Dùng ảnh tìm trên Google để đăng bán hàng: có an toàn về bản quyền không?

Ảnh tìm trên Google không đồng nghĩa với ảnh được phép sử dụng

Google chỉ là công cụ tìm kiếm, không phải nơi cấp phép sử dụng ảnh. Kết quả hiển thị trên Google thường dẫn tới các trang web, mạng xã hội, kho ảnh hoặc sàn thương mại điện tử khác nhau, trong đó mỗi ảnh có thể thuộc một chủ thể quyền khác nhau. Vì vậy, việc ảnh xuất hiện công khai trên Internet không làm mất quyền tác giả và cũng không mặc nhiên cho phép sao chép để đăng bán hàng.

Trong giao dịch thương mại, rủi ro nằm ở chỗ ảnh được dùng để thu hút khách hàng, quảng cáo sản phẩm hoặc tạo uy tín cho gian hàng. Đây là hành vi khai thác có mục đích kinh doanh nên tiêu chuẩn tuân thủ cao hơn so với việc xem, lưu hoặc chia sẻ nội bộ. Muốn an toàn, phải xác định ảnh đó có thuộc phạm vi được phép dùng hay không, thay vì chỉ dựa vào việc ảnh có thể tải xuống được.

Cơ sở pháp lý điều chỉnh việc sử dụng ảnh cho mục đích bán hàng

Về quyền đối với hình ảnh của cá nhân, theo khoản 1 và khoản 2 Điều 32 Bộ luật Dân sự 2015, việc sử dụng hình ảnh của cá nhân phải được người đó đồng ý; nếu sử dụng hình ảnh của người khác vì mục đích thương mại thì phải trả thù lao cho người có hình ảnh, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác. Khoản 2 Điều 32 Bộ luật Dân sự 2015 cũng chỉ ra hai ngoại lệ không cần xin phép: sử dụng vì lợi ích quốc gia, dân tộc, lợi ích công cộng; và sử dụng từ hoạt động công cộng nhưng không làm tổn hại đến danh dự, nhân phẩm, uy tín của người có hình ảnh.

Về quyền tác giả, hệ thống pháp luật sở hữu trí tuệ hiện hành bảo vệ tác phẩm nhiếp ảnh như một loại hình tác phẩm được bảo hộ nếu đáp ứng điều kiện bảo hộ theo Luật Sở hữu trí tuệ đã được sửa đổi, bổ sung năm 2022 và được hướng dẫn bởi Nghị định 17/2023/NĐ-CP. Khi một bức ảnh là tác phẩm được bảo hộ, việc sao chép, phân phối, truyền đạt hoặc sử dụng trên môi trường số để phục vụ kinh doanh phải có căn cứ hợp pháp từ chủ thể quyền. Việc ảnh hiện diện công khai trên Google không làm chấm dứt quyền tác giả và cũng không tạo ra quyền sử dụng mặc định cho người tải về.

Ba lớp rủi ro pháp lý khi dùng ảnh trên Google để đăng bán hàng

Rủi ro thứ nhất là vi phạm quyền tác giả đối với ảnh. Nếu ảnh do nhiếp ảnh gia, chủ shop, nhãn hàng, đơn vị truyền thông hoặc tổ chức khác tạo ra, người đăng bán hàng không được tự ý sao chép và dùng cho mục đích quảng cáo nếu chưa được cho phép. Trường hợp ảnh có watermark, logo, hoặc dấu hiệu nhận diện nguồn, việc cắt xóa rồi sử dụng lại càng làm tăng nguy cơ bị xem là hành vi xâm phạm quyền.

Rủi ro thứ hai là vi phạm quyền của cá nhân đối với hình ảnh. Nếu ảnh có người mẫu, khách hàng, nhân viên hoặc bất kỳ cá nhân nào có thể nhận diện được, việc dùng ảnh để bán hàng phải có sự đồng ý của người có hình ảnh; nếu sử dụng vì mục đích thương mại thì còn phải trả thù lao nếu không có thỏa thuận khác theo khoản 1 Điều 32 Bộ luật Dân sự 2015. Điều này đặc biệt quan trọng với ảnh chụp review, ảnh lifestyle, ảnh sự kiện hoặc ảnh do người khác đăng công khai trên mạng xã hội.

Rủi ro thứ ba là xâm phạm quyền đối với dữ liệu, thương hiệu hoặc nội dung đi kèm. Nhiều ảnh trên Google thực chất được lấy từ catalog của hãng, sàn thương mại điện tử, hoặc website của đối thủ; khi dùng lại, người đăng bán hàng không chỉ đối mặt với tranh chấp bản quyền mà còn có thể bị khiếu nại về cạnh tranh không lành mạnh, gây nhầm lẫn nguồn hàng hoặc xâm phạm nhãn hiệu. Trong môi trường kinh doanh trực tuyến, những tranh chấp này thường phát sinh đồng thời.

Khi nào việc dùng ảnh tìm trên Google có thể hợp pháp

Việc sử dụng ảnh từ Google chỉ an toàn khi người đăng bán hàng có căn cứ sử dụng hợp pháp rõ ràng. Căn cứ đó thường là ảnh do chính mình chụp; ảnh do doanh nghiệp sở hữu; ảnh đã được chủ thể quyền cấp phép bằng văn bản hoặc bằng điều khoản sử dụng; ảnh thuộc phạm vi công cộng hoặc hết thời hạn bảo hộ; hoặc ảnh được công bố dưới giấy phép cho phép sử dụng thương mại theo đúng điều kiện của giấy phép.

