Di chúc không ghi ngày tháng năm lập có giá trị không?

Di chúc không ghi ngày tháng năm lập có giá trị không?

Theo quy định hiện hành, ngày, tháng, năm lập di chúc là một trong các nội dung chủ yếu của di chúc theo điểm a khoản 1 Điều 631 Bộ luật Dân sự 2015. Tuy nhiên, việc thiếu ngày, tháng, năm không đồng nghĩa với việc mọi bản di chúc đều đương nhiên vô hiệu. Giá trị pháp lý của di chúc còn phải được xem xét trong tổng thể các điều kiện có hiệu lực của di chúc theo Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015.

Về nguyên tắc, di chúc chỉ được coi là hợp pháp khi người lập di chúc minh mẫn, sáng suốt; không bị lừa dối, đe dọa, cưỡng ép; và nội dung, hình thức di chúc không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội. Vì vậy, thiếu ngày tháng năm lập là một khiếm khuyết về hình thức và nội dung bắt buộc, nhưng chưa đủ để kết luận ngay rằng di chúc mất hiệu lực trong mọi trường hợp.

Cơ sở pháp lý về nội dung bắt buộc của di chúc

Khoản 1 Điều 631 Bộ luật Dân sự 2015 quy định di chúc gồm các nội dung chủ yếu sau: ngày, tháng, năm lập di chúc; họ, tên và nơi cư trú của người lập di chúc; họ, tên người, cơ quan, tổ chức được hưởng di sản; di sản để lại và nơi có di sản. Khoản 3 Điều 631 Bộ luật Dân sự 2015 còn yêu cầu di chúc không được viết tắt hoặc viết bằng ký hiệu; nếu di chúc gồm nhiều trang thì mỗi trang phải được ghi số thứ tự và có chữ ký hoặc điểm chỉ của người lập di chúc.

Quy định này cho thấy ngày, tháng, năm lập di chúc không phải là chi tiết phụ, mà là thành phần giúp xác định thời điểm lập, đối chiếu năng lực hành vi dân sự của người lập di chúc, xác định di chúc nào là bản sau cùng và kiểm tra tính thống nhất của ý chí định đoạt tài sản. Đây là yếu tố có ý nghĩa trực tiếp trong việc giải quyết tranh chấp thừa kế.

Thiếu ngày tháng năm lập di chúc có làm di chúc vô hiệu không?

Để xác định hiệu lực, phải đối chiếu với Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015 về di chúc hợp pháp. Nếu bản di chúc không ghi ngày, tháng, năm nhưng vẫn có đủ căn cứ xác định chắc chắn ý chí của người lập di chúc, xác định được người lập, người được hưởng di sản, di sản để lại và không phát sinh tranh chấp về thứ tự lập giữa nhiều di chúc, thì cơ quan có thẩm quyền vẫn xem xét hiệu lực của di chúc trên cơ sở tổng thể chứng cứ và các điều kiện hợp pháp khác.

Ngược lại, nếu thiếu ngày, tháng, năm làm cho không thể xác định bản di chúc nào được lập trước, bản nào được lập sau; không thể kiểm tra thời điểm người lập di chúc còn minh mẫn, còn đủ năng lực hành vi dân sự; hoặc làm phát sinh mâu thuẫn không thể khắc phục giữa nhiều bản di chúc, thì di chúc đó có nguy cơ bị coi là không đáp ứng yêu cầu pháp luật về hình thức và không được công nhận toàn bộ hoặc một phần.

Tiêu chí thực tiễn khi đánh giá giá trị của di chúc thiếu ngày tháng năm

Trong thực tiễn xét xử và giải quyết tranh chấp thừa kế, việc đánh giá không dừng ở một lỗi hình thức đơn lẻ mà xem xét toàn bộ bản di chúc và các chứng cứ kèm theo. Các tiêu chí thường được đặt ra gồm: có xác định được chính xác người lập di chúc hay không; chữ ký hoặc điểm chỉ có rõ ràng hay không; di chúc có chứng thực, công chứng hoặc có người làm chứng hợp lệ hay không; nội dung định đoạt có rõ ràng, thống nhất hay không.

