Cửa hàng có lối thoát nạn bị khóa hoặc che chắn: xử lý thế nào?

Khung pháp lý điều chỉnh việc bảo đảm lối thoát nạn trong cửa hàng

Lối thoát nạn là bộ phận bắt buộc trong phương án an toàn cháy, nổ của nhà, công trình. Đối với cửa hàng, ki-ốt, siêu thị mini hoặc cơ sở kinh doanh kết hợp nhà ở, yêu cầu về thoát nạn phải được duy trì thường xuyên, không được biến thành khu chứa hàng, nơi để vật dụng hoặc điểm khóa cố định làm cản trở việc rời khỏi công trình khi có sự cố.

Cơ sở pháp lý trực tiếp về nghĩa vụ này được xác định tại điểm b khoản 2 Điều 6 Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ 2024, theo đó cơ quan, tổ chức, hộ gia đình, cá nhân có trách nhiệm bố trí, duy trì lối thoát nạn, lối ra khẩn cấp hoặc lối đi bảo đảm việc thoát nạn. Quy định này đặt ra nghĩa vụ xuyên suốt cho người quản lý cửa hàng, không phụ thuộc vào việc cơ sở đang hoạt động đông khách hay ít khách.

Về nguyên tắc thiết kế và khai thác, các lối đi thoát nạn phải được giữ thông suốt, dễ nhận biết, dễ mở và không bị vật cản che khuất. Khi một cửa đi đã được bố trí trên lối thoát nạn thì việc duy trì khả năng sử dụng của cửa đó là yêu cầu bắt buộc, vì mục tiêu pháp luật là bảo đảm con đường rời khỏi khu vực nguy hiểm không bị chậm trễ trong tình huống khẩn cấp.

Hành vi nào bị coi là vi phạm

Trong thực tiễn cửa hàng, ba dạng vi phạm thường gặp là khóa cửa thoát nạn, chèn hoặc chặn cửa thoát nạn, và xếp hàng hóa che chắn lối thoát nạn. Các hành vi này làm mất chức năng thoát nạn của lối đi, gia tăng nguy cơ mắc kẹt người trong đám cháy, đồng thời cản trở lực lượng chữa cháy và cứu nạn tiếp cận hiện trường.

Theo điểm a và điểm b khoản 3 Điều 24 Nghị định 106/2025/NĐ-CP, hành vi không duy trì cửa đi đã được lắp đặt trên lối thoát nạn hoặc đường thoát nạn, cũng như hành vi khóa cửa đi lắp đặt trên lối thoát nạn hoặc đường thoát nạn, thuộc nhóm vi phạm quy định về thoát nạn trong phòng cháy và chữa cháy. Cùng với đó, hành vi để vật tư, hàng hóa, phương tiện, vật dụng, thiết bị khác cản trở lối thoát nạn hoặc đường thoát nạn cũng bị xử lý theo khoản 2 Điều 24 Nghị định 106/2025/NĐ-CP.

Cần phân biệt giữa bảo vệ an ninh thông thường với việc khóa cứng lối thoát nạn. Pháp luật không chấp nhận cách thức bảo vệ làm triệt tiêu khả năng thoát hiểm của người bên trong. Nếu muốn kiểm soát ra vào, cơ sở phải lựa chọn giải pháp kỹ thuật bảo đảm có thể mở nhanh, mở từ bên trong và không gây cản trở thoát nạn trong mọi tình huống.

Mức xử phạt khi cửa hàng khóa hoặc che chắn lối thoát nạn

Theo khoản 2 và khoản 3 Điều 24 Nghị định 106/2025/NĐ-CP, hành vi để vật tư, hàng hóa, phương tiện giao thông, vật dụng, thiết bị khác cản trở lối thoát nạn hoặc đường thoát nạn bị phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng. Hành vi không duy trì cửa đi đã được lắp đặt trên lối thoát nạn hoặc đường thoát nạn, hoặc khóa cửa đi lắp đặt trên lối thoát nạn hoặc đường thoát nạn, bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 15.000.000 đồng.

Đối với tổ chức, mức phạt tiền được áp dụng theo quy định về xử phạt tổ chức trong lĩnh vực phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ; vì vậy cửa hàng do pháp nhân quản lý phải đặc biệt lưu ý mức chế tài thực tế có thể cao hơn cá nhân. Ngoài tiền phạt, cơ quan có thẩm quyền còn áp dụng biện pháp buộc khắc phục hậu quả theo Nghị định 69/2026/NĐ-CP, trong đó yêu cầu buộc duy trì lối thoát nạn hoặc đường thoát nạn đối với hành vi không duy trì cửa đi trên lối thoát nạn, và buộc bảo đảm đủ lối thoát nạn hoặc đường thoát nạn đối với hành vi che chắn, làm thiếu lối thoát nạn.

Trường hợp vi phạm kéo dài, tái phạm hoặc gắn với nguy cơ mất an toàn nghiêm trọng, cửa hàng còn đối mặt với các biện pháp quản lý khác theo pháp luật về phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ, bao gồm yêu cầu tạm dừng hoạt động để khắc phục điều kiện an toàn. Do đó, xử lý không dừng ở việc nộp phạt mà phải chấm dứt ngay tình trạng vi phạm.

Cơ quan nào xử lý và trình tự xử lý thường gặp

Việc kiểm tra, lập biên bản và xử phạt thường do lực lượng công an có thẩm quyền trong lĩnh vực phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ thực hiện. Khi phát hiện cửa hàng khóa hoặc che chắn lối thoát nạn, cơ quan chức năng sẽ ghi nhận hiện trạng, xác định hành vi, đối chiếu quy định áp dụng và ra quyết định xử phạt theo thẩm quyền.

