Doanh nghiệp công khai dữ liệu quan trắc môi trường: người dân xem ở đâu?

Khung pháp lý về công khai dữ liệu quan trắc môi trường

Nguyên tắc công khai, minh bạch trong bảo vệ môi trường được ghi nhận trong Luật Bảo vệ môi trường 2020. Theo khoản 1 và khoản 2 Điều 114 Luật Bảo vệ môi trường 2020, thông tin về môi trường bao gồm nhiều nhóm dữ liệu liên quan đến hiện trạng môi trường, nguồn thải, kết quả quan trắc và dữ liệu phục vụ quản lý nhà nước. Theo điểm d khoản 1 Điều 114 Luật Bảo vệ môi trường 2020, cơ quan, tổ chức, cá nhân công khai thông tin về môi trường trên cổng thông tin của cơ quan, tổ chức hoặc bằng hình thức khác, bảo đảm thuận tiện cho đối tượng có liên quan tiếp nhận thông tin.

Đối với thông tin quan trắc chất thải, Điều 102 Nghị định 08/2022/NĐ-CP quy định cụ thể trách nhiệm công khai kết quả quan trắc tự động, liên tục và kết quả quan trắc định kỳ. Đây là căn cứ trực tiếp để xác định doanh nghiệp phải công khai ở đâu, công khai nội dung gì và công khai trong thời hạn nào. Quy định này hiện vẫn là cơ sở áp dụng trọng tâm khi xem xét quyền tiếp cận dữ liệu quan trắc của người dân.

Doanh nghiệp phải công khai những dữ liệu nào?

Nhóm dữ liệu phải công khai tập trung vào kết quả quan trắc chất thải, không phải toàn bộ dữ liệu nội bộ của doanh nghiệp. Với hệ thống quan trắc tự động, liên tục, doanh nghiệp phải công khai kết quả đo đạc, bao gồm cả việc so sánh với giá trị giới hạn của các chất ô nhiễm đã được cấp phép, theo điểm a khoản 2 Điều 102 Nghị định 08/2022/NĐ-CP. Với quan trắc định kỳ, doanh nghiệp phải công khai phiếu kết quả quan trắc của kỳ gần nhất, theo điểm b khoản 2 Điều 102 Nghị định 08/2022/NĐ-CP.

Phạm vi dữ liệu công khai gắn với loại chất thải và loại hình cơ sở chịu trách nhiệm quan trắc. Quy định này thường áp dụng đối với chủ dự án đầu tư, cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ tập trung, cụm công nghiệp và các đối tượng thuộc diện phải quan trắc theo giấy phép môi trường hoặc quy định chuyên ngành. Vì vậy, người dân khi tra cứu thường quan tâm nhất đến chỉ số nước thải, khí thải, bụi và các thông số môi trường được giám sát định kỳ hoặc liên tục.

Người dân xem dữ liệu quan trắc ở đâu?

Người dân có thể tiếp cận dữ liệu quan trắc môi trường của doanh nghiệp trước hết trên trang thông tin điện tử của chính doanh nghiệp hoặc của chủ dự án, cơ sở. Theo điểm a và điểm b khoản 2 Điều 102 Nghị định 08/2022/NĐ-CP, kết quả quan trắc tự động, liên tục hoặc định kỳ được công khai trên trang thông tin điện tử của chủ dự án đầu tư, cơ sở, hoặc trên bảng thông tin điện tử đặt tại cổng dự án, cơ sở. Đây là kênh tiếp cận trực tiếp, phản ánh nghĩa vụ công khai của chính chủ nguồn thải.

Người dân cũng có thể tra cứu trên bảng thông tin điện tử tại cổng cơ sở nếu doanh nghiệp lựa chọn hình thức công khai này. Cách thức này đặc biệt có ý nghĩa với các cơ sở sản xuất, khu công nghiệp, cụm công nghiệp hoặc địa điểm có hệ thống quan trắc đặt tại chỗ. Khi doanh nghiệp công khai đúng quy định, dữ liệu quan trắc phải được duy trì trong khoảng thời gian luật định để cộng đồng tiếp cận thuận tiện.

Bên cạnh kênh của doanh nghiệp, dữ liệu quan trắc còn được tích hợp trong hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu môi trường do cơ quan nhà nước quản lý. Theo điểm c khoản 1 Điều 114 Luật Bảo vệ môi trường 2020, chủ dự án, cơ sở có trách nhiệm cung cấp thông tin về môi trường cho cơ quan quản lý nhà nước thông qua hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu môi trường quốc gia hoặc báo cáo theo quy định. Đồng thời, theo quy định về quản lý, cung cấp và chia sẻ số liệu quan trắc môi trường tại Thông tư 10/2021/TT-BTNMT, kết quả quan trắc quốc gia và địa phương được cập nhật, công bố trên cổng thông tin điện tử của cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Do đó, người dân còn có thể tra cứu qua cổng thông tin của cơ quan quản lý môi trường ở trung ương và địa phương khi dữ liệu đã được tích hợp, công bố.

Thời điểm công khai và thời hạn duy trì thông tin

Đối với quan trắc tự động, liên tục, doanh nghiệp phải công khai ngay sau khi có kết quả quan trắc và duy trì công khai liên tục trong thời gian 30 ngày theo điểm a khoản 2 Điều 102 Nghị định 08/2022/NĐ-CP. Đối với quan trắc định kỳ, doanh nghiệp phải công khai chậm nhất 10 ngày sau khi có kết quả và duy trì cho đến thời điểm công khai kết quả quan trắc định kỳ mới, theo điểm b khoản 2 Điều 102 Nghị định 08/2022/NĐ-CP. Quy định về thời điểm công khai cho thấy pháp luật không chỉ yêu cầu có thông tin mà còn yêu cầu thông tin phải được cập nhật kịp thời.

Ý nghĩa pháp lý của thời hạn công khai là bảo đảm dữ liệu không bị “treo” hoặc công bố hình thức. Khi thông tin được đăng tải đúng hạn, người dân và cơ quan quản lý có cơ sở đối chiếu tình trạng xả thải với tiêu chuẩn, quy chuẩn và nội dung giấy phép môi trường. Trường hợp doanh nghiệp không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ công khai, đây là dấu hiệu vi phạm nghĩa vụ bảo vệ môi trường và có thể bị xử lý theo quy định xử phạt hành chính hiện hành.

Người dân cần lưu ý gì khi tra cứu dữ liệu?

Trước hết, cần xác định đúng loại hình cơ sở và loại dữ liệu công khai. Không phải mọi doanh nghiệp đều phải công bố cùng một mức độ thông tin; nghĩa vụ này phụ thuộc vào đối tượng chịu quan trắc và yêu cầu trong giấy phép môi trường hoặc quy định chuyên ngành. Dữ liệu công khai hợp lệ thường thể hiện rõ thời gian đo, vị trí quan trắc, thông số kỹ thuật và giá trị so sánh với giới hạn cho phép.

Thứ hai, nên đối chiếu dữ liệu trên trang của doanh nghiệp với thông tin từ cơ quan quản lý môi trường khi cần kiểm tra tính nhất quán. Trong thực tiễn, các cổng thông tin của cơ quan chuyên môn và cổng thông tin dữ liệu môi trường là nguồn quan trọng để xác minh. Cách tiếp cận này giúp cộng đồng giám sát hiệu quả hơn đối với cơ sở có nguy cơ tác động lớn đến môi trường.

Kết luận

Pháp luật hiện hành đã thiết lập cơ chế công khai tương đối rõ đối với dữ liệu quan trắc môi trường của doanh nghiệp. Người dân có thể xem dữ liệu trước hết tại trang thông tin điện tử của doanh nghiệp, bảng thông tin điện tử tại cổng cơ sở và các cổng thông tin, cơ sở dữ liệu môi trường của cơ quan nhà nước. Việc công khai này được điều chỉnh chủ yếu bởi Điều 114 Luật Bảo vệ môi trường 2020 và Điều 102 Nghị định 08/2022/NĐ-CP, cùng các quy định kỹ thuật và chia sẻ dữ liệu quan trắc của Bộ Tài nguyên và Môi trường.

Ở góc độ quản trị pháp lý, công khai dữ liệu quan trắc không chỉ là nghĩa vụ của doanh nghiệp mà còn là điều kiện để cộng đồng thực hiện quyền giám sát môi trường. Khi hệ thống công khai vận hành đúng quy định, dữ liệu quan trắc trở thành công cụ bảo đảm trách nhiệm giải trình, phòng ngừa ô nhiễm và hỗ trợ xử lý vi phạm kịp thời.

Tài liệu tham khảo

• Luật Bảo vệ môi trường 2020, số 72/2020/QH14.
• Nghị định 08/2022/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật Bảo vệ môi trường.
• Thông tư 10/2021/TT-BTNMT quy định kỹ thuật quan trắc môi trường và quản lý thông tin, dữ liệu quan trắc chất lượng môi trường.
• Thông tư 15/2023/TT-BTNMT về cung cấp dữ liệu quan trắc tài nguyên và môi trường.
• Cổng thông tin và các tài liệu công bố của cơ quan quản lý nhà nước về môi trường.