Cơ sở thẩm mỹ dùng ảnh khách hàng khi chưa đồng ý

Khung pháp lý điều chỉnh việc sử dụng ảnh khách hàng

Ảnh chân dung, ảnh nhận diện hoặc video có hình ảnh khách hàng thuộc phạm vi quyền đối với hình ảnh của cá nhân. Theo khoản 1 Điều 32 Bộ luật Dân sự 2015, việc sử dụng hình ảnh của cá nhân phải được người đó đồng ý, và việc sử dụng phải đúng với phạm vi đã được đồng ý. Quy định này là nền tảng pháp lý trực tiếp để đánh giá tính hợp pháp của việc cơ sở thẩm mỹ đăng tải ảnh trước–sau, ảnh trị liệu, ảnh feedback hoặc clip khách hàng.

Pháp luật chỉ loại trừ nghĩa vụ xin phép trong một số trường hợp hẹp. Theo khoản 2 Điều 32 Bộ luật Dân sự 2015, hình ảnh có thể được sử dụng mà không cần sự đồng ý nếu phục vụ lợi ích quốc gia, dân tộc, lợi ích công cộng; hoặc được ghi nhận từ hoạt động công cộng, hội nghị, hội thảo, thi đấu thể thao, biểu diễn nghệ thuật và hoạt động công cộng khác, với điều kiện không làm tổn hại đến danh dự, nhân phẩm, uy tín của người có hình ảnh. Đối với ảnh khách hàng trong môi trường dịch vụ thẩm mỹ, các ngoại lệ này hầu như không áp dụng.

Ngoài quy định dân sự, hành vi dùng hình ảnh cá nhân để quảng cáo khi chưa được đồng ý còn chịu chế tài hành chính. Theo điểm b khoản 3 Điều 34 Nghị định 38/2021/NĐ-CP, hành vi quảng cáo có sử dụng hình ảnh, lời nói, chữ viết của cá nhân khi chưa được cá nhân đó đồng ý, trừ trường hợp được pháp luật cho phép, bị phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng đối với cá nhân; tổ chức vi phạm bị phạt gấp đôi theo quy định về xử phạt trong lĩnh vực quảng cáo.

Hành vi nào của cơ sở thẩm mỹ bị xem là vi phạm

Vi phạm phát sinh khi cơ sở tự ý dùng ảnh khách hàng trên website, fanpage, TikTok, brochure, standee, hồ sơ quảng cáo hoặc tin nhắn tiếp thị mà không có chấp thuận hợp lệ. Vi phạm cũng phát sinh nếu cơ sở đã được khách hàng đồng ý nhưng lại sử dụng vượt quá phạm vi đã thỏa thuận, chẳng hạn chỉ đồng ý lưu nội bộ nhưng cơ sở đem đăng công khai, hoặc chỉ đồng ý dùng một ảnh nhưng cơ sở cắt ghép thành bộ ảnh truyền thông.

Trong thực tiễn, ảnh “trước và sau”, ảnh đang điều trị, ảnh cận mặt hoặc video có giọng nói, khuôn mặt khách hàng đều là dữ liệu nhận diện rõ ràng. Nếu nội dung đi kèm mang tính quảng bá dịch vụ, lôi kéo khách hàng hoặc chứng minh hiệu quả điều trị, đây là hành vi sử dụng hình ảnh cho mục đích thương mại và phải có sự đồng ý rõ ràng, có thể kiểm chứng. Việc xóa tên khách hàng nhưng vẫn để người xem nhận diện được khuôn mặt, dáng người, đặc điểm riêng vẫn được xem là sử dụng hình ảnh cá nhân.

Hậu quả pháp lý khi dùng ảnh khách hàng chưa được đồng ý

Trước hết, cơ sở thẩm mỹ phải đối mặt với trách nhiệm dân sự theo khoản 1 và khoản 3 Điều 32 Bộ luật Dân sự 2015. Người có hình ảnh có quyền yêu cầu chấm dứt hành vi vi phạm, gỡ bỏ nội dung, xin lỗi, cải chính công khai và bồi thường thiệt hại nếu chứng minh được thiệt hại thực tế. Thiệt hại có thể bao gồm tổn thất về tinh thần, tổn thất do giảm uy tín cá nhân, hoặc thiệt hại vật chất phát sinh từ việc khai thác trái phép hình ảnh.

Đồng thời, cơ sở còn có nguy cơ bị xử phạt vi phạm hành chính theo điểm b khoản 3 Điều 34 Nghị định 38/2021/NĐ-CP nếu hành vi được xác định là quảng cáo trái phép bằng hình ảnh cá nhân. Mức phạt áp dụng cho tổ chức cao hơn cá nhân theo nguyên tắc xử phạt trong lĩnh vực hành chính, nên với doanh nghiệp thẩm mỹ, rủi ro tài chính thường lớn hơn đáng kể so với cá nhân kinh doanh. Trường hợp hành vi gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến danh dự, nhân phẩm hoặc làm phát sinh tranh chấp rộng, cơ sở còn phải xử lý khủng hoảng truyền thông và khôi phục uy tín thương hiệu.

