Cử tri ở nước ngoài và quyền bầu cử đại biểu Quốc hội

Cử tri đang ở nước ngoài có được bầu cử đại biểu Quốc hội không?

Về nguyên tắc, công dân Việt Nam đủ điều kiện luật định có quyền bầu cử đại biểu Quốc hội. Tuy nhiên, quyền này không được thực hiện theo hình thức bỏ phiếu từ xa khi công dân đang ở nước ngoài. Pháp luật hiện hành chỉ ghi nhận việc tham gia bầu cử đối với công dân Việt Nam ở nước ngoài khi họ trở về Việt Nam đúng thời hạn và làm thủ tục ghi tên vào danh sách cử tri tại nơi đủ điều kiện theo quy định.

Nói cách khác, cử tri đang ở nước ngoài không thể trực tiếp bỏ phiếu từ nước ngoài để bầu đại biểu Quốc hội. Muốn tham gia bầu cử, người đó phải có mặt tại Việt Nam trước thời điểm bắt đầu bỏ phiếu 24 giờ và thực hiện thủ tục tại Ủy ban nhân dân cấp xã nơi đăng ký thường trú hoặc tạm trú. Đây là cách thức pháp lý hiện hành để bảo đảm quyền bầu cử của công dân Việt Nam ở nước ngoài.

Cơ sở pháp lý hiện hành

Theo điểm a khoản 1 Điều 2 Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân 2015, cử tri là công dân Việt Nam đủ 18 tuổi trở lên tính đến ngày bầu cử và không thuộc trường hợp bị tước quyền bầu cử theo bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật. Quy định này xác lập nền tảng về chủ thể có quyền bầu cử trong hệ thống pháp luật Việt Nam.

Theo khoản 1 Điều 29 Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân 2015, mọi công dân có quyền bầu cử đều được ghi tên vào danh sách cử tri và được phát thẻ cử tri theo quy định. Theo khoản 4 Điều 29 Luật này, công dân Việt Nam ở nước ngoài trở về Việt Nam trong khoảng thời gian từ sau khi danh sách cử tri đã được niêm yết đến trước thời điểm bắt đầu bỏ phiếu 24 giờ thì đến Ủy ban nhân dân cấp xã xuất trình hộ chiếu có ghi quốc tịch Việt Nam để được ghi tên vào danh sách cử tri và nhận thẻ cử tri.

Theo Điều 1 Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân 2025, các quy định nêu trên tiếp tục là cơ sở pháp lý hiện hành để xác định phạm vi, điều kiện và trình tự thực hiện quyền bầu cử của công dân Việt Nam, trong đó có trường hợp công dân đang cư trú ở nước ngoài. Vì vậy, đến năm 2026, vẫn không có quy định cho phép bỏ phiếu đại biểu Quốc hội từ nước ngoài bằng phương thức điện tử, thư tín hoặc ủy quyền.

Điều kiện để công dân Việt Nam ở nước ngoài được tham gia bầu cử

Muốn tham gia bầu cử đại biểu Quốc hội khi đang ở nước ngoài, cử tri phải trở về Việt Nam đúng thời hạn luật định. Cụ thể, việc trở về phải diễn ra sau khi danh sách cử tri đã được niêm yết và trước thời điểm bắt đầu bỏ phiếu 24 giờ. Đây là điều kiện mang tính bắt buộc, nếu không đáp ứng thì không được ghi tên bổ sung vào danh sách cử tri để bỏ phiếu trong đợt bầu cử đó.

Người trở về phải xuất trình hộ chiếu có ghi quốc tịch Việt Nam tại Ủy ban nhân dân cấp xã. Nếu đáp ứng điều kiện, cơ quan có thẩm quyền sẽ ghi tên vào danh sách cử tri và cấp thẻ cử tri. Chỉ sau khi hoàn tất thủ tục này, công dân mới được thực hiện quyền bầu cử đại biểu Quốc hội theo đúng trình tự pháp luật.

