Điện gió trên bờ và ngoài khơi: thủ tục đầu tư và yêu cầu về không gian biển

Khung pháp lý điều chỉnh dự án điện gió

Phát triển điện gió tại Việt Nam hiện được đặt trong tổng thể pháp luật về đầu tư, điện lực, đất đai, biển, xây dựng, môi trường và quy hoạch. Đối với các dự án điện gió trên bờ, nhà đầu tư phải tuân thủ các quy định chung về đầu tư, đất đai, xây dựng, môi trường và đấu nối hệ thống điện theo quy hoạch phát triển điện lực được phê duyệt. Đối với điện gió ngoài khơi, ngoài các thủ tục đầu tư tương tự, dự án còn chịu điều chỉnh bởi các quy định riêng về khảo sát biển, giao khu vực biển, sử dụng không gian biển và các yêu cầu đặc thù liên quan đến quốc phòng, an ninh, hàng hải, tài nguyên và bảo vệ môi trường biển.

Từ năm 2026, cơ chế phát triển điện gió ngoài khơi được đặt trong khuôn khổ pháp lý chuyên biệt hơn, với các yêu cầu rõ ràng về điều kiện của nhà đầu tư, trình tự khảo sát và thủ tục xin giao khu vực biển. Điều này làm cho dự án ngoài khơi không chỉ là một dự án năng lượng, mà còn là một dự án sử dụng không gian biển có tính chất liên ngành rất cao. Vì vậy, việc xác định đúng vị trí pháp lý của dự án ngay từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư có ý nghĩa quyết định đối với toàn bộ quá trình triển khai.

Điện gió trên bờ: trình tự đầu tư và các bước pháp lý trọng tâm

1. Phù hợp quy hoạch và chủ trương đầu tư

Điện gió trên bờ chỉ được triển khai khi địa điểm, quy mô công suất và phương án đấu nối phù hợp với quy hoạch có liên quan, nhất là quy hoạch phát triển điện lực và quy hoạch sử dụng đất. Đối với dự án thuộc diện phải chấp thuận chủ trương đầu tư, nhà đầu tư phải thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư theo Luật Đầu tư 2020 và văn bản hướng dẫn hiện hành. Việc lựa chọn nhà đầu tư, nếu thuộc trường hợp phải đấu thầu hoặc đấu giá theo pháp luật chuyên ngành, phải thực hiện đúng cơ chế lựa chọn tương ứng.

Trong thực tiễn, dự án điện gió trên bờ thường đòi hỏi sự thống nhất sớm giữa nhà đầu tư, cơ quan quy hoạch và đơn vị quản lý lưới điện. Nếu dự án chưa được xác định trong quy hoạch hoặc chưa đủ điều kiện cập nhật quy hoạch, hồ sơ đầu tư thường gặp trở ngại ngay từ giai đoạn đầu. Vì vậy, điểm xuất phát pháp lý của điện gió trên bờ là tính phù hợp quy hoạch, sau đó mới đến các bước đất đai, xây dựng và môi trường.

2. Đất đai, môi trường và xây dựng

Dự án trên bờ phải hoàn tất thủ tục về giao đất, cho thuê đất hoặc chuyển mục đích sử dụng đất theo Luật Đất đai 2024 và quy định chi tiết có liên quan. Nếu dự án có tác động môi trường thuộc diện phải lập đánh giá tác động môi trường, nhà đầu tư phải thực hiện theo Luật Bảo vệ môi trường 2020 trước khi triển khai xây dựng. Đồng thời, giấy phép xây dựng hoặc xác nhận miễn giấy phép xây dựng phải được xem xét theo Luật Xây dựng 2014 đã được sửa đổi, bổ sung.

Đối với dự án điện gió trên bờ, yêu cầu pháp lý thường tập trung vào quyền sử dụng đất, hành lang an toàn công trình, đường dây và trạm biến áp, cùng với hồ sơ môi trường và phòng cháy, chữa cháy. Nếu phương án giải phóng mặt bằng chậm hoặc chưa đồng bộ với tiến độ lựa chọn nhà đầu tư, dự án sẽ bị kéo dài đáng kể. Do đó, nhóm thủ tục này mang tính nền tảng và thường quyết định khả năng triển khai thực tế của dự án.

