Công ty có bắt buộc bổ nhiệm kế toán trưởng không?
Làm rõ khi nào công ty phải có kế toán trưởng, ngoại lệ doanh nghiệp siêu nhỏ và thời hạn bố trí phụ trách kế toán theo luật hiện hành.
Tổng quan
Việc bổ nhiệm kế toán trưởng là nghĩa vụ pháp lý phổ biến đối với doanh nghiệp theo pháp luật kế toán Việt Nam. Tuy nhiên, pháp luật hiện hành cũng đặt ra ngoại lệ cho một số doanh nghiệp siêu nhỏ và cơ chế tạm thời bố trí phụ trách kế toán khi chưa bổ nhiệm được kế toán trưởng. Bài viết này làm rõ phạm vi bắt buộc, các trường hợp miễn trừ, thời hạn tạm thời và yêu cầu pháp lý đối với chức danh kế toán trưởng trong doanh nghiệp.Công ty có bắt buộc bổ nhiệm kế toán trưởng không?
Về nguyên tắc chung, công ty là đơn vị kế toán và phải bố trí kế toán trưởng theo quy định của pháp luật hiện hành. Cơ sở trực tiếp là khoản 1 Điều 20 Nghị định 174/2016/NĐ-CP, theo đó đơn vị kế toán phải bố trí kế toán trưởng, trừ các trường hợp được pháp luật loại trừ.
Quy định này phản ánh vai trò bắt buộc của kế toán trưởng trong tổ chức bộ máy kế toán của doanh nghiệp. Theo khoản 1 Điều 53 Luật Kế toán 2015, kế toán trưởng là người đứng đầu bộ máy kế toán của đơn vị và có nhiệm vụ tổ chức thực hiện công tác kế toán trong đơn vị kế toán.
Ngoại lệ: doanh nghiệp nào không bắt buộc có kế toán trưởng?
Ngoại lệ quan trọng nhất hiện hành là doanh nghiệp siêu nhỏ theo quy định của pháp luật về hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa. Theo khoản 2 Điều 20 Nghị định 174/2016/NĐ-CP, nhóm doanh nghiệp này được bố trí phụ trách kế toán mà không bắt buộc phải bố trí kế toán trưởng.
Ngoài ngoại lệ nêu trên, pháp luật còn cho phép một số đơn vị tạm thời chưa bổ nhiệm được kế toán trưởng thì bố trí người phụ trách kế toán hoặc thuê dịch vụ làm kế toán trưởng. Tuy nhiên, đây không phải là sự miễn trừ vĩnh viễn mà chỉ là cơ chế chuyển tiếp để bảo đảm hoạt động kế toán không bị gián đoạn.
Trường hợp chưa bổ nhiệm ngay được kế toán trưởng
Khi doanh nghiệp chưa bổ nhiệm được kế toán trưởng ngay, pháp luật cho phép bố trí người phụ trách kế toán. Theo khoản 1 Điều 20 Nghị định 174/2016/NĐ-CP, thời gian bố trí người phụ trách kế toán tối đa là 12 tháng; hết thời hạn này, đơn vị phải bố trí người làm kế toán trưởng hoặc áp dụng phương án hợp pháp khác theo quy định.
Quy định này có ý nghĩa đặc biệt đối với doanh nghiệp mới thành lập, doanh nghiệp đang kiện toàn nhân sự hoặc doanh nghiệp chưa tìm được người đáp ứng đủ điều kiện hành nghề. Dù vậy, doanh nghiệp vẫn phải bảo đảm bộ máy kế toán được tổ chức đúng luật và không để kéo dài tình trạng thiếu kế toán trưởng quá thời hạn cho phép.
Điều kiện của người giữ chức kế toán trưởng
Người được bổ nhiệm làm kế toán trưởng phải đáp ứng các tiêu chuẩn theo khoản 1 Điều 54 Luật Kế toán 2015. Cụ thể, người này phải có chuyên môn, nghiệp vụ về kế toán từ trình độ trung cấp trở lên, có chứng chỉ bồi dưỡng kế toán trưởng và có thời gian công tác thực tế về kế toán theo mức luật định.
Đối với doanh nghiệp, tiêu chuẩn còn được cụ thể hóa tại Điều 21 Nghị định 174/2016/NĐ-CP. Tùy loại hình và quy mô vốn, pháp luật đặt ra yêu cầu khác nhau về trình độ chuyên môn và thời gian kinh nghiệm đối với kế toán trưởng. Vì vậy, doanh nghiệp không chỉ xem xét nhu cầu nội bộ mà còn phải kiểm tra đầy đủ điều kiện pháp lý của ứng viên trước khi bổ nhiệm.
Hậu quả pháp lý nếu không bố trí kế toán trưởng đúng quy định
Việc không bố trí kế toán trưởng trong trường hợp pháp luật bắt buộc có thể làm phát sinh rủi ro tuân thủ, ảnh hưởng đến tính hợp pháp của tổ chức bộ máy kế toán và việc lập, ký báo cáo tài chính. Doanh nghiệp còn có nguy cơ bị xử lý vi phạm hành chính nếu vi phạm quy định về tổ chức bộ máy kế toán và chức danh kế toán trưởng.
Về quản trị nội bộ, thiếu kế toán trưởng cũng làm giảm mức độ kiểm soát tài chính, tăng rủi ro sai sót về chứng từ, sổ sách và báo cáo. Trong thực tiễn quản trị doanh nghiệp, đây là chức danh có vai trò kiểm soát, điều hành và chịu trách nhiệm chuyên môn rất rõ ràng.
Kết luận
Không phải mọi công ty đều tuyệt đối phải có kế toán trưởng trong mọi thời điểm, nhưng nguyên tắc chung là phải bố trí kế toán trưởng. Chỉ doanh nghiệp siêu nhỏ được miễn bắt buộc này; các trường hợp khác chỉ được tạm thời bố trí phụ trách kế toán tối đa 12 tháng khi chưa bổ nhiệm được người đủ điều kiện. Vì vậy, doanh nghiệp cần xác định đúng quy mô, đối chiếu loại hình pháp lý và bổ nhiệm nhân sự kế toán phù hợp ngay từ đầu để bảo đảm tuân thủ.
Tài liệu tham khảo
- Luật Kế toán 2015
- Nghị định 174/2016/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật Kế toán
- Văn bản hướng dẫn về doanh nghiệp siêu nhỏ theo pháp luật hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa
- Cơ sở dữ liệu văn bản pháp luật của Chính phủ
- Các nguồn hướng dẫn nghiệp vụ kế toán chuyên ngành của cơ quan, tổ chức pháp lý – tài chính