Giáo viên đăng ảnh, điểm số hoặc nhận xét tiêu cực về học sinh lên mạng: có vi phạm không?

Giáo viên đăng thông tin của học sinh lên mạng: vấn đề pháp lý đặt ra

Trong thực tiễn giáo dục, một số giáo viên sử dụng mạng xã hội để phản ánh vi phạm nội quy, công bố kết quả học tập hoặc nêu nhận xét về thái độ của học sinh. Nếu nội dung đăng tải chỉ dừng ở trao đổi chuyên môn nội bộ, rủi ro pháp lý thường thấp hơn. Tuy nhiên, khi ảnh, điểm số, thông tin nhận dạng hoặc nhận xét làm giảm uy tín của học sinh bị đưa lên không gian công khai, hành vi này đã chạm vào nhiều nhóm quyền được pháp luật bảo vệ. Đặc biệt, học sinh là trẻ em được đặt trong cơ chế bảo vệ tăng cường.

Pháp luật Việt Nam không cho phép tùy tiện công khai dữ liệu cá nhân của người học chỉ vì mục đích giáo dục, răn đe hay nhắc nhở. Việc đánh giá kỷ luật học sinh phải tuân thủ nguyên tắc phù hợp, tôn trọng nhân phẩm và bảo đảm lợi ích tốt nhất của trẻ em. Do đó, câu trả lời pháp lý không chỉ là “có vi phạm hay không”, mà còn phải xác định rõ loại thông tin được đăng, bối cảnh đăng tải, phạm vi người tiếp cận và có hay không sự đồng ý hợp lệ.

Cơ sở pháp lý hiện hành điều chỉnh hành vi này

Theo Điều 21 Luật Trẻ em 2016, trẻ em có quyền bất khả xâm phạm về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân và bí mật gia đình; đồng thời, các em có quyền được pháp luật bảo vệ danh dự, nhân phẩm và uy tín. Quy định này tạo nền tảng trực tiếp để xem xét việc đăng ảnh, điểm số hoặc nhận xét tiêu cực của học sinh lên mạng xã hội. Khi thông tin đó giúp nhận diện cá nhân học sinh hoặc làm lộ đời sống riêng tư của các em, việc công khai trái phép là hành vi xâm phạm quyền được bảo vệ.

Khoản 1 Điều 32 Bộ luật Dân sự 2015 xác định cá nhân có quyền đối với hình ảnh của mình; việc sử dụng hình ảnh cá nhân phải được người đó đồng ý, trừ trường hợp luật có quy định khác. Với trẻ em, yêu cầu bảo vệ còn nghiêm ngặt hơn vì đây là nhóm chủ thể yếu thế. Theo điểm a và điểm b khoản 1 Điều 34 Bộ luật Dân sự 2015, danh dự, nhân phẩm, uy tín của cá nhân được tôn trọng và được pháp luật bảo vệ; người nào làm tổn hại danh dự, nhân phẩm, uy tín của người khác thì phải xin lỗi, cải chính công khai và bồi thường thiệt hại nếu có căn cứ.

Theo Điều 17 và Điều 20 Nghị định 13/2023/NĐ-CP về bảo vệ dữ liệu cá nhân, dữ liệu cá nhân của trẻ em phải được xử lý trên nguyên tắc bảo vệ quyền và vì lợi ích tốt nhất của trẻ em; việc xử lý dữ liệu cá nhân của trẻ em phải có sự đồng ý của trẻ em từ đủ 7 tuổi trở lên và có sự đồng ý của cha, mẹ hoặc người giám hộ, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác. Điều 20 Nghị định 13/2023/NĐ-CP cũng quy định việc ngừng xử lý, xóa hoặc hủy dữ liệu trong trường hợp xử lý không đúng mục đích hoặc theo yêu cầu hợp pháp của cơ quan có thẩm quyền. Ảnh, họ tên, lớp, điểm số, nhận xét gắn với học sinh đều là dữ liệu cá nhân khi có thể xác định được người học.

Khoản 1 Điều 8 Luật An ninh mạng 2018 nghiêm cấm hành vi sử dụng không gian mạng để xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân; đồng thời, điểm e khoản 1 Điều 17 Luật An ninh mạng 2018 đặt ra nghĩa vụ bảo vệ thông tin cá nhân trên không gian mạng theo quy định của pháp luật. Nếu giáo viên đăng tải nội dung làm lộ thông tin riêng tư, bêu xấu hoặc kích động sự kỳ thị đối với học sinh, hành vi đó không chỉ dừng ở vi phạm đạo đức nghề nghiệp mà còn có thể vi phạm quy định về an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Đăng ảnh học sinh lên mạng: khi nào là vi phạm?

Đăng ảnh học sinh lên mạng xã hội là hành vi pháp lý nhạy cảm vì hình ảnh cá nhân là dữ liệu nhận dạng trực tiếp. Nếu ảnh được đăng kèm tên, lớp, trường, đặc điểm nhận diện hoặc bối cảnh cụ thể khiến người xem dễ dàng nhận ra học sinh, giáo viên phải có sự đồng ý hợp lệ theo quy định về quyền đối với hình ảnh và bảo vệ dữ liệu cá nhân. Trường hợp học sinh là trẻ em, việc đồng ý còn phải đáp ứng điều kiện về độ tuổi và sự tham gia của cha mẹ hoặc người giám hộ theo Nghị định 13/2023/NĐ-CP.