Ngay cả khi ảnh được cho phép sử dụng, vẫn phải tuân thủ đúng phạm vi được cấp quyền. Nếu giấy phép chỉ cho phép dùng phi thương mại thì không được đưa vào quảng cáo bán hàng; nếu yêu cầu ghi tên tác giả, giữ nguyên thông báo bản quyền, hoặc không sửa đổi tác phẩm, thì phải thực hiện đầy đủ. Vượt quá phạm vi cho phép cũng là hành vi xâm phạm quyền.

Những hiểu lầm thường gặp cần loại bỏ

Một hiểu lầm phổ biến là “ảnh đã đăng công khai thì ai cũng dùng được”. Quan niệm này không đúng vì quyền tác giả phát sinh theo quy định của pháp luật, không phụ thuộc vào việc tác phẩm có được khóa truy cập hay không. Công khai trên mạng chỉ thể hiện khả năng tiếp cận, không phải sự từ bỏ quyền.

Hiểu lầm thứ hai là “chỉ cần chỉnh sửa ảnh thì không vi phạm”. Việc cắt, phóng to, đổi màu, thêm chữ, xóa nền hoặc chèn logo không làm mất đi dấu vết bản gốc và cũng không tự động tạo ra quyền mới hợp pháp nếu phần nền tảng của ảnh vẫn là tác phẩm được bảo hộ. Nếu dùng ảnh gốc trái phép rồi chỉnh sửa để phục vụ bán hàng, hành vi xâm phạm vẫn có thể bị xác định.

Hiểu lầm thứ ba là “ảnh lấy từ Google Images an toàn nếu không ghi nguồn”. Thực tế, không ghi nguồn chỉ làm giảm khả năng nhận diện tác giả, không làm giảm rủi ro pháp lý. Trái lại, việc không kiểm tra nguồn làm tăng nguy cơ dùng nhầm ảnh có chủ thể quyền rõ ràng, đặc biệt là ảnh từ báo chí, studio, hãng thời trang, nhà sản xuất hoặc influencer.

Cách sử dụng ảnh an toàn khi kinh doanh online

Ưu tiên tự chụp hoặc thuê chụp

Phương án an toàn nhất là tự sản xuất ảnh sản phẩm hoặc thuê đơn vị chụp ảnh và quy định rõ việc chuyển giao quyền sử dụng trong hợp đồng. Với ảnh do chính mình tạo ra, người bán kiểm soát được nội dung, bối cảnh, bố cục và phạm vi khai thác. Đây là giải pháp giảm thiểu tranh chấp và tăng tính nhất quán của thương hiệu.

Chỉ dùng ảnh có giấy phép rõ ràng

Nếu lấy ảnh từ nguồn ngoài, cần đọc kỹ điều khoản cấp phép, nhất là điều kiện về mục đích thương mại, sửa đổi tác phẩm và nghĩa vụ ghi nhận. Nên lưu giữ chứng cứ về nguồn ảnh, trang cấp phép, ngày tải xuống và nội dung giấy phép. Khi có tranh chấp, đây là chứng cứ trực tiếp chứng minh căn cứ sử dụng hợp pháp.

Xin phép bằng văn bản khi ảnh có người thật

Với ảnh có cá nhân nhận diện được, việc xin chấp thuận bằng văn bản là bước không thể bỏ qua nếu ảnh được dùng để quảng cáo, giới thiệu sản phẩm hoặc tạo niềm tin thương mại. Nội dung chấp thuận nên thể hiện rõ chủ thể cho phép, phạm vi sử dụng, thời hạn, lãnh thổ, mục đích và quyền sửa đổi ảnh nếu có. Cách làm này phù hợp với khoản 1 Điều 32 Bộ luật Dân sự 2015.

Chế tài và hậu quả pháp lý khi sử dụng ảnh trái phép

Khi xâm phạm quyền đối với hình ảnh, người có hình ảnh có quyền yêu cầu chấm dứt việc sử dụng, thu hồi, tiêu hủy, bồi thường thiệt hại và áp dụng các biện pháp xử lý khác theo quy định của pháp luật theo khoản 3 Điều 32 Bộ luật Dân sự 2015. Trong thực tiễn kinh doanh, hậu quả thường không dừng ở việc gỡ ảnh mà còn kéo theo mất uy tín và chi phí giải quyết tranh chấp.

Trong lĩnh vực quyền tác giả, hành vi sao chép và sử dụng ảnh không được phép còn có thể dẫn tới các biện pháp xử lý dân sự, hành chính hoặc hình sự tùy tính chất, mức độ và hậu quả của hành vi theo pháp luật hiện hành về sở hữu trí tuệ. Với hoạt động bán hàng, chỉ cần một ảnh vi phạm cũng có thể làm phát sinh khiếu nại trên nền tảng thương mại điện tử, yêu cầu gỡ nội dung, khóa gian hàng hoặc đòi bồi thường.

Kết luận pháp lý

Dùng ảnh tìm trên Google để đăng bán hàng không mặc nhiên an toàn về bản quyền. Chỉ khi xác định rõ ảnh thuộc quyền của ai, được phép dùng theo căn cứ nào và phạm vi sử dụng ra sao, việc khai thác thương mại mới có cơ sở pháp lý vững chắc. Trong hoạt động kinh doanh, lựa chọn an toàn nhất vẫn là tự tạo ảnh hoặc sử dụng ảnh có giấy phép thương mại rõ ràng, thay vì dựa vào nguồn ảnh công khai trên Internet.

Tài liệu tham khảo

• Bộ luật Dân sự 2015, Điều 32.
• Luật Sở hữu trí tuệ 2005, đã được sửa đổi, bổ sung năm 2022.
• Nghị định 17/2023/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Sở hữu trí tuệ về quyền tác giả, quyền liên quan.
• Cổng Công báo Chính phủ về Nghị định 17/2023/NĐ-CP.
• Văn bản hệ thống hóa của Chính phủ về Nghị định 17/2023/NĐ-CP.