Đăng ảnh thẻ ngành, giấy mời, quyết định làm việc của cơ quan nhà nước lên mạng: rủi ro pháp lý

Nhận diện đúng bản chất pháp lý của các tài liệu hành chính công vụ

Ảnh thẻ ngành, giấy mời, quyết định làm việc của cơ quan nhà nước không chỉ là hình ảnh minh họa cho một sự kiện hành chính. Chúng thường chứa thông tin định danh cá nhân, chức danh, đơn vị công tác, số văn bản, thời gian, địa điểm, nội dung công việc và đôi khi có cả dấu, chữ ký hoặc mã nghiệp vụ. Khi được đăng lên mạng, các dữ liệu này rời khỏi bối cảnh quản lý nội bộ và bước vào môi trường sao chép, cắt ghép, truy vết rất khó kiểm soát.

Về mặt pháp lý, cách xử lý thông tin trên các tài liệu này phải đặt trong ba lớp quy phạm: bảo vệ dữ liệu cá nhân, bảo vệ bí mật nhà nước, và bảo đảm trật tự an toàn thông tin trên không gian mạng. Chỉ cần một trong ba lớp này bị xâm phạm thì hành vi đăng tải đã phát sinh rủi ro pháp lý độc lập, không phụ thuộc vào việc người đăng có thiện chí hay không.

Rủi ro từ việc tiết lộ dữ liệu cá nhân

Theo khoản 1 Điều 2 Nghị định 13/2023/NĐ-CP về bảo vệ dữ liệu cá nhân, dữ liệu cá nhân là dữ liệu số hoặc thông tin dưới dạng khác đủ để xác định hoặc giúp xác định một người cụ thể. Trên giấy mời, quyết định làm việc hoặc thẻ ngành, các thông tin như họ tên, ảnh chân dung, số hiệu, chức vụ, đơn vị, số điện thoại công vụ, chữ ký số, định danh nội bộ đều có thể thuộc phạm vi dữ liệu cá nhân hoặc dữ liệu liên quan đến dữ liệu cá nhân.

Theo khoản 1 Điều 3 Nghị định 13/2023/NĐ-CP, việc xử lý dữ liệu cá nhân bao gồm thu thập, ghi, phân tích, xác nhận, lưu trữ, chỉnh sửa, công khai, chia sẻ và các hoạt động khác có liên quan. Như vậy, hành vi chụp và đăng tải một tài liệu hành chính có chứa thông tin định danh đã là một dạng xử lý dữ liệu cá nhân. Nếu không có căn cứ phù hợp và không bảo đảm nguyên tắc xử lý dữ liệu theo Nghị định 13/2023/NĐ-CP, người đăng có nguy cơ vi phạm nghĩa vụ bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Rủi ro thường gặp nhất là lộ danh tính, chức vụ, lịch làm việc, hành trình công tác, số điện thoại liên hệ hoặc chi tiết đủ để suy đoán thói quen sinh hoạt và công việc của cá nhân trong cơ quan nhà nước. Trong nhiều trường hợp, người được chụp cùng tài liệu không hề đồng ý cho việc công khai. Khi đó, việc đăng tải không chỉ xâm phạm quyền riêng tư mà còn làm phát sinh tranh chấp yêu cầu gỡ bỏ, xin lỗi, cải chính và bồi thường thiệt hại theo quy định dân sự.

Rủi ro liên quan đến bí mật nhà nước và thông tin nội bộ

Không phải mọi giấy mời hay quyết định làm việc đều là bí mật nhà nước. Tuy nhiên, nếu tài liệu thể hiện nội dung thuộc danh mục bí mật nhà nước, mức độ mật, phạm vi lưu hành, kế hoạch thanh tra, kiểm tra, điều tra, đối thoại, tiếp công dân, xử lý vụ việc, thì việc đăng công khai có thể chuyển thành hành vi làm lộ bí mật nhà nước. Theo Điều 5 Luật Bảo vệ bí mật nhà nước 2018, mọi cơ quan, tổ chức, cá nhân có trách nhiệm bảo vệ bí mật nhà nước; hành vi cung cấp, chuyển giao, sao chụp, lưu giữ, vận chuyển, truyền đưa thông tin bí mật nhà nước trái quy định đều bị nghiêm cấm theo hệ thống quy định của luật này.

Điểm rủi ro lớn nằm ở chỗ nhiều người cho rằng chỉ che tên hoặc che một phần nội dung là đủ an toàn. Thực tế, chỉ cần phần còn lại cho phép suy luận ra nội dung công vụ, người liên quan, thời gian, địa điểm hoặc phương thức làm việc thì vẫn có thể làm lộ thông tin nhạy cảm. Việc cắt xén không làm mất bản chất pháp lý nếu toàn bộ ngữ cảnh vẫn đủ để nhận diện nội dung cần bảo vệ.

Trong môi trường cơ quan nhà nước, các tài liệu có số, ký hiệu, trích yếu, nơi nhận, chữ ký, đóng dấu hoặc mã hồ sơ còn có thể giúp bên ngoài truy vết quy trình xử lý nội bộ. Do đó, đăng ảnh nguyên bản hoặc ảnh chỉ che một phần thường tạo ra nguy cơ cao hơn tưởng tượng, đặc biệt khi tài liệu liên quan đến thanh tra, kỷ luật, kiểm tra chuyên ngành, an ninh, quốc phòng, tố tụng hoặc giải quyết vụ việc cá biệt.

