Để và sạc xe điện trong nhà: biện pháp phòng cháy bắt buộc

Đặt ra yêu cầu an toàn riêng đối với xe điện trong không gian nhà ở

Xe điện sử dụng bộ pin dung lượng lớn, trong đó quá trình sạc và lưu trữ năng lượng tiềm ẩn nguy cơ quá nhiệt, chập điện và cháy lan nếu thiết bị không đạt chuẩn hoặc không được bố trí đúng điều kiện kỹ thuật. Khi để xe điện trong nhà, nhất là tại khu vực kín, tầng hầm, phòng để xe hoặc gần vật liệu dễ cháy, rủi ro cháy nổ tăng rõ rệt do khả năng thoát nhiệt và thoát khói bị hạn chế.

Vì vậy, việc bảo đảm an toàn phòng cháy không dừng ở thao tác sử dụng đúng của cá nhân mà phải được tổ chức như một yêu cầu bắt buộc về thiết kế, bố trí, vận hành và kiểm tra. Cách tiếp cận này phù hợp với tính chất của nguồn nguy cơ cháy đặc thù từ pin lithium và các hệ thống sạc công suất cao.

Trong điều kiện nhà ở đô thị, nguyên tắc an toàn phải ưu tiên giảm thiểu khả năng cháy phát sinh, ngăn cháy lan sang các khu vực khác, bảo đảm lối thoát nạn và khả năng tiếp cận của lực lượng chữa cháy. Đây là nền tảng để xác định các biện pháp phòng cháy khi để và sạc xe điện trong nhà.

Cơ sở pháp lý hiện hành áp dụng từ năm 2025

Cơ sở pháp lý trực tiếp và quan trọng nhất là Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ số 55/2024/QH15, có hiệu lực từ ngày 01/07/2025. Theo điểm d khoản 3 Điều 20 Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ 2024, chỉ được sử dụng thiết bị sạc điện cho xe động cơ điện bảo đảm quy chuẩn kỹ thuật quốc gia; nơi sạc điện cho xe động cơ điện trong nhà phải có giải pháp bảo đảm an toàn về phòng cháy; khu vực sạc điện cho xe động cơ điện tập trung trong nhà còn phải có giải pháp ngăn cháy và trang bị phương tiện chữa cháy phù hợp, bảo đảm tiêu chuẩn.

Quy định này có ý nghĩa xác lập ba lớp nghĩa vụ pháp lý rõ ràng: thiết bị sạc phải đạt chuẩn, nơi sạc trong nhà phải có giải pháp an toàn, và khu sạc tập trung trong nhà phải có biện pháp ngăn cháy cùng phương tiện chữa cháy phù hợp. Như vậy, việc tự ý kéo dây, dùng bộ sạc trôi nổi hoặc sạc ở vị trí không bảo đảm điều kiện kỹ thuật không còn là hành vi bất cẩn đơn thuần mà là hành vi trái với yêu cầu pháp luật về phòng cháy.

Bên cạnh Luật 2024, các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về nhà chung cư, an toàn cháy cho công trình, và quy chuẩn về trang bị phương tiện phòng cháy chữa cháy tiếp tục là căn cứ áp dụng trong thiết kế, cải tạo, quản lý vận hành khu để xe và khu sạc. Đối với nhà chung cư, các yêu cầu về tổ chức khu vực sạc, khả năng thoát nạn, ngăn cháy lan, thông gió thoát khói và điều kiện tiếp cận chữa cháy cần được tuân thủ đồng bộ theo quy chuẩn xây dựng hiện hành.

Biện pháp phòng cháy cần thực hiện khi để xe điện trong nhà

Chọn vị trí để xe tách khỏi nguồn nhiệt và vật liệu dễ cháy

Xe điện khi để trong nhà phải được bố trí tại khu vực thông thoáng, tránh gần bếp, nguồn lửa trần, thiết bị sinh nhiệt, vật liệu dễ cháy, rèm vải, giấy, hóa chất và các vật dụng có khả năng bắt lửa nhanh. Khu vực để xe cần bảo đảm khoảng cách an toàn với lối thoát nạn, cầu thang, cửa chính và các vị trí tập trung sinh hoạt.