Điện gió ngoài khơi: trình tự đầu tư gắn với không gian biển

1. Điều kiện tiên quyết về quy hoạch và lựa chọn dự án

Điện gió ngoài khơi là loại dự án chỉ được triển khai khi đã được xác định trong quy hoạch điện lực và các quy hoạch, kế hoạch sử dụng không gian biển có liên quan. Theo cơ chế hiện hành, dự án ngoài khơi phải được đặt trong khuôn khổ quy hoạch phát triển điện lực quốc gia và các kế hoạch phát triển năng lượng phù hợp. Việc này bảo đảm dự án không xung đột với quốc phòng, an ninh, hàng hải, khai thác dầu khí, bảo tồn biển và các mục đích sử dụng biển khác.

Về thủ tục đầu tư, nhà đầu tư phải thực hiện hồ sơ chấp thuận chủ trương đầu tư và lựa chọn nhà đầu tư theo cơ chế riêng áp dụng cho điện gió ngoài khơi. Trong giai đoạn phát triển gần đây, pháp luật đã thiết kế quy trình chặt chẽ hơn đối với khảo sát và chuẩn bị dự án, thể hiện xu hướng quản lý theo chuỗi từ quy hoạch, khảo sát đến giao khu vực biển. Điều này cho thấy dự án ngoài khơi không còn được tiếp cận như một dự án điện thông thường mà là một cấu phần của quản trị không gian biển quốc gia.

2. Khảo sát biển và điều kiện đối với nhà đầu tư

Trước khi được giao khu vực biển để khảo sát hoặc thực hiện dự án, nhà đầu tư phải đáp ứng các điều kiện pháp luật quy định về năng lực tài chính, năng lực kỹ thuật và cam kết thực hiện nghĩa vụ liên quan. Theo quy định mới áp dụng cho điện gió ngoài khơi, yêu cầu tài chính đối với nhà đầu tư và tổ chức khảo sát được siết chặt hơn nhằm bảo đảm tính khả thi của dự án và hạn chế tình trạng đăng ký nhưng không triển khai. Việc khảo sát phải tuân thủ phạm vi, mục tiêu và thời hạn được cơ quan có thẩm quyền chấp thuận.

Khảo sát biển là khâu bắt buộc và có ý nghĩa quyết định đối với thiết kế kỹ thuật, lựa chọn vị trí móng tua-bin, tuyến cáp ngầm và đánh giá tương thích với các hoạt động khác trên biển. Tuy nhiên, khảo sát không đồng nghĩa với quyền sử dụng lâu dài khu vực biển. Quyền đó chỉ phát sinh sau khi hoàn tất thủ tục giao khu vực biển hoặc cho phép sử dụng khu vực biển theo đúng trình tự luật định.

3. Giao khu vực biển và quyền sử dụng không gian biển

Yêu cầu về không gian biển là điểm khác biệt cốt lõi giữa điện gió ngoài khơi và điện gió trên bờ. Theo Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo 2015, hoạt động sử dụng khu vực biển phải được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép hoặc giao khu vực biển theo đúng trình tự, thẩm quyền và mục đích sử dụng. Dự án điện gió ngoài khơi vì thế phải chứng minh nhu cầu sử dụng không gian biển, phạm vi chiếm dụng, thời hạn sử dụng, phương án hoàn trả hoặc chấm dứt sử dụng khi hết thời hạn dự án.

Việc giao khu vực biển không chỉ là thủ tục hành chính đơn thuần mà còn là công cụ điều phối lợi ích công cộng trên biển. Cơ quan có thẩm quyền phải xem xét đồng thời các yếu tố quốc phòng, an ninh, an toàn hàng hải, bảo vệ nguồn lợi thủy sản, bảo tồn hệ sinh thái, quyền khai thác dầu khí và hoạt động kinh tế biển khác. Vì vậy, hồ sơ dự án ngoài khơi cần thể hiện rõ ranh giới, diện tích, khoảng cách an toàn và tác động tích lũy đối với không gian biển xung quanh.

