Di chúc viết bằng tiếng nước ngoài có giá trị tại Việt Nam không?

Di chúc viết bằng tiếng nước ngoài có được sử dụng tại Việt Nam không?

Di chúc viết bằng tiếng nước ngoài không bị pháp luật Việt Nam cấm và vẫn có thể được sử dụng tại Việt Nam nếu đáp ứng các điều kiện pháp luật về di chúc và về hình thức áp dụng đối với từng trường hợp cụ thể. Cơ sở trung tâm là Điều 624 Bộ luật Dân sự 2015, theo đó di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết. Pháp luật không đặt ra yêu cầu bắt buộc di chúc phải được lập bằng tiếng Việt trong mọi trường hợp.

Tuy nhiên, việc “được sử dụng” tại Việt Nam không chỉ dừng ở việc di chúc tồn tại bằng một ngôn ngữ nước ngoài. Khi di chúc được đem ra công bố, giải thích, công chứng, chứng thực, hoặc dùng làm căn cứ chia di sản, cơ quan có thẩm quyền và người thừa kế phải bảo đảm nội dung di chúc được xác định chính xác, thống nhất và phù hợp quy định pháp luật Việt Nam. Vì vậy, giá trị thực tiễn của di chúc tiếng nước ngoài phụ thuộc rất lớn vào cách thức lập di chúc và cách thức xử lý tài liệu khi thực hiện thủ tục thừa kế.

Cơ sở pháp lý về ngôn ngữ và hình thức của di chúc

Theo Điều 627 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc phải được lập thành văn bản; chỉ trong trường hợp đặc biệt mới được lập di chúc miệng theo điều kiện luật định. Theo Điều 628 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc bằng văn bản có thể là di chúc không có người làm chứng, có người làm chứng, có công chứng hoặc có chứng thực. Các quy định này không ấn định ngôn ngữ duy nhất phải dùng khi lập di chúc.

Đối với người Việt Nam đang ở nước ngoài, khoản 5 Điều 638 Bộ luật Dân sự 2015 quy định di chúc của công dân Việt Nam đang ở nước ngoài có chứng nhận của cơ quan lãnh sự, cơ quan đại diện ngoại giao Việt Nam tại nước đó thì có giá trị như di chúc được công chứng, chứng thực. Quy định này cho thấy pháp luật Việt Nam chấp nhận di chúc có thể được lập trong môi trường ngôn ngữ nước ngoài, miễn là đáp ứng đúng cơ chế xác nhận hợp lệ. Đây là căn cứ quan trọng để di chúc tiếng nước ngoài được công nhận khi có liên quan đến tài sản, người thừa kế hoặc thủ tục giải quyết tại Việt Nam.

Khi nào di chúc tiếng nước ngoài được chấp nhận tại Việt Nam?

1. Trường hợp di chúc hợp pháp theo pháp luật Việt Nam

Di chúc viết bằng tiếng nước ngoài được chấp nhận khi người lập di chúc có năng lực lập di chúc, nội dung di chúc thể hiện ý chí tự nguyện, và hình thức di chúc đáp ứng các điều kiện hợp pháp theo Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015. Theo điều này, di chúc hợp pháp phải do người minh mẫn, sáng suốt lập khi không bị lừa dối, đe dọa, cưỡng ép; nội dung không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội; và hình thức không trái quy định của luật. Ngôn ngữ nước ngoài không làm mất giá trị của di chúc nếu các điều kiện này được bảo đảm.

2. Trường hợp có yếu tố lãnh sự hoặc công chứng, chứng thực hợp lệ

Di chúc của công dân Việt Nam ở nước ngoài có chứng nhận của cơ quan lãnh sự hoặc cơ quan đại diện ngoại giao Việt Nam được pháp luật coi như di chúc công chứng, chứng thực theo khoản 5 Điều 638 Bộ luật Dân sự 2015. Đây là trường hợp thường gặp đối với người Việt định cư, làm việc hoặc sinh sống ở nước ngoài nhưng có tài sản tại Việt Nam. Khi cơ chế xác nhận hợp lệ được đáp ứng, di chúc tiếng nước ngoài có khả năng được sử dụng làm căn cứ giải quyết thừa kế tại Việt Nam.

3. Trường hợp phải dịch sang tiếng Việt khi sử dụng

Trong thực tiễn giải quyết thừa kế, di chúc bằng tiếng nước ngoài thường phải có bản dịch tiếng Việt để cơ quan có thẩm quyền xem xét, đối chiếu và lưu hồ sơ. Yêu cầu này nhằm bảo đảm xác định đúng người thừa kế, phần di sản, điều kiện kèm theo và các nội dung định đoạt khác. Nếu nội dung di chúc không rõ ràng do rào cản ngôn ngữ, việc thực hiện di chúc sẽ phát sinh tranh chấp hoặc bị kéo dài khi giải quyết.