Phạm vi bầu cử trong trường hợp này

Khi công dân Việt Nam ở nước ngoài trở về đúng thời điểm và làm thủ tục hợp lệ, họ được tham gia bầu đại biểu Quốc hội theo danh sách cử tri tại nơi cư trú hoặc tạm trú theo quy định áp dụng chung. Đây là cơ chế bảo đảm quyền bầu cử gắn với quản lý danh sách cử tri trong nước. Trên thực tế, quyền này không phát sinh độc lập tại cơ quan đại diện ngoại giao ở nước ngoài.

Vì sao pháp luật chưa cho phép bỏ phiếu từ nước ngoài?

Hệ thống bầu cử hiện hành của Việt Nam được thiết kế theo nguyên tắc tổ chức bỏ phiếu trực tiếp tại khu vực bỏ phiếu trong lãnh thổ Việt Nam. Mô hình này gắn với việc lập danh sách cử tri, niêm yết công khai, phát thẻ cử tri và kiểm phiếu tại chỗ. Do đó, công dân đang ở nước ngoài chưa được pháp luật ghi nhận cơ chế bỏ phiếu từ xa đối với bầu cử đại biểu Quốc hội.

Việc chưa áp dụng hình thức bỏ phiếu từ nước ngoài cũng nhằm bảo đảm tính thống nhất trong quản lý cử tri, kiểm soát nhân thân và bảo đảm an toàn, bí mật của lá phiếu. Đây là đặc điểm quan trọng của pháp luật bầu cử hiện hành, khác với một số mô hình bầu cử ở quốc gia khác. Vì vậy, câu trả lời pháp lý ngắn gọn là: không, nếu đang ở nước ngoài thì không được bầu cử trực tiếp; chỉ được bầu khi trở về Việt Nam và làm đúng thủ tục luật định.

Một số tình huống thường gặp

Đang sinh sống dài hạn ở nước ngoài

Nếu công dân Việt Nam đang sinh sống, học tập hoặc làm việc dài hạn ở nước ngoài và không trở về Việt Nam trước thời điểm luật định, người đó không được ghi tên vào danh sách cử tri để tham gia bầu cử đại biểu Quốc hội trong đợt bầu cử đó. Quyền bầu cử trong trường hợp này chưa được thực hiện do thiếu điều kiện về địa điểm và thời hạn.

Về nước trước ngày bầu cử

Nếu công dân Việt Nam ở nước ngoài về nước sau khi danh sách cử tri đã niêm yết và trước giờ bỏ phiếu 24 giờ, người đó có quyền đề nghị ghi tên bổ sung vào danh sách cử tri tại Ủy ban nhân dân cấp xã. Sau khi được ghi tên và cấp thẻ cử tri, công dân được bỏ phiếu bầu đại biểu Quốc hội theo quy định chung.

Về nước sau thời hạn 24 giờ

Nếu công dân chỉ về nước sau thời điểm bắt đầu bỏ phiếu 24 giờ, việc ghi tên bổ sung vào danh sách cử tri để tham gia bầu cử trong đợt đó không còn đáp ứng điều kiện luật định. Khi đó, quyền bầu cử đối với kỳ bầu cử đang diễn ra không thể thực hiện được, dù người đó vẫn là công dân Việt Nam có quyền bầu cử nói chung.

Kết luận

Cử tri đang ở nước ngoài không được bầu cử đại biểu Quốc hội theo hình thức bỏ phiếu từ xa hoặc bỏ phiếu tại cơ quan đại diện của Việt Nam ở nước ngoài. Pháp luật hiện hành chỉ cho phép công dân Việt Nam ở nước ngoài tham gia bầu cử khi trở về Việt Nam đúng thời hạn, xuất trình hộ chiếu có ghi quốc tịch Việt Nam và được ghi tên vào danh sách cử tri theo quy định tại Điều 29 Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân 2015. Đây là cách hiểu đúng và thống nhất với pháp luật bầu cử đang có hiệu lực trong năm 2026.

Tài liệu tham khảo

• Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân 2015.
• Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân 2025.
• Quốc hội, các quy định về quyền bầu cử và danh sách cử tri trong Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân 2015.
• Ủy ban Thường vụ Quốc hội, quy định và hướng dẫn về lập danh sách cử tri, cấp thẻ cử tri và tổ chức bầu cử.
• Các nguồn giải đáp pháp luật, hướng dẫn thực tiễn về quyền bầu cử của công dân Việt Nam ở nước ngoài.