Những yêu cầu về không gian biển cần đặc biệt lưu ý

Không gian biển trong dự án điện gió ngoài khơi không được hiểu chỉ là diện tích mặt nước sử dụng để đặt tua-bin, mà bao gồm cả vùng khảo sát, vùng hành lang cáp ngầm, vùng an toàn hàng hải và khu vực thi công, vận hành, bảo trì. Từ góc độ pháp lý, mỗi cấu phần đó đều phải được xác định trong hồ sơ quy hoạch, hồ sơ khảo sát và hồ sơ xin giao khu vực biển. Nếu mô tả không gian biển không rõ ràng, dự án dễ phát sinh xung đột với các ngành sử dụng biển khác và bị yêu cầu chỉnh sửa nhiều lần.

Yêu cầu này còn liên quan trực tiếp đến nghĩa vụ bảo vệ môi trường biển và hải đảo. Nhà đầu tư phải chứng minh phương án giảm thiểu tác động đến dòng chảy, hệ sinh thái, ngư trường và hoạt động quốc phòng, an ninh. Trong dự án ngoài khơi, chất lượng hồ sơ không gian biển thường quan trọng không kém hồ sơ tài chính, vì đây là cơ sở để cơ quan nhà nước đánh giá khả năng chấp thuận địa điểm dự án.

So sánh ngắn giữa điện gió trên bờ và ngoài khơi

Điện gió trên bờ chịu trọng tâm pháp lý là đất đai và hạ tầng kết nối, còn điện gió ngoài khơi chịu trọng tâm pháp lý là không gian biển, khảo sát biển và giao khu vực biển. Ở dự án trên bờ, rủi ro lớn nhất thường nằm ở giải phóng mặt bằng, chuyển mục đích sử dụng đất và hoàn tất thủ tục môi trường. Ở dự án ngoài khơi, rủi ro lớn nhất thường nằm ở quy hoạch không gian biển, xung đột mục đích sử dụng biển, thời gian khảo sát và tính đồng bộ giữa đầu tư, biển và điện lực.

Về mặt trình tự, cả hai loại dự án đều cần bảo đảm sự phù hợp quy hoạch và chấp thuận đầu tư. Tuy nhiên, ngoài khơi có thêm lớp thủ tục riêng về biển, khiến tiến trình pháp lý phức tạp hơn và cần phối hợp giữa nhiều cơ quan quản lý chuyên ngành. Chính sự khác biệt này làm cho điện gió ngoài khơi đòi hỏi chiến lược pháp lý sớm, bài bản và liên ngành hơn so với điện gió trên bờ.

Kết luận

Điện gió trên bờ và ngoài khơi đều là lĩnh vực có tiềm năng lớn nhưng chỉ có thể triển khai hiệu quả khi được chuẩn bị đầy đủ về quy hoạch, đầu tư và thủ tục chuyên ngành. Nếu điện gió trên bờ đặt trọng tâm vào đất đai và hạ tầng, thì điện gió ngoài khơi đặt trọng tâm vào không gian biển và cơ chế giao khu vực biển. Một dự án được chuẩn bị tốt phải đi từ tính phù hợp quy hoạch, qua chấp thuận chủ trương đầu tư, đến hoàn thiện toàn bộ thủ tục đất đai hoặc biển tương ứng. Cách tiếp cận này không chỉ giúp dự án đúng luật mà còn nâng cao khả năng huy động vốn và bảo đảm tiến độ triển khai.

Tài liệu tham khảo

• Luật Đầu tư 2020.
• Luật Điện lực 2024.
• Luật Đất đai 2024.
• Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo 2015.
• Luật Bảo vệ môi trường 2020.
• Luật Xây dựng 2014, đã được sửa đổi, bổ sung.