, trừ trường hợp có thỏa thuận khác. Quy định này xác lập nguyên tắc: không có ngày trả nợ ghi trên giấy không đồng nghĩa với việc không thể đòi nợ, mà chỉ chuyển thời điểm đòi nợ sang cơ chế báo trước hợp lý.

Nếu hợp đồng vay không kỳ hạn nhưng có lãi, theo khoản 2 Điều 469 Bộ luật Dân sự 2015, bên cho vay có quyền đòi lại tài sản bất cứ lúc nào nhưng phải báo trước cho bên vay một thời gian hợp lý và được trả lãi đến thời điểm nhận lại tài sản. Trong trường hợp này, việc đòi nợ vẫn hợp pháp, song khoản lãi chỉ được tính đến thời điểm hoàn trả thực tế, trừ khi các bên có thỏa thuận khác phù hợp pháp luật.

Ý nghĩa của “thời gian hợp lý”

Pháp luật không ấn định một con số cứng cho “thời gian hợp lý”. Đây là khoảng thời gian đủ để bên vay chuẩn bị việc thanh toán, tùy thuộc vào số tiền vay, quan hệ giữa các bên, cách thức vay, tập quán giao dịch và điều kiện thực tế. Khi phát sinh tranh chấp, Tòa án sẽ xem xét toàn bộ chứng cứ để đánh giá việc báo trước đã đáp ứng yêu cầu hay chưa.

Trong thực tiễn, người cho vay nên thông báo rõ ràng bằng văn bản, tin nhắn, email hoặc lập biên bản yêu cầu thanh toán, nêu cụ thể số tiền gốc, lãi nếu có, thời hạn yêu cầu trả và phương thức thanh toán. Cách làm này giúp chứng minh đã thực hiện nghĩa vụ báo trước theo Điều 469 và hạn chế tranh cãi về việc đòi nợ có đúng luật hay không.

Có được khởi kiện ngay khi bên vay không trả không?

Người cho vay có thể khởi kiện khi đã yêu cầu trả nợ hợp lệ mà bên vay không thực hiện nghĩa vụ. Trong vụ việc không có thời hạn trả, thời điểm phát sinh tranh chấp thường được xác định từ lúc bên cho vay có yêu cầu thanh toán rõ ràng nhưng bên vay từ chối hoặc không trả trong thời gian hợp lý. Khi đó, quyền khởi kiện đã xuất hiện và Tòa án có căn cứ xem xét giải quyết.

Theo Điều 429 Bộ luật Dân sự 2015, thời hiệu khởi kiện để yêu cầu Tòa án giải quyết tranh chấp hợp đồng là 03 năm, kể từ ngày người có quyền yêu cầu biết hoặc phải biết quyền và lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm. Đối với giấy vay tiền không ghi thời hạn trả, mốc thời hiệu thường được tính từ thời điểm người cho vay biết rõ bên vay không thực hiện nghĩa vụ sau khi đã yêu cầu thanh toán hợp lệ.

Vì vậy, người cho vay không nên chờ quá lâu sau khi đã có căn cứ đòi nợ. Việc chậm trễ kéo dài làm tăng rủi ro về chứng cứ, đặc biệt là chứng cứ chứng minh đã đòi nợ, đã báo trước và bên vay đã vi phạm nghĩa vụ thanh toán.

Chứng cứ cần chuẩn bị khi đòi nợ

Trong tranh chấp vay tiền, giấy vay là chứng cứ trực tiếp quan trọng nhất, nhưng không phải là chứng cứ duy nhất. Người cho vay nên lưu giữ bản gốc giấy vay, chứng từ giao tiền, sao kê chuyển khoản, tin nhắn, ghi âm hợp pháp, văn bản xác nhận nợ, biên bản làm việc hoặc các tài liệu thể hiện việc bên vay thừa nhận khoản vay. Nếu có lãi, cần thể hiện rõ thỏa thuận lãi suất để tránh tranh chấp về mức lãi và thời điểm tính lãi.

Trường hợp vay bằng giấy tay, không công chứng, chứng thực, giấy vẫn có giá trị nếu chứng minh được giao dịch vay thực tế và ý chí thỏa thuận của các bên. Tuy nhiên, khi thiếu các thông tin cơ bản như ngày vay, lãi suất, phương thức trả, địa chỉ của bên vay, việc chứng minh sẽ khó khăn hơn. Vì vậy, ngay từ đầu cần chuẩn bị chứng cứ theo hướng có thể sử dụng được trong tố tụng dân sự.

Một số lưu ý khi soạn và sử dụng giấy vay tiền

Giấy vay tiền nên ghi đầy đủ họ tên, số định danh, địa chỉ liên hệ, số tiền vay, thời điểm giao tiền, lãi suất nếu có, phương thức trả nợ và cam kết thanh toán. Nếu chưa xác định được ngày trả cụ thể, các bên vẫn nên ghi cơ chế trả nợ, ví dụ trả khi có yêu cầu nhưng phải báo trước bao nhiêu ngày. Cách ghi nhận này giảm đáng kể rủi ro tranh chấp về thời điểm đến hạn.

Khi phát sinh chậm trả, người cho vay nên gửi yêu cầu thanh toán bằng hình thức có thể chứng minh được việc đã thông báo. Nếu bên vay tiếp tục không thực hiện, khởi kiện là phương thức hợp pháp để yêu cầu trả nợ gốc, lãi và các nghĩa vụ phát sinh khác theo thỏa thuận, trong phạm vi pháp luật cho phép.

Kết luận

Giấy vay tiền không ghi thời hạn trả vẫn có giá trị pháp lý và vẫn có thể đòi nợ theo quy định về hợp đồng vay không kỳ hạn. Theo Điều 469 Bộ luật Dân sự 2015, bên cho vay được quyền đòi lại tài sản nhưng phải báo trước một thời gian hợp lý; nếu bên vay không thanh toán, người cho vay có thể khởi kiện trong thời hiệu 03 năm theo Điều 429 Bộ luật Dân sự 2015. Việc chuẩn bị chứng cứ đầy đủ và thông báo đòi nợ đúng cách là yếu tố quyết định trong xử lý tranh chấp.

Tài liệu tham khảo

• Bộ luật Dân sự 2015.
• Bộ luật Tố tụng dân sự 2015.
• Nghị quyết 01/2017/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao.
• Các án lệ, bản án và thực tiễn xét xử về tranh chấp hợp đồng vay tài sản.