Không để xe chắn lối thoát hiểm hoặc che khuất thiết bị báo cháy, bình chữa cháy, tủ điện và công tắc ngắt khẩn cấp. Nếu phải bố trí trong nhà để xe hoặc tầng hầm, khu vực đó phải được quản lý như một không gian nguy cơ cháy riêng, có kiểm soát truy cập và có phương án xử lý sự cố.

Không cất giữ pin, bộ sạc hoặc phụ kiện không rõ nguồn gốc trong không gian kín

Pin rời, bộ sạc dự phòng, dây nối kéo dài và phụ kiện không xác định rõ tiêu chuẩn kỹ thuật không được để lẫn trong khu vực sạc hoặc để gần vật liệu dễ cháy. Các bộ phận này cần được bảo quản khô ráo, tránh va đập, tránh nhiệt độ cao và không đặt tại nơi có khả năng bị tác động cơ học.

Nếu phát hiện pin có dấu hiệu phồng, nứt, rò rỉ, mùi khét hoặc xe từng bị va chạm mạnh, phải tách khỏi khu vực để xe thường xuyên và đưa đi kiểm tra kỹ thuật. Việc tiếp tục để và sạc trong tình trạng này làm tăng nguy cơ cháy nội tại của pin.

Biện pháp phòng cháy bắt buộc khi sạc pin xe điện trong nhà

Chỉ sử dụng thiết bị sạc đạt quy chuẩn kỹ thuật quốc gia

Theo điểm d khoản 3 Điều 20 Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ 2024, thiết bị sạc điện cho xe động cơ điện phải bảo đảm quy chuẩn kỹ thuật quốc gia. Đây là điều kiện pháp lý bắt buộc, áp dụng cho cả bộ sạc đi kèm xe và bộ sạc lắp đặt cố định tại nhà.

Người sử dụng không được tự ý độ chế bộ sạc, cắt nối dây điện, dùng ổ cắm quá tải hoặc sử dụng thiết bị không rõ nguồn gốc. Khi mua và lắp đặt, cần ưu tiên thiết bị có thông số phù hợp với loại xe, dung lượng pin, công suất sạc và điều kiện lưới điện của công trình.

Bố trí nơi sạc có giải pháp bảo đảm an toàn phòng cháy

Nơi sạc trong nhà phải có giải pháp bảo đảm an toàn về phòng cháy, bao gồm nền, tường, trần và vật liệu xung quanh không làm tăng nguy cơ cháy lan. Khu sạc cần bảo đảm thông gió, tránh tích tụ nhiệt và khói; đồng thời phải dễ quan sát để phát hiện sớm sự cố bất thường.

Nên bố trí bộ ngắt điện riêng cho khu sạc, ưu tiên mạch điện độc lập với thiết bị sinh hoạt khác để hạn chế quá tải. Dây dẫn, ổ cắm và aptomat phải phù hợp công suất; mọi dấu hiệu nóng bất thường, tia lửa, mùi khét hoặc sụt điện áp phải được xử lý ngay.

Khu sạc tập trung trong nhà phải có ngăn cháy và phương tiện chữa cháy phù hợp

Đối với khu vực sạc điện cho xe động cơ điện tập trung trong nhà, pháp luật yêu cầu phải có giải pháp ngăn cháy và trang bị phương tiện chữa cháy phù hợp, bảo đảm tiêu chuẩn theo điểm d khoản 3 Điều 20 Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ 2024. Điều này đòi hỏi khu sạc không được bố trí theo kiểu tùy tiện trong một không gian sinh hoạt chung.

Giải pháp ngăn cháy có thể bao gồm tường, vách ngăn, khoang kỹ thuật riêng hoặc bố trí cách biệt với khu vực khác theo nguyên tắc hạn chế cháy lan. Phương tiện chữa cháy phải được lựa chọn theo tính chất nguy cơ điện và loại vật liệu cháy liên quan, đồng thời được đặt ở vị trí dễ tiếp cận, dễ nhìn thấy và còn hiệu lực sử dụng.

Không sạc qua đêm nếu không kiểm soát được điều kiện an toàn

Sạc trong thời gian dài, đặc biệt vào ban đêm, làm giảm khả năng phát hiện sớm sự cố khi nhiệt độ pin tăng bất thường hoặc bộ sạc gặp lỗi. Việc sạc cần có người giám sát hoặc có hệ thống cảnh báo và ngắt tự động phù hợp với thiết bị được lắp đặt.