Rủi ro về an ninh mạng, giả mạo và lừa đảo

Luật An ninh mạng 2018 đặt ra nghĩa vụ bảo vệ an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội trên không gian mạng và bảo vệ thông tin của cơ quan, tổ chức, cá nhân. Việc công khai ảnh thẻ ngành, giấy mời, quyết định làm việc tạo nguồn dữ liệu cho hành vi giả mạo người có chức vụ, mạo danh cơ quan nhà nước, dựng kịch bản lừa đảo hoặc tấn công xã hội. Khi thông tin nhận dạng, mẫu dấu, ký hiệu nghiệp vụ và định dạng văn bản bị lộ, rủi ro bị tái sử dụng trái phép tăng lên rõ rệt.

Một hệ quả thực tế là đối tượng xấu có thể dùng hình ảnh đó để tạo giấy tờ giả, nhắn tin mạo danh, dựng sự kiện “làm việc” hoặc “triệu tập” không có thật. Trong nhiều tình huống, chính người đăng lại trở thành nguồn cung cấp dữ liệu nền cho hành vi gian dối của bên thứ ba. Vì vậy, vấn đề không chỉ là “đăng có hợp lệ hay không”, mà còn là “đăng rồi văn bản đó bị sử dụng vào mục đích gì”.

Trách nhiệm pháp lý có thể phát sinh

Về dân sự, việc đăng tải thông tin xâm phạm đời sống riêng tư, bí mật cá nhân hoặc danh dự, nhân phẩm, uy tín của người khác có thể làm phát sinh trách nhiệm bồi thường theo Bộ luật Dân sự 2015, nhất là các quy định về quyền đối với đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình và quyền yêu cầu gỡ bỏ, cải chính. Nếu nội dung đăng tải làm sai lệch bản chất vụ việc, tạo hiểu nhầm về cơ quan hoặc cá nhân, tranh chấp dân sự có thể phát sinh độc lập với các chế tài khác.

Về hành chính, hành vi cung cấp, chia sẻ, công khai thông tin sai quy định trên môi trường mạng có thể bị xử phạt theo các nghị định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông, công nghệ thông tin, an toàn thông tin mạng và giao dịch điện tử, tùy tính chất thông tin và hậu quả cụ thể. Khi hành vi liên quan đến bí mật nhà nước hoặc thông tin phục vụ hoạt động công vụ, mức độ xử lý thường nghiêm khắc hơn, do tác động không chỉ đến cá nhân mà còn đến hoạt động của cơ quan nhà nước.

Về hình sự, nếu nội dung bị đăng tải là bí mật nhà nước hoặc tạo điều kiện cho việc chiếm đoạt, sử dụng trái phép con dấu, tài liệu, dữ liệu hoặc bí mật công tác, trách nhiệm hình sự có thể được đặt ra theo các điều luật tương ứng của Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi 2017. Mức độ xử lý phụ thuộc vào loại thông tin, ý thức chủ quan, hậu quả thực tế và mục đích của người đăng. Trong lĩnh vực này, ranh giới giữa “chia sẻ vô ý” và “tiết lộ trái phép” thường được xác định rất nghiêm ngặt.

Nguyên tắc an toàn trước khi đăng tải

Trước khi đăng bất kỳ ảnh nào liên quan đến thẻ ngành, giấy mời hoặc quyết định làm việc của cơ quan nhà nước, cần kiểm tra ba nhóm thông tin: dữ liệu nhận dạng cá nhân, dấu hiệu nghiệp vụ và dấu hiệu mật. Nếu tài liệu chứa họ tên, ảnh, số hiệu, số điện thoại, số văn bản, mã hồ sơ, chữ ký, con dấu, trích yếu vụ việc hoặc địa điểm làm việc, nên mặc định coi đó là thông tin không công khai.

Nếu vẫn cần sử dụng cho mục đích hợp pháp như phản ánh sự việc, báo chí, nghiên cứu, lưu trữ chứng cứ hoặc khiếu nại, phải che toàn bộ dữ liệu định danh và các dấu hiệu suy luận được nội dung nghiệp vụ. Đồng thời, cần kiểm tra xem việc công khai có thuộc phạm vi được phép xử lý dữ liệu cá nhân theo Nghị định 13/2023/NĐ-CP hay không, và có chạm đến bí mật nhà nước theo Luật Bảo vệ bí mật nhà nước 2018 hay không. Khi có nghi ngờ, nguyên tắc thận trọng phải được áp dụng tuyệt đối, vì một bức ảnh đăng sai có thể tạo hậu quả kéo dài hơn rất nhiều so với mục đích ban đầu.

Kết luận

Đăng ảnh thẻ ngành, giấy mời, quyết định làm việc của cơ quan nhà nước lên mạng không phải là hành vi trung tính về pháp lý. Tùy nội dung tài liệu, hành vi này có thể xâm phạm dữ liệu cá nhân, tiết lộ bí mật nhà nước, gây rủi ro giả mạo trên không gian mạng và dẫn tới trách nhiệm dân sự, hành chính hoặc hình sự. Cách xử lý an toàn nhất là không công khai nếu chưa xác định rõ căn cứ pháp luật và phạm vi thông tin được phép tiết lộ.

Tài liệu tham khảo

• Nghị định 13/2023/NĐ-CP ngày 17/4/2023 của Chính phủ về bảo vệ dữ liệu cá nhân.
• Luật Bảo vệ bí mật nhà nước 2018.
• Luật An ninh mạng 2018.
• Bộ luật Dân sự 2015.
• Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung 2017.
• Nghị định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông, công nghệ thông tin, an toàn thông tin mạng và giao dịch điện tử.