Khách hàng có quyền yêu cầu gì khi ảnh bị sử dụng trái phép

Khách hàng có quyền yêu cầu cơ sở dừng ngay việc sử dụng hình ảnh và xóa toàn bộ nội dung đã đăng tải. Nếu ảnh được dùng trên nhiều nền tảng, yêu cầu nên nêu rõ từng kênh để bảo đảm việc gỡ bỏ đồng bộ. Trường hợp nội dung đã được chia sẻ, lưu trữ hoặc tái sử dụng bởi bên thứ ba, khách hàng có thể yêu cầu cơ sở phối hợp thu hồi và cải chính.

Khách hàng cũng có quyền yêu cầu bồi thường nếu việc sử dụng trái phép gây tổn thất cụ thể. Căn cứ yêu cầu bồi thường nên gắn với chứng cứ như bài đăng gốc, lượt tương tác, phản ánh từ cộng đồng, thư từ trao đổi với cơ sở và tài liệu thể hiện thiệt hại tinh thần hoặc vật chất. Trong nhiều trường hợp, việc thương lượng bằng văn bản trước khi khởi kiện giúp giảm chi phí và bảo toàn chứng cứ.

Cơ sở thẩm mỹ nên xử lý thế nào khi xảy ra vi phạm

Khi phát hiện sử dụng ảnh chưa có đồng ý, cơ sở cần gỡ bỏ ngay nội dung và dừng mọi hoạt động khai thác tiếp theo. Đây là biện pháp bắt buộc để hạn chế thiệt hại và thể hiện thiện chí khắc phục. Sau đó, cơ sở cần rà soát toàn bộ chiến dịch marketing, bài đăng cũ, kho dữ liệu hình ảnh và quy trình phê duyệt nội dung để xác định phạm vi vi phạm.

Bước tiếp theo là chủ động liên hệ khách hàng, xin lỗi bằng văn bản và đề xuất phương án xử lý cụ thể, bao gồm gỡ bài, đính chính, không tái sử dụng và bồi hoàn chi phí hợp lý nếu có. Nếu khách hàng chấp thuận thỏa thuận giải quyết, cần lập văn bản ghi nhận rõ phạm vi chấm dứt tranh chấp, tránh tái diễn. Việc xử lý sớm thường giúp giảm nguy cơ bị khiếu nại đến cơ quan quản lý hoặc bị đưa ra công luận.

Đối với trường hợp đã có dấu hiệu vi phạm quảng cáo, cơ sở cần chuẩn bị hồ sơ làm việc với cơ quan có thẩm quyền, cung cấp chứng cứ về thời điểm gỡ bỏ, biện pháp khắc phục và quy trình kiểm soát nội bộ. Mức độ hợp tác và khắc phục kịp thời là yếu tố quan trọng khi xem xét xử lý vụ việc trên thực tế. Tuy nhiên, việc khắc phục không làm mất đi trách nhiệm pháp lý đã phát sinh.

Cách xây dựng cơ chế xin phép hợp lệ để phòng ngừa rủi ro

Cơ sở thẩm mỹ nên thiết lập mẫu chấp thuận sử dụng hình ảnh riêng biệt, không gộp chung vào hợp đồng dịch vụ nếu nội dung điều khoản quá chung chung. Văn bản đồng ý cần ghi rõ mục đích sử dụng, nền tảng đăng tải, thời hạn sử dụng, phạm vi chỉnh sửa, khu vực khai thác và quyền rút lại chấp thuận. Cách thiết kế này giúp chứng minh tính tự nguyện và phạm vi hợp pháp khi phát sinh tranh chấp.

Ngoài ra, cần phân loại hình ảnh theo mức độ nhạy cảm. Ảnh nhận diện rõ khuôn mặt, ảnh có yếu tố y khoa, ảnh phản ánh tình trạng khuyết điểm, hoặc hình ảnh gắn với thông tin sức khỏe phải được kiểm soát chặt hơn ảnh sự kiện chung. Bộ phận marketing, lễ tân và kỹ thuật cần được đào tạo để hiểu rằng “đã chụp tại cơ sở” không đồng nghĩa với “được quyền đăng công khai”.

Về quản trị, cơ sở nên lưu trữ bản đồng ý, nhật ký đăng bài và tài liệu gỡ bỏ trong cùng một hệ thống quản lý dữ liệu. Khi thay đổi chiến dịch hoặc tái sử dụng nội dung sau một thời gian dài, phải xin xác nhận lại nếu phạm vi ban đầu không còn rõ ràng. Đây là biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả để giảm rủi ro tranh chấp và rủi ro xử phạt.

Kết luận

