Cử tri có được bỏ phiếu cho ít người hơn số đại biểu được bầu không?
Cử tri được quyền bầu ít hơn số đại biểu được bầu; phiếu vẫn hợp lệ nếu không bầu quá số lượng cho phép.
Tổng quan
Trong bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân, phiếu bầu hợp lệ không bắt buộc phải chọn đủ số lượng đại biểu được ấn định cho đơn vị bầu cử. Pháp luật hiện hành cho phép cử tri bỏ phiếu cho ít người hơn số đại biểu được bầu, miễn là không bầu quá số lượng ghi trên phiếu. Quy định này bảo đảm quyền tự do lựa chọn của cử tri, đồng thời vẫn giữ nguyên nguyên tắc xác định người trúng cử theo số phiếu hợp lệ. Vấn đề cần phân biệt là việc “bầu ít hơn” khác hoàn toàn với việc “bầu quá số lượng”, vì chỉ trường hợp sau mới làm phiếu không hợp lệ.Kết luận pháp lý
Cử tri được quyền bỏ phiếu cho ít người hơn số lượng đại biểu được bầu. Theo điểm a khoản 1 Điều 75 Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân 2015, phiếu bầu hợp lệ là phiếu bầu đủ số lượng đại biểu hoặc bầu ít hơn số lượng đại biểu được bầu đã ấn định cho đơn vị bầu cử. Quy định này cho thấy pháp luật không bắt buộc cử tri phải chọn đủ hết số người có thể được bầu trong đơn vị bầu cử.
Nguyên tắc nêu trên áp dụng thống nhất đối với bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân. Cử tri có thể lựa chọn một phần trong danh sách ứng cử, miễn là lựa chọn đó không vượt quá số đại biểu được ấn định. Do đó, việc bỏ phiếu cho ít người hơn không làm phiếu mất hiệu lực, trái lại vẫn được coi là phiếu hợp lệ nếu đáp ứng các điều kiện còn lại của pháp luật.
Cơ sở pháp lý và ý nghĩa của quy định
Theo khoản 1 Điều 69 Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân 2015, mỗi cử tri có quyền bỏ một phiếu bầu đại biểu Quốc hội và một phiếu bầu đại biểu Hội đồng nhân dân tương ứng với mỗi cấp Hội đồng nhân dân. Quyền này thể hiện nguyên tắc bầu cử phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín. Từ đó, cử tri được tự do quyết định lựa chọn của mình trong phạm vi số ghế được bầu.
Quy định về phiếu hợp lệ tại Điều 75 của Luật này bảo đảm rằng lá phiếu không bị vô hiệu chỉ vì cử tri không lựa chọn đủ số ứng viên tối đa có thể bầu. Về mặt lập pháp, đây là cách dung hòa giữa quyền tự do biểu đạt ý chí của cử tri và yêu cầu xác định kết quả bầu cử theo số phiếu hợp lệ. Nói cách khác, pháp luật ưu tiên sự tự nguyện trong lựa chọn hơn là buộc cử tri phải “điền đủ chỗ trống” trên phiếu.
Phân biệt bầu ít hơn và bầu quá số lượng
Cần phân biệt rõ giữa hai tình huống. Bầu ít hơn số lượng đại biểu được bầu là hợp lệ theo điểm a khoản 1 Điều 75 Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân 2015. Ngược lại, nếu cử tri bầu quá số lượng đại biểu được ấn định thì phiếu không còn hợp lệ theo chính quy định này.
Vì vậy, cử tri có thể chỉ chọn một, hai hoặc một số người nhất định trong số người ứng cử, tùy theo ý chí của mình. Tuy nhiên, không được đánh dấu hoặc ghi tên vượt quá số ghế được bầu trong đơn vị bầu cử. Đây là ranh giới pháp lý quan trọng để bảo đảm giá trị của phiếu bầu.
Tác động đối với việc xác định người trúng cử
Việc có nhiều cử tri bỏ phiếu cho ít người hơn số đại biểu được bầu không làm thay đổi nguyên tắc xác định người trúng cử. Theo khoản 3 Điều 78 Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân 2015, những người được quá nửa tổng số phiếu bầu hợp lệ và có số phiếu cao hơn sẽ trúng cử theo số lượng đại biểu được ấn định. Nếu số người đạt quá nửa số phiếu bầu hợp lệ nhiều hơn số đại biểu cần bầu thì người trúng cử được xác định theo thứ tự phiếu cao xuống thấp.
Do đó, lá phiếu chọn ít người hơn chỉ ảnh hưởng đến mức độ ủng hộ dành cho từng ứng viên, chứ không làm mất quyền bầu cử của cử tri. Hệ thống bầu cử vẫn tính trên cơ sở tổng số phiếu hợp lệ và các tiêu chuẩn trúng cử do luật định. Điều này giúp kết quả bầu cử phản ánh trung thực hơn mức độ tín nhiệm của cử tri đối với từng ứng viên.
Những lưu ý thực tiễn khi đi bầu
Khi nhận phiếu, cử tri cần xem kỹ số lượng đại biểu được bầu tại đơn vị bầu cử tương ứng. Nếu không muốn lựa chọn hết số ứng viên có thể bầu, cử tri chỉ cần đánh dấu đúng số người mình tin tưởng, ít hơn số lượng cho phép. Phiếu vẫn hợp lệ nếu việc đánh dấu rõ ràng, đúng quy cách và không vượt quá giới hạn pháp luật.
Trong thực tiễn, việc bầu ít hơn số đại biểu được bầu là biểu hiện bình thường của quyền lựa chọn cá nhân. Cử tri không có nghĩa vụ phải sử dụng hết “hạn mức” số phiếu lựa chọn trên lá phiếu. Điều quan trọng là ý chí bầu cử phải được thể hiện rõ ràng, chính xác và trong phạm vi luật cho phép.
Tài liệu tham khảo
- Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân 2015.
- Điều 69 Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân 2015.
- Điểm a khoản 1 Điều 75 Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân 2015.
- Khoản 3 Điều 78 Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân 2015.
- Văn bản hợp nhất và tài liệu hướng dẫn nghiệp vụ bầu cử của cơ quan có thẩm quyền.