Đốt rác, đốt lá cây, đốt rơm rạ trong khu dân cư có bị phạt không?

Đốt rác, đốt lá cây, đốt rơm rạ trong khu dân cư có bị xử phạt không?

Hành vi đốt rác, đốt lá cây và đốt rơm rạ trong khu dân cư đều có thể bị xử phạt nếu thực hiện không đúng quy định pháp luật về bảo vệ môi trường và trật tự công cộng. Trên thực tế, pháp luật không chỉ xem xét việc “có đốt hay không” mà còn đánh giá địa điểm, tính chất chất thải, mức độ ảnh hưởng đến môi trường, sức khỏe và an toàn của cộng đồng. Do đó, việc tự ý đốt chất thải ngoài trời tại khu dân cư không phải là hành vi được tự do thực hiện.

Đối với rác sinh hoạt, việc xử phạt hiện nay chủ yếu gắn với các quy định về phân loại, thu gom và xử lý chất thải rắn sinh hoạt. Theo khoản 1 Điều 26 Nghị định 45/2022/NĐ-CP, hộ gia đình, cá nhân không phân loại chất thải rắn sinh hoạt theo quy định hoặc không sử dụng bao bì chứa chất thải rắn sinh hoạt theo quy định bị phạt tiền từ 500.000 đồng đến 1.000.000 đồng. Nếu việc đốt rác làm phát sinh ô nhiễm hoặc vi phạm quy định về quản lý chất thải, người vi phạm còn phải chịu các biện pháp khắc phục hậu quả tương ứng theo pháp luật hiện hành.

Căn cứ pháp lý đối với từng hành vi

1. Đốt rác, đốt chất thải trong khu dân cư

Hành vi tự ý đốt rác, chất thải ở khu vực dân cư bị coi là hành vi vi phạm quy định về giữ gìn vệ sinh chung và bảo vệ môi trường. Theo điểm b khoản 2 Điều 7 Nghị định 144/2021/NĐ-CP, phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 2.000.000 đồng đối với hành vi tự ý đốt rác, chất thải, chất độc hoặc các chất nguy hiểm khác ở khu vực dân cư, nơi công cộng. Quy định này là căn cứ quan trọng khi xử lý trường hợp đốt rác sinh hoạt, đốt lá khô, đốt các loại phế thải trong khu dân cư gây ảnh hưởng đến cộng đồng.

Trong trường hợp hành vi đốt rác dẫn đến ô nhiễm, cháy nổ hoặc thiệt hại tài sản, người vi phạm còn có thể phải bồi thường thiệt hại và chịu trách nhiệm pháp lý khác theo tính chất, mức độ hậu quả. Việc xử phạt hành chính không loại trừ khả năng áp dụng trách nhiệm dân sự hoặc hình sự nếu hành vi đã vượt quá ngưỡng vi phạm hành chính.

2. Đốt lá cây, cành khô, phụ phẩm sinh hoạt ngoài trời

Đốt lá cây, cành khô trong khu dân cư thường được xem xét như hành vi đốt chất thải hoặc chất dễ gây ô nhiễm môi trường. Nếu việc đốt diễn ra tại khu dân cư, nơi công cộng hoặc gây khói bụi ảnh hưởng đến người xung quanh, mức xử phạt được áp dụng theo điểm b khoản 2 Điều 7 Nghị định 144/2021/NĐ-CP. Trường hợp người đốt không phải là hộ gia đình trực tiếp xử lý rác mà tự ý đốt chất thải phát sinh từ sinh hoạt, hành vi này vẫn thuộc phạm vi điều chỉnh của quy định trên.

Đối với lá cây thu gom từ vườn, sân nhà hay khuôn viên công trình, việc đốt không đúng nơi, không đúng cách cũng bị xem xét theo các quy định về vệ sinh môi trường. Cơ quan có thẩm quyền thường căn cứ vào mức độ ảnh hưởng thực tế, đặc biệt là tình trạng khói lan sang nhà ở liền kề, che khuất tầm nhìn giao thông hoặc gây nguy cơ cháy lan.

3. Đốt rơm rạ, phụ phẩm từ cây trồng gần khu dân cư

Hành vi đốt rơm rạ ngoài trời ở gần khu dân cư, sân bay hoặc các tuyến giao thông chính bị xử phạt theo quy định riêng của pháp luật về môi trường. Theo khoản 1 Điều 41 Nghị định 45/2022/NĐ-CP, phạt tiền từ 2.500.000 đồng đến 3.000.000 đồng đối với hành vi đốt ngoài trời phụ phẩm từ cây trồng cạnh khu vực dân cư, sân bay, các tuyến giao thông chính. Đây là quy định trực tiếp và đặc thù, áp dụng cho rơm rạ và các phụ phẩm từ cây trồng sau thu hoạch.

So với hành vi đốt rác sinh hoạt, mức phạt đối với đốt rơm rạ gần khu dân cư cao hơn, phản ánh mức độ rủi ro đối với môi trường không khí, an toàn giao thông và nguy cơ cháy nổ. Khi xác định vi phạm, cơ quan chức năng không cần chứng minh đã phát sinh cháy lớn hay thiệt hại vật chất; chỉ cần chứng minh việc đốt diễn ra trong khu vực bị pháp luật cấm hoặc hạn chế là đủ căn cứ xử phạt.

Mức phạt và hệ quả pháp lý có thể phát sinh

Tóm lại, nếu đốt rác, đốt lá cây hoặc đốt rơm rạ trong khu dân cư, người thực hiện có thể bị phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 2.000.000 đồng theo điểm b khoản 2 Điều 7 Nghị định 144/2021/NĐ-CP đối với hành vi tự ý đốt rác, chất thải ở khu dân cư, nơi công cộng. Riêng hành vi đốt ngoài trời phụ phẩm từ cây trồng cạnh khu dân cư, sân bay, tuyến giao thông chính bị phạt từ 2.500.000 đồng đến 3.000.000 đồng theo khoản 1 Điều 41 Nghị định 45/2022/NĐ-CP. Ngoài tiền phạt, người vi phạm còn có thể bị buộc chấm dứt hành vi, khôi phục tình trạng môi trường ban đầu và thực hiện biện pháp khắc phục hậu quả nếu gây ô nhiễm.

Trong trường hợp hậu quả nghiêm trọng như gây cháy, làm chết người, gây thiệt hại lớn về tài sản hoặc làm gián đoạn an toàn giao thông, hành vi còn có thể bị xem xét theo trách nhiệm hình sự nếu đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm. Vì vậy, việc đốt rác, đốt lá cây hay đốt rơm rạ trong khu dân cư không chỉ là vấn đề vệ sinh mà còn là vấn đề pháp lý liên quan trực tiếp đến an toàn cộng đồng.

Hướng xử lý phù hợp để tránh vi phạm

Người dân nên phân loại rác đúng quy định, thu gom lá cây và phụ phẩm nông nghiệp theo phương thức phù hợp, thay vì tự ý đốt tại chỗ. Đối với rơm rạ, biện pháp xử lý an toàn gồm ủ làm phân hữu cơ, thu gom tái sử dụng hoặc chuyển giao cho đơn vị thu gom, xử lý theo quy định. Đối với rác sinh hoạt trong khu dân cư, việc đưa đến đúng điểm thu gom và không đốt ngoài trời là cách xử lý phù hợp với pháp luật hiện hành.

Trong trường hợp địa phương có quy định quản lý chất thải hoặc phòng cháy chữa cháy cụ thể hơn, người dân phải tuân thủ đồng thời quy định chung của pháp luật và quy định của địa phương. Việc chấp hành đúng không chỉ tránh bị xử phạt mà còn góp phần giảm ô nhiễm không khí và nguy cơ cháy lan trong khu dân cư.

Kết luận

Đốt rác, đốt lá cây và đốt rơm rạ trong khu dân cư đều có thể bị xử phạt theo quy định pháp luật hiện hành. Căn cứ áp dụng phổ biến nhất là điểm b khoản 2 Điều 7 Nghị định 144/2021/NĐ-CP đối với hành vi tự ý đốt rác, chất thải ở khu dân cư, và khoản 1 Điều 41 Nghị định 45/2022/NĐ-CP đối với hành vi đốt ngoài trời phụ phẩm từ cây trồng cạnh khu dân cư. Vì vậy, lựa chọn an toàn và hợp pháp là thu gom, phân loại và xử lý chất thải theo đúng quy định thay vì đốt tại chỗ.

Tài liệu tham khảo

• Nghị định 144/2021/NĐ-CP ngày 31/12/2021 của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh, trật tự, an toàn xã hội.
• Nghị định 45/2022/NĐ-CP ngày 07/7/2022 của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường.
• Luật Bảo vệ môi trường 2020.
• Nghị định 08/2022/NĐ-CP ngày 10/01/2022 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Bảo vệ môi trường.
• Luật Phòng cháy và chữa cháy 2001, sửa đổi, bổ sung năm 2013.