Yêu cầu dịch thuật và công chứng, chứng thực khi dùng tại Việt Nam

Khi di chúc lập bằng tiếng nước ngoài được đem ra sử dụng tại Việt Nam, bản dịch tiếng Việt phải bảo đảm tính chính xác, đầy đủ và thống nhất với bản gốc. Nếu có tranh chấp về câu chữ, thuật ngữ pháp lý hoặc ý chí của người lập di chúc, cơ quan giải quyết thường phải căn cứ vào bản gốc, bản dịch và các tài liệu chứng minh kèm theo. Vì vậy, chất lượng bản dịch có ý nghĩa quyết định đối với hiệu lực thực tế của di chúc.

Đối với di chúc được công chứng hoặc chứng thực tại Việt Nam, việc sử dụng ngôn ngữ còn phải tuân thủ quy định của pháp luật về công chứng và chứng thực. Trong nhiều trường hợp, nếu có người yêu cầu công chứng, chứng thực văn bản bằng tiếng nước ngoài thì phải có người phiên dịch đủ điều kiện theo luật công chứng, đồng thời bản dịch phải được lập đúng thủ tục. Đây là điểm cần phân biệt giữa việc lập di chúc và việc sử dụng di chúc như chứng cứ pháp lý tại Việt Nam.

Các rủi ro pháp lý thường gặp

Rủi ro thứ nhất là bản dịch không phản ánh đúng ý chí thật của người lập di chúc, dẫn đến tranh chấp giữa những người thừa kế. Rủi ro thứ hai là di chúc được lập ở nước ngoài nhưng không đáp ứng điều kiện về công chứng, chứng thực hoặc xác nhận lãnh sự theo quy định, làm giảm giá trị chứng minh khi làm thủ tục tại Việt Nam. Rủi ro thứ ba là nội dung di chúc mâu thuẫn với quy định bắt buộc của pháp luật Việt Nam về người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc, hoặc vi phạm điều cấm của luật.

Trong quan hệ thừa kế có yếu tố nước ngoài, cơ quan giải quyết còn phải xác định pháp luật áp dụng đối với năng lực lập di chúc, hình thức di chúc và quyền đối với tài sản. Theo Điều 680 Bộ luật Dân sự 2015, thừa kế có yếu tố nước ngoài được xác định theo các quy phạm xung đột của pháp luật Việt Nam. Vì vậy, di chúc tiếng nước ngoài không đương nhiên bị loại trừ, nhưng cũng không tự động có hiệu lực tuyệt đối nếu thiếu điều kiện pháp lý tương ứng.

Khuyến nghị thực tiễn khi lập di chúc bằng tiếng nước ngoài

Người lập di chúc nên chuẩn bị đồng thời bản tiếng nước ngoài và bản tiếng Việt nếu tài sản hoặc người thừa kế có liên hệ đến Việt Nam. Việc xác định rõ họ tên, ngày sinh, giấy tờ định danh, địa chỉ cư trú, mô tả di sản và tỷ lệ phân chia sẽ giúp hạn chế tranh chấp khi thực hiện. Nếu di chúc lập ở nước ngoài, nên kiểm tra trước yêu cầu công chứng, chứng thực, hợp pháp hóa hoặc chứng nhận lãnh sự theo pháp luật có liên quan.

Đối với tài sản ở Việt Nam, nên ưu tiên sử dụng thuật ngữ rõ ràng, thống nhất giữa bản gốc và bản dịch, nhất là với bất động sản, cổ phần, quyền tài sản hoặc tài sản chung vợ chồng. Trường hợp giá trị di chúc lớn hoặc có nhiều người thừa kế ở nhiều quốc gia, việc rà soát trước nội dung di chúc theo quy định của pháp luật Việt Nam sẽ giúp giảm đáng kể nguy cơ vô hiệu từng phần hoặc toàn bộ. Đây là cách tiếp cận an toàn và phù hợp với yêu cầu giải quyết thừa kế trong thực tiễn.

Kết luận

Di chúc viết bằng tiếng nước ngoài có thể được sử dụng tại Việt Nam nếu đáp ứng điều kiện hợp pháp của di chúc theo Bộ luật Dân sự 2015 và bảo đảm yêu cầu về xác nhận, dịch thuật, công chứng hoặc chứng thực khi cần thiết. Pháp luật Việt Nam không cấm ngôn ngữ nước ngoài trong di chúc, nhưng khi di chúc được đưa vào thủ tục thừa kế tại Việt Nam thì bản gốc và bản dịch phải đủ cơ sở để xác định đúng ý chí của người lập di chúc. Trong thực tiễn, giá trị của di chúc tiếng nước ngoài phụ thuộc không chỉ vào nội dung, mà còn vào tính hợp lệ của hình thức và tài liệu kèm theo.

Tài liệu tham khảo

• Bộ luật Dân sự 2015, các điều 624, 627, 628, 630, 638, 680.
• Luật Công chứng 2014.
• Văn bản hướng dẫn về công chứng, chứng thực và dịch thuật văn bản trong tố tụng, hành chính.
• Cổng thông tin pháp luật của Chính phủ về Bộ luật Dân sự 2015.
• Tài liệu nghiên cứu và trao đổi nghiệp vụ về thừa kế có yếu tố nước ngoài.