Đang ốm khi đi khám nghĩa vụ quân sự: có được xin khám lại không?

Đi khám nghĩa vụ quân sự nhưng đang ốm: vấn đề pháp lý đặt ra

Trong thực tiễn tuyển quân, không ít công dân nhận lệnh khám sức khỏe đúng thời điểm đang sốt, mắc bệnh cấp tính, tai nạn hoặc đang điều trị tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh. Tình huống này đặt ra câu hỏi trực tiếp: có được xin khám lại hay không, và phải thực hiện theo thủ tục nào. Câu trả lời phải được xác định trên cơ sở Luật Nghĩa vụ quân sự 2015 và văn bản hướng dẫn về khám sức khỏe nghĩa vụ quân sự đang có hiệu lực.

Về nguyên tắc, việc khám sức khỏe nghĩa vụ quân sự là nghĩa vụ bắt buộc khi đã được gọi đúng thẩm quyền, đúng thời hạn. Tuy nhiên, pháp luật không tuyệt đối hóa việc có mặt trong mọi trường hợp, mà thừa nhận các trường hợp vắng mặt vì lý do chính đáng. Trong đó, tình trạng ốm đau hoặc phải điều trị y tế là căn cứ pháp lý quan trọng để đề nghị xử lý lại lịch khám.

Căn cứ pháp lý về việc vắng mặt do ốm đau

Theo điểm a khoản 1 Điều 4 Thông tư liên tịch số 16/2016/TTLT-BYT-BQP, người thực hiện nghĩa vụ quân sự bị ốm đau, tai nạn hoặc trên đường đi bị ốm đau, tai nạn phải điều trị tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh được xác định là có lý do chính đáng khi không có mặt đúng thời gian hoặc địa điểm khám sức khỏe ghi trong lệnh gọi. Quy định này là cơ sở trực tiếp để công dân xin xem xét lại việc khám sức khỏe khi đang bệnh.

Bên cạnh đó, khoản 2 Điều 40 Luật Nghĩa vụ quân sự 2015 quy định lệnh gọi khám sức khỏe phải được giao cho công dân trước thời điểm khám sức khỏe 15 ngày. Quy định này bảo đảm công dân có thời gian chuẩn bị, đồng thời tạo điều kiện để kịp thời thông báo nếu phát sinh tình trạng sức khỏe bất khả kháng trước ngày khám.

Về thẩm quyền tổ chức, khoản 3 Điều 40 Luật Nghĩa vụ quân sự 2015 giao Hội đồng khám sức khỏe nghĩa vụ quân sự tổ chức khám và chịu trách nhiệm về kết quả khám. Như vậy, việc sắp xếp khám lại không phải do công dân tự quyết, mà phải được Hội đồng hoặc cơ quan có trách nhiệm tiếp nhận, xem xét và bố trí theo quy trình quản lý nghĩa vụ quân sự.

Có được xin khám lại không?

Câu trả lời là có, nếu tình trạng ốm đau làm công dân không thể có mặt đúng lịch khám hoặc không bảo đảm điều kiện để khám khách quan, đầy đủ. Cơ sở của việc xin khám lại là việc vắng mặt vì lý do chính đáng theo quy định nêu trên, chứ không phải quyền tùy ý chọn lịch khám theo nhu cầu cá nhân.

Trong trường hợp công dân vẫn đến điểm khám nhưng đang sốt, mệt nặng, dùng thuốc ảnh hưởng đến chỉ số sinh học hoặc có biểu hiện bệnh lý cấp tính, cơ quan khám sức khỏe có trách nhiệm đánh giá tình trạng thực tế và có thể hẹn khám bổ sung hoặc yêu cầu theo dõi, xác minh bằng hồ sơ y tế. Mục tiêu pháp lý là bảo đảm kết luận sức khỏe phản ánh đúng tình trạng tại thời điểm khám.

Nếu bệnh chỉ là nhẹ, không làm mất khả năng tham gia và các chỉ số khám vẫn bảo đảm đánh giá đầy đủ, Hội đồng vẫn có thể tiến hành khám theo quy trình bình thường. Vì vậy, việc “xin khám lại” chỉ có giá trị khi có căn cứ y tế rõ ràng, không phải mọi trường hợp cảm thấy không khỏe đều được tự động hoãn.

Thủ tục cần thực hiện khi đang ốm vào ngày khám

Ngay khi không thể tham gia đúng lịch, công dân cần chủ động thông báo cho Ban Chỉ huy quân sự cấp xã hoặc cơ quan có thẩm quyền được ghi trong lệnh gọi, đồng thời xuất trình giấy tờ y tế chứng minh tình trạng bệnh. Hồ sơ nên gồm giấy khám bệnh, giấy xác nhận nhập viện, đơn thuốc, sổ khám bệnh hoặc giấy ra viện, tùy mức độ điều trị.

