Điều kiện dùng nước ngầm để sản xuất nước đóng chai

Cơ sở pháp lý điều chỉnh việc dùng nước ngầm để sản xuất nước đóng chai

Hoạt động khai thác nước ngầm để sản xuất nước đóng chai không chỉ là hoạt động sản xuất thực phẩm mà còn là hoạt động khai thác, sử dụng tài nguyên nước. Vì vậy, doanh nghiệp phải tuân thủ đồng thời pháp luật về tài nguyên nước và pháp luật về an toàn thực phẩm, chất lượng sản phẩm. Đây là hai nhóm quy định độc lập nhưng gắn chặt với nhau trong cùng một quy trình sản xuất.

Về tài nguyên nước, việc khai thác nước dưới đất phải đáp ứng điều kiện cấp phép theo Luật Tài nguyên nước 2023 và văn bản quy định chi tiết có liên quan đang có hiệu lực. Về sản phẩm, nước uống đóng chai phải phù hợp quy chuẩn kỹ thuật quốc gia đối với nước khoáng thiên nhiên và nước uống đóng chai theo QCVN 6-1:2010/BYT do Bộ Y tế ban hành. Ngoài ra, cơ sở sản xuất thực phẩm còn phải đáp ứng các yêu cầu về điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm theo Luật An toàn thực phẩm 2010 và văn bản hướng dẫn thi hành.

Điều kiện về khai thác nước ngầm

Muốn sử dụng nước ngầm làm nguyên liệu sản xuất nước đóng chai, doanh nghiệp phải hợp pháp hóa nguồn khai thác. Trường hợp công trình khai thác thuộc diện phải có giấy phép thì phải có giấy phép khai thác, sử dụng nước dưới đất trước khi vận hành thương mại. Nội dung giấy phép là căn cứ chứng minh việc khai thác phù hợp quy hoạch, trữ lượng và các yêu cầu bảo vệ nguồn nước.

Về nguyên tắc, việc khai thác nước dưới đất phải bảo đảm không xâm hại nguồn nước, không gây sụt lún, ô nhiễm hoặc suy giảm chất lượng tầng chứa nước. Doanh nghiệp cũng phải xem xét khu vực dự kiến đặt công trình có thuộc vùng cấm hoặc vùng hạn chế khai thác nước dưới đất hay không. Nếu thuộc khu vực hạn chế, việc khai thác chỉ được thực hiện khi đáp ứng đầy đủ điều kiện pháp luật chuyên ngành.

Giấy phép khai thác nước dưới đất

Giấy phép là điều kiện pháp lý trung tâm đối với nguồn nước ngầm dùng cho sản xuất nước đóng chai. Theo quy định hiện hành về tài nguyên nước, thẩm quyền cấp phép được phân theo quy mô khai thác và loại công trình. Doanh nghiệp phải chuẩn bị hồ sơ chứng minh vị trí công trình, lưu lượng khai thác, mục đích sử dụng, thiết kế giếng, phương án bảo vệ nguồn nước và các tài liệu kỹ thuật liên quan.

Trong thực tiễn quản lý, cơ quan nhà nước còn xem xét yếu tố quan trắc, giám sát khai thác và khả năng bảo đảm sử dụng nước bền vững. Điều này có ý nghĩa đặc biệt với cơ sở sản xuất nước đóng chai vì nguồn nước đầu vào phải ổn định cả về lưu lượng lẫn chất lượng. Việc khai thác tự phát, không phép hoặc vượt quá lưu lượng cho phép sẽ làm phát sinh rủi ro xử phạt và có thể bị đình chỉ hoạt động.

Yêu cầu bảo vệ nguồn nước và công trình khai thác

Công trình khai thác nước dưới đất phải được bảo vệ để tránh nhiễm bẩn từ môi trường xung quanh. Giếng khoan, khu vực bơm hút, bể chứa và đường ống dẫn nước phải được thiết kế để ngăn nước mặt, nước thải, hóa chất hoặc tạp chất xâm nhập. Đây không chỉ là yêu cầu kỹ thuật mà còn là điều kiện để bảo đảm chất lượng đầu vào cho sản phẩm.

Doanh nghiệp phải duy trì khu vực vệ sinh quanh công trình khai thác, đồng thời lưu giữ hồ sơ vận hành, lưu lượng khai thác và kết quả kiểm tra định kỳ. Khi nguồn nước thay đổi tính chất, cơ sở phải có biện pháp xử lý hoặc tạm dừng sử dụng để bảo đảm chất lượng sản phẩm cuối cùng. Việc kiểm soát này là một phần của trách nhiệm bảo đảm an toàn thực phẩm trong toàn bộ chuỗi sản xuất.

Điều kiện về chất lượng nước dùng để sản xuất

Nước ngầm đưa vào sản xuất không được dùng trực tiếp chỉ vì đã là nước tự nhiên. Nguồn nước phải qua đánh giá, xử lý và kiểm nghiệm để bảo đảm phù hợp quy chuẩn kỹ thuật áp dụng cho nước uống đóng chai. Theo QCVN 6-1:2010/BYT, nước thành phẩm phải đáp ứng các chỉ tiêu lý, hóa, vi sinh theo giới hạn cho phép.

Doanh nghiệp phải kiểm nghiệm nguồn nước đầu vào và nước thành phẩm định kỳ, đồng thời lưu hồ sơ kết quả xét nghiệm. Kết quả kiểm nghiệm là căn cứ chứng minh sản phẩm đạt chuẩn trước khi lưu thông. Nếu chỉ số nào vượt ngưỡng quy chuẩn, cơ sở phải có biện pháp khắc phục ngay và không được xuất xưởng lô hàng không đạt chất lượng.