Chỉ nên sạc trong khung thời gian có thể theo dõi trạng thái xe, nhiệt độ xung quanh và tình trạng nguồn điện. Khi kết thúc sạc, phải ngắt nguồn và kiểm tra xem ổ cắm, dây dẫn, đầu nối có bị nóng, biến dạng hay không.

Tổ chức quản lý an toàn trong hộ gia đình và nhà chung cư

Trong hộ gia đình, cần ban hành quy tắc nội bộ về nơi để xe, thời gian sạc, người chịu trách nhiệm kiểm tra thiết bị và cách xử lý khi có dấu hiệu bất thường. Những quy tắc này phải được áp dụng nhất quán, nhất là với trẻ em và người cao tuổi trong nhà.

Trong nhà chung cư, ban quản lý và chủ sở hữu phải tổ chức khu để xe, khu sạc và hệ thống kỹ thuật theo đúng quy chuẩn áp dụng đối với công trình. Việc tự ý đấu nối điện, mở rộng khu sạc, che chắn lối thoát nạn hoặc thay đổi công năng không còn là vấn đề nội bộ mà là hành vi có thể dẫn đến vi phạm quy định về an toàn phòng cháy.

Đối với khu vực để xe điện tập trung, cần tăng cường biển báo, hướng dẫn sử dụng, kiểm tra định kỳ hệ thống điện và thiết bị chữa cháy, đồng thời duy trì phương án ứng phó khi xảy ra cháy, nổ. Công tác này phải gắn với chế độ kiểm tra nội bộ và trách nhiệm của đơn vị quản lý vận hành.

Xử lý tình huống và dấu hiệu nguy cơ cháy từ pin xe điện

Khi phát hiện xe hoặc pin có mùi khét, khói, tiếng nổ lách tách, nhiệt độ tăng nhanh hoặc biến dạng bất thường, phải ngắt nguồn điện ngay, cách ly khu vực và không tiếp tục sạc. Nếu đám cháy nhỏ mới phát sinh, sử dụng phương tiện chữa cháy phù hợp theo hướng dẫn nghiệp vụ; đồng thời gọi lực lượng chữa cháy chuyên nghiệp khi tình huống vượt khả năng kiểm soát.

Tuyệt đối không dùng nước một cách tùy tiện nếu chưa xác định rõ trạng thái thiết bị điện và điều kiện an toàn xung quanh. Sau sự cố, không tiếp tục sử dụng pin, bộ sạc hoặc xe khi chưa có kiểm tra kỹ thuật và kết luận an toàn từ đơn vị có chuyên môn.

Về mặt pháp lý, việc chủ động phát hiện và xử lý sớm không chỉ là khuyến nghị kỹ thuật mà còn là biểu hiện thực hiện nghĩa vụ phòng ngừa cháy, nổ trong sử dụng nhà ở và quản lý khu vực để xe. Bỏ mặc dấu hiệu nguy hiểm hoặc tiếp tục sạc trong điều kiện không bảo đảm an toàn là hành vi làm gia tăng rủi ro và trách nhiệm pháp lý phát sinh.

Kết luận

Để xe điện và sạc pin xe điện trong nhà chỉ an toàn khi tuân thủ đồng thời yêu cầu về thiết bị đạt chuẩn, vị trí bố trí phù hợp, khả năng ngăn cháy, phương tiện chữa cháy và cơ chế giám sát thường xuyên. Điểm d khoản 3 Điều 20 Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ 2024 đã đặt ra chuẩn mực pháp lý rõ ràng cho hoạt động này từ ngày 01/07/2025.

Trong bối cảnh xe điện ngày càng phổ biến, việc tuân thủ pháp luật phòng cháy không chỉ giúp bảo vệ tài sản mà còn bảo vệ tính mạng của người sử dụng và cộng đồng cư dân. Cách tiếp cận đúng là coi khu để xe và khu sạc như một khu vực nguy cơ cháy cần được quản lý chặt chẽ, không phải không gian sinh hoạt thông thường.

Tài liệu tham khảo

• Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ số 55/2024/QH15.
• Nghị định 106/2025/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ.
• QCVN 04:2021/BXD về nhà chung cư và các sửa đổi, bổ sung hiện hành.
• QCVN 06:2022/BXD về an toàn cháy cho nhà và công trình.
• Các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về phương tiện, thiết bị phòng cháy chữa cháy đang có hiệu lực.