Nếu đang ở cơ sở y tế, cần đề nghị cơ sở đó cấp giấy xác nhận thời gian điều trị và tình trạng sức khỏe tại thời điểm trùng lịch khám. Đây là chứng cứ quan trọng để cơ quan quân sự địa phương xem xét lý do chính đáng và bố trí lịch khám bù khi cần thiết.

Sau khi tiếp nhận thông tin, cơ quan có trách nhiệm sẽ đối chiếu tình trạng thực tế với hồ sơ y tế, từ đó quyết định việc cho vắng mặt hợp lệ, hẹn khám lại hoặc tổ chức khám bổ sung. Công dân không nên tự ý bỏ qua lệnh gọi mà không có thông báo, vì điều đó dễ bị xem là không chấp hành lệnh gọi khám sức khỏe.

Hệ quả nếu không chứng minh được tình trạng ốm đau

Nếu công dân vắng mặt nhưng không có giấy tờ y tế hoặc không thông báo kịp thời, việc vắng mặt rất dễ bị đánh giá là không có lý do chính đáng. Trong trường hợp này, công dân có thể bị xử lý theo quy định về vi phạm trong lĩnh vực quốc phòng, nghĩa vụ quân sự, tùy tính chất, mức độ và hậu quả.

Ngược lại, khi đã có đầy đủ chứng cứ chứng minh đang điều trị hoặc đang mắc bệnh đến mức không thể tham gia, công dân được ghi nhận vắng mặt có lý do chính đáng và sẽ không bị coi là cố tình né tránh. Đây là điểm then chốt để phân biệt giữa quyền xin khám lại hợp pháp và hành vi không chấp hành lệnh gọi.

Về mặt thực tiễn, việc lưu giữ toàn bộ chứng từ y tế ngay từ đầu là rất quan trọng. Nếu bệnh kéo dài qua nhiều ngày, công dân nên cập nhật tình trạng điều trị cho cơ quan quân sự địa phương để tránh hiểu nhầm và thuận lợi cho việc bố trí khám bù.

Khuyến nghị pháp lý cho công dân đang ốm khi nhận lệnh khám

Thứ nhất, cần thông báo ngay cho đầu mối được ghi trong lệnh gọi hoặc cơ quan quân sự địa phương, kèm giấy tờ y tế. Thứ hai, phải bảo đảm giấy tờ thể hiện rõ thời điểm phát bệnh, nơi điều trị và tình trạng sức khỏe trùng với lịch khám. Thứ ba, giữ lại bản sao toàn bộ tài liệu để sử dụng khi làm việc với Hội đồng khám sức khỏe.

Trong trường hợp bệnh đã ổn định nhưng vẫn còn trong thời gian điều trị, công dân chỉ nên quay lại khám khi có xác nhận y tế phù hợp hoặc khi được cơ quan có thẩm quyền thông báo lịch khám lại. Việc tự ý đến muộn hoặc đến sai thời điểm không làm phát sinh quyền yêu cầu điều chỉnh kết quả khám.

Ở góc độ pháp lý, điều quan trọng nhất không nằm ở việc có bệnh hay không, mà nằm ở khả năng chứng minh bệnh bằng tài liệu hợp lệ và thực hiện nghĩa vụ thông báo đúng cách. Khi đáp ứng hai điều kiện này, công dân có cơ sở vững chắc để đề nghị khám lại mà không bị xem là vi phạm nghĩa vụ quân sự.

Kết luận

Đi khám nghĩa vụ quân sự nhưng đang ốm thì được xin khám lại nếu ốm đau là lý do chính đáng và có tài liệu y tế chứng minh. Cơ sở pháp lý trực tiếp là điểm a khoản 1 Điều 4 Thông tư liên tịch số 16/2016/TTLT-BYT-BQP, kết hợp với khoản 2 và khoản 3 Điều 40 Luật Nghĩa vụ quân sự 2015. Công dân cần thông báo sớm, lưu giữ chứng từ y tế và làm việc với cơ quan có thẩm quyền để được bố trí khám theo đúng trình tự.

Tài liệu tham khảo

• Luật Nghĩa vụ quân sự 2015, số 78/2015/QH13.
• Thông tư liên tịch số 16/2016/TTLT-BYT-BQP ngày 30/6/2016 quy định việc khám sức khỏe thực hiện nghĩa vụ quân sự.
• Thông tư số 105/2023/TT-BQP ngày 06/12/2023 quy định tiêu chuẩn sức khỏe, khám sức khỏe cho các đối tượng thuộc phạm vi quản lý của Bộ Quốc phòng.
• Nghị định số 37/2022/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của các nghị định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực quốc phòng, cơ yếu.