Nếu di chúc được lập bằng văn bản có công chứng hoặc chứng thực, giá trị chứng minh về thời điểm lập và ý chí của người lập thường được củng cố đáng kể. Trong trường hợp di chúc do người lập tự viết, tự ký nhưng thiếu ngày tháng năm, phần rủi ro pháp lý tăng lên vì khó chứng minh thời điểm tạo lập và khó bác bỏ lập luận cho rằng di chúc không phản ánh ý chí cuối cùng của người để lại di sản.

Phân biệt giữa thiếu ngày tháng năm và các trường hợp di chúc vô hiệu khác

Thiếu ngày tháng năm lập di chúc cần được phân biệt với các trường hợp vô hiệu rõ ràng như người lập di chúc không minh mẫn, bị cưỡng ép, nội dung trái pháp luật, hoặc người lập di chúc không có quyền định đoạt đối với di sản. Một bản di chúc thiếu ngày tháng năm chưa chắc vô hiệu nếu các điều kiện chủ thể, nội dung và ý chí đều hợp pháp.

Tuy nhiên, khi di chúc có nhiều dấu hiệu bất thường khác như tẩy xóa, sửa chữa, không có chữ ký, không có điểm chỉ, nội dung mâu thuẫn, hoặc xuất hiện nhiều bản di chúc khác nhau, việc thiếu ngày tháng năm trở thành một yếu tố làm suy giảm mạnh giá trị chứng minh của văn bản. Khi đó, tranh chấp thường chuyển sang vấn đề xác định di chúc nào hợp pháp và di chúc nào là bản thể hiện ý chí cuối cùng của người để lại di sản.

Khuyến nghị khi lập di chúc để tránh tranh chấp

Để hạn chế nguy cơ bị tranh chấp hoặc bị bác hiệu lực, di chúc bằng văn bản cần được ghi đầy đủ ngày, tháng, năm lập; ghi rõ họ tên, nơi cư trú của người lập; mô tả chính xác tài sản; chỉ định rõ người thừa kế và phần di sản được hưởng. Nếu di chúc có nhiều trang, mỗi trang cần được đánh số thứ tự và có chữ ký hoặc điểm chỉ theo đúng khoản 3 Điều 631 Bộ luật Dân sự 2015.

Trường hợp tài sản có giá trị lớn, quan hệ thừa kế phức tạp hoặc có nguy cơ phát sinh tranh chấp, việc công chứng hoặc chứng thực di chúc là lựa chọn an toàn về mặt pháp lý. Cách làm này giúp tăng giá trị chứng cứ, giảm khả năng tranh cãi về thời điểm lập, năng lực của người lập và tính tự nguyện của nội dung di chúc.

Kết luận

Di chúc không ghi ngày, tháng, năm lập không đương nhiên vô giá trị, nhưng là một khiếm khuyết nghiêm trọng về nội dung chủ yếu của di chúc theo điểm a khoản 1 Điều 631 Bộ luật Dân sự 2015. Hiệu lực của di chúc trong trường hợp này phải được đánh giá cùng với các điều kiện hợp pháp tại Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015 và toàn bộ chứng cứ liên quan.

Vì vậy, câu trả lời pháp lý chính xác là: có thể vẫn có giá trị nếu vẫn xác định được ý chí hợp pháp của người lập di chúc và không có căn cứ làm vô hiệu di chúc; ngược lại, nếu thiếu ngày tháng năm dẫn đến không thể xác định tính hợp pháp hoặc thứ tự của di chúc thì di chúc có thể bị bác hiệu lực.

Tài liệu tham khảo

• Bộ luật Dân sự 2015.
• Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao.
• Văn bản hướng dẫn về nội dung và hình thức di chúc theo Điều 631 Bộ luật Dân sự 2015.
• Các tài liệu pháp lý chuyên ngành về thừa kế và di chúc.