Trong quá trình kiểm tra, người quản lý cửa hàng có trách nhiệm hợp tác, xuất trình hồ sơ liên quan đến phương án thoát nạn, nội quy phòng cháy, chữa cháy và các tài liệu quản lý an toàn khác nếu được yêu cầu. Sau khi lập biên bản, cơ sở phải thực hiện ngay biện pháp khắc phục: mở thông thoáng lối đi, tháo vật cản, chấm dứt việc khóa trái cửa thoát nạn và bảo đảm cửa có thể sử dụng an toàn từ bên trong.

Nếu vi phạm được phát hiện trong đợt kiểm tra định kỳ hoặc đột xuất, nội dung xử lý thường được ghi rõ trong biên bản và quyết định xử phạt. Việc chậm khắc phục có thể dẫn đến việc tái kiểm tra, xử lý bổ sung hoặc ghi nhận tình tiết bất lợi khi xem xét mức độ chấp hành pháp luật của cơ sở.

Cách khắc phục đúng pháp luật

Giải pháp đầu tiên là loại bỏ ngay toàn bộ hàng hóa, kệ trưng bày, vật dụng và thiết bị đang chắn trên lối thoát nạn. Cửa thoát nạn phải được mở theo đúng công năng, bảo đảm người bên trong có thể thoát ra nhanh chóng, không cần chìa khóa hoặc thao tác phức tạp gây chậm trễ.

Giải pháp thứ hai là tổ chức lại mặt bằng kinh doanh theo nguyên tắc không để lối thoát nạn trở thành nơi lưu trữ hàng. Chủ cửa hàng cần bố trí lối đi đủ rộng, gắn biển chỉ dẫn, duy trì chiếu sáng sự cố nếu có, và kiểm tra định kỳ tình trạng đóng mở của cửa thoát nạn. Những cửa dùng cho thoát nạn phải được thiết kế, lắp đặt và vận hành phù hợp với mục tiêu thoát người, không được biến thành cửa đóng kín vì lý do tiện lợi quản lý.

Giải pháp thứ ba là ban hành quy trình nội bộ về kiểm tra an toàn trước giờ mở cửa và trước khi đóng cửa. Người phụ trách cần ghi nhận bằng sổ kiểm tra hoặc checklist hằng ngày để bảo đảm lối thoát nạn luôn thông suốt, không che khuất bằng biển quảng cáo, thùng hàng, xe đẩy hoặc thiết bị bán hàng.

Trách nhiệm của chủ cửa hàng và người quản lý

Chủ cửa hàng chịu trách nhiệm chính trong việc duy trì điều kiện an toàn thoát nạn của cơ sở. Nghĩa vụ này không chỉ là tuân thủ khi có đoàn kiểm tra mà phải được thực hiện liên tục trong suốt quá trình kinh doanh, kể cả ngoài giờ mở cửa.

Người quản lý trực tiếp, người trông coi hoặc nhân viên được giao nhiệm vụ cũng phải chấp hành quy trình mở, khóa và giám sát lối thoát nạn theo đúng nội quy. Nếu nội quy nội bộ cho phép khóa trái cửa thoát nạn hoặc chất hàng hóa chắn lối đi thì nội quy đó trái pháp luật, không làm giảm trách nhiệm của chủ cơ sở, và vẫn là căn cứ để xử lý vi phạm.

Trong cơ sở có nhiều tầng hoặc nhiều khu kinh doanh, phải xác định rõ từng lối thoát nạn, từng cửa ra và phương án di chuyển của khách hàng, nhân viên. Cách tổ chức càng phức tạp thì yêu cầu quản lý càng chặt chẽ, vì chỉ cần một điểm nghẽn tại cửa thoát nạn cũng đủ làm mất an toàn cho toàn bộ cửa hàng.

Khuyến nghị tuân thủ cho mô hình bán lẻ

Cửa hàng nên thiết lập nguyên tắc “không vật cản, không khóa cứng, không che khuất” đối với lối thoát nạn. Đây là chuẩn tuân thủ tối thiểu, phù hợp với mục tiêu phòng ngừa cháy, nổ và bảo vệ tính mạng con người.

Với mô hình kinh doanh kết hợp nhà ở, phải tách bạch khu sinh hoạt và khu kinh doanh, đồng thời bảo đảm lối thoát nạn không đi qua khu vực đang chất hàng hoặc khu vực bị khóa riêng. Nếu cửa hàng có thay đổi mặt bằng, đổi công năng, mở rộng diện tích kinh doanh hoặc lắp đặt thêm kệ trưng bày, cần rà soát lại ngay hệ thống thoát nạn để tránh phát sinh vi phạm.

Việc chủ động kiểm tra định kỳ và huấn luyện nhân viên mở cửa, dẫn khách thoát nạn, sử dụng phương tiện chữa cháy ban đầu sẽ giảm đáng kể rủi ro pháp lý. Trong lĩnh vực này, tuân thủ đúng ngay từ thiết kế và vận hành hiệu quả hơn nhiều so với xử lý hậu quả sau khi đã bị lập biên bản vi phạm.

Tài liệu tham khảo

• Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ 2024.
• Nghị định 106/2025/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ.
• Nghị định 69/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ.
• Nghị định 105/2025/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ.
• Quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật có liên quan về thoát nạn và an toàn cháy cho nhà, công trình áp dụng đối với cơ sở kinh doanh.