Việc chụp và đăng ảnh học sinh để “phê bình công khai”, “nêu gương xấu” hoặc “cảnh báo phụ huynh” không đương nhiên hợp pháp chỉ vì có mục đích giáo dục. Nếu mục đích này dẫn đến việc bêu riếu, gây tổn thương tâm lý hoặc làm ảnh hưởng đến danh dự, nhân phẩm của học sinh, hành vi đã vượt khỏi giới hạn quản lý học đường. Trong môi trường giáo dục, nguyên tắc bảo vệ trẻ em và tôn trọng nhân phẩm phải được đặt lên hàng đầu.

Công khai điểm số và nhận xét tiêu cực: có được phép không?

Điểm số, kết quả học tập và nhận xét cá nhân là thông tin gắn chặt với đời sống học tập của học sinh. Khi giáo viên đưa các thông tin này lên nhóm công khai, trang cá nhân hoặc diễn đàn mạng xã hội, nội dung đó trở thành dữ liệu được phổ biến vượt quá phạm vi cần thiết của hoạt động giáo dục. Theo khoản 1 Điều 21 Luật Trẻ em 2016 và Điều 20 Nghị định 13/2023/NĐ-CP, việc công bố như vậy phải được kiểm soát chặt chẽ và không được làm tổn hại quyền lợi của trẻ em.

Nếu nhận xét mang tính miệt thị, gán nhãn, quy kết hoặc làm học sinh bị kỳ thị trước cộng đồng mạng, giáo viên có nguy cơ xâm phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín theo Điều 34 Bộ luật Dân sự 2015. Trong trường hợp bình luận có nội dung xúc phạm nghiêm trọng, bên bị ảnh hưởng còn có thể xem xét yêu cầu xử lý theo quy định về trách nhiệm dân sự và, tùy mức độ, theo quy định của pháp luật hình sự hoặc xử phạt vi phạm hành chính nếu đủ dấu hiệu. Dù vậy, việc áp dụng chế tài cụ thể luôn phụ thuộc vào nội dung, mức độ lan truyền và hậu quả thực tế.

Trách nhiệm của giáo viên và nhà trường

Giáo viên là người thực hiện hoạt động nghề nghiệp trong khuôn khổ kỷ luật công vụ, quy tắc ứng xử nghề nghiệp và pháp luật về bảo vệ trẻ em. Khi đăng thông tin của học sinh lên mạng, giáo viên không thể viện dẫn quyền tự do ngôn luận để vượt qua giới hạn pháp lý về quyền riêng tư, dữ liệu cá nhân và danh dự của người học. Nếu hành vi xảy ra trong quá trình thực hiện nhiệm vụ chuyên môn, nhà trường còn phải xem xét trách nhiệm quản lý, nhắc nhở và xử lý nội bộ theo quy định.

Nhà trường cần ban hành quy tắc rõ ràng về việc sử dụng mạng xã hội, trao đổi kết quả học tập và xử lý vi phạm của học sinh. Dữ liệu học sinh chỉ nên được dùng trong phạm vi cần thiết cho mục đích giáo dục, và tốt nhất là trao đổi qua kênh chính thức, bảo mật. Việc công khai trước tập thể hoặc cộng đồng mạng chỉ nên được xem xét trong trường hợp pháp luật cho phép và không xâm phạm quyền của trẻ em.

Hướng xử lý khi học sinh bị đăng ảnh, điểm số hoặc nhận xét tiêu cực

Khi phát hiện giáo viên đăng tải thông tin xâm phạm quyền riêng tư hoặc danh dự của học sinh, phụ huynh có thể yêu cầu gỡ bỏ ngay nội dung, xin lỗi công khai và chấm dứt việc tiếp tục sử dụng dữ liệu. Nếu gây thiệt hại thực tế về tinh thần, danh dự hoặc phát sinh tổn thất khác, người bị xâm phạm có thể yêu cầu bồi thường theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015. Trong trường hợp hành vi nghiêm trọng, phụ huynh có thể phản ánh tới nhà trường, cơ quan quản lý giáo dục hoặc cơ quan có thẩm quyền về an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Đối với nhà trường, biện pháp đúng đắn không phải là bao che mà là xác minh sự việc, thu hồi nội dung vi phạm, làm việc với giáo viên và áp dụng hình thức xử lý phù hợp. Về mặt phòng ngừa, cần tổ chức tập huấn định kỳ cho giáo viên về quyền trẻ em, dữ liệu cá nhân và kỹ năng ứng xử trên mạng xã hội. Cách tiếp cận này vừa bảo vệ học sinh, vừa giảm rủi ro pháp lý cho cơ sở giáo dục.

Kết luận

Giáo viên đăng ảnh, điểm số hoặc nhận xét tiêu cực về học sinh lên mạng xã hội là hành vi có nguy cơ vi phạm pháp luật rõ rệt, đặc biệt khi nội dung đó làm lộ dữ liệu cá nhân, xâm phạm đời sống riêng tư hoặc làm tổn hại danh dự, nhân phẩm của học sinh. Căn cứ pháp lý trọng tâm gồm Điều 21 Luật Trẻ em 2016, khoản 1 Điều 32 và điểm a, điểm b khoản 1 Điều 34 Bộ luật Dân sự 2015, Điều 17 và Điều 20 Nghị định 13/2023/NĐ-CP, cùng với khoản 1 Điều 8 và điểm e khoản 1 Điều 17 Luật An ninh mạng 2018. Trong môi trường giáo dục, nguyên tắc bảo vệ trẻ em phải được ưu tiên hơn mọi nhu cầu công khai, răn đe hay phê bình trên không gian mạng.

Tài liệu tham khảo

• Luật Trẻ em 2016.
• Bộ luật Dân sự 2015.
• Luật An ninh mạng 2018.
• Nghị định 13/2023/NĐ-CP về bảo vệ dữ liệu cá nhân.
• Nghị định 56/2017/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật Trẻ em.