Quy chuẩn nước uống đóng chai

QCVN 6-1:2010/BYT là chuẩn kỹ thuật áp dụng cho nước khoáng thiên nhiên đóng chai và nước uống đóng chai. Quy chuẩn này đặt ra các giới hạn đối với kim loại nặng, vi sinh vật, hóa chất và các yếu tố có nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng. Cơ sở sản xuất phải thiết kế quy trình xử lý phù hợp để nước thành phẩm luôn nằm trong giới hạn cho phép.

Ngoài quy chuẩn về thành phẩm, cơ sở còn phải bảo đảm nước nguồn không bị ô nhiễm từ quá trình khai thác hoặc vận chuyển. Điều này đòi hỏi hệ thống xử lý nước, bồn chứa, thiết bị lọc, đường ống và khu vực chiết rót phải được vệ sinh, bảo dưỡng định kỳ. Nếu một công đoạn nào bị nhiễm chéo, toàn bộ lô sản phẩm có thể bị coi là không đạt yêu cầu.

Điều kiện đối với cơ sở sản xuất nước đóng chai

Cơ sở sản xuất phải là cơ sở chế biến thực phẩm đáp ứng điều kiện an toàn thực phẩm tương ứng. Mặt bằng, nhà xưởng, thiết bị, nguồn điện, nước, hệ thống thông gió, hệ thống thoát nước và khu vệ sinh phải được bố trí hợp lý để tránh ô nhiễm chéo. Khu vực chiết rót, đóng nắp và bảo quản thành phẩm phải được kiểm soát chặt chẽ hơn các khu vực khác.

Người trực tiếp sản xuất phải được tập huấn kiến thức an toàn thực phẩm và khám sức khỏe theo quy định. Cơ sở phải có quy trình vệ sinh nhà xưởng, vệ sinh chai bình, vệ sinh thiết bị và kiểm soát côn trùng, động vật gây hại. Việc ghi chép, theo dõi, truy xuất lô sản phẩm là yêu cầu bắt buộc để phục vụ kiểm tra và xử lý sự cố nếu phát sinh.

Hồ sơ pháp lý và điều kiện vận hành

Trước khi sản xuất thương mại, cơ sở thường phải hoàn thiện đăng ký doanh nghiệp, ngành nghề phù hợp, giấy tờ về môi trường, phòng cháy chữa cháy và hồ sơ an toàn thực phẩm theo quy mô hoạt động. Trường hợp cơ sở thuộc diện phải xin giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm thì phải hoàn tất thủ tục này trước khi đưa sản phẩm ra thị trường. Đây là điều kiện vận hành tối thiểu đối với một cơ sở sản xuất thực phẩm đóng chai.

Hồ sơ nội bộ phải thể hiện rõ nguồn nước đầu vào, quy trình xử lý, kết quả kiểm nghiệm, quản lý bao bì, nhãn hàng hóa và truy xuất nguồn gốc. Doanh nghiệp còn phải công bố sản phẩm theo thủ tục tương ứng đối với nước uống đóng chai. Việc thiếu hồ sơ hoặc hồ sơ không nhất quán sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến tính hợp pháp của sản phẩm khi lưu thông.

Trách nhiệm kiểm tra, giám sát và duy trì tuân thủ

Điều kiện pháp lý không dừng ở thời điểm được cấp phép mà phải được duy trì trong suốt quá trình sản xuất. Cơ sở cần định kỳ kiểm tra chất lượng nước nguồn, hiệu quả hệ thống xử lý và độ an toàn của bao bì, nắp chai. Khi có thay đổi về công suất khai thác, vị trí giếng, công nghệ xử lý hoặc chủ sở hữu cơ sở, doanh nghiệp phải rà soát lại tính phù hợp của giấy phép và hồ sơ liên quan.

Về mặt quản trị rủi ro, doanh nghiệp nên xây dựng quy trình kiểm soát nội bộ theo từng công đoạn: khai thác, xử lý, chiết rót, đóng gói, bảo quản và phân phối. Cơ chế này giúp bảo đảm tuân thủ pháp luật đồng thời giảm nguy cơ bị thu hồi sản phẩm. Đối với ngành nước uống đóng chai, chất lượng pháp lý và chất lượng kỹ thuật luôn phải đi cùng nhau.

Kết luận

Dùng nước ngầm để kinh doanh nước đóng chai không chỉ cần một nguồn nước ổn định mà còn phải có cơ sở pháp lý đầy đủ cho cả khai thác và sản xuất. Trọng tâm là giấy phép khai thác nước dưới đất, sự phù hợp của nguồn nước với quy chuẩn kỹ thuật, điều kiện an toàn thực phẩm của cơ sở và hồ sơ kiểm nghiệm định kỳ. Doanh nghiệp chỉ được đưa sản phẩm ra thị trường khi đã kiểm soát được toàn bộ chuỗi tuân thủ này.

Tài liệu tham khảo

• Luật Tài nguyên nước 2023.
• Nghị định quy định chi tiết thi hành Luật Tài nguyên nước đang có hiệu lực.
• Luật An toàn thực phẩm 2010.
• Thông tư 34/2010/TT-BYT ban hành QCVN 6-1:2010/BYT.
• QCVN 6-1:2010/BYT về nước khoáng thiên nhiên và nước uống đóng chai.
• Văn bản hướng dẫn về điều kiện an toàn thực phẩm đối với cơ sở sản xuất nước uống đóng chai đang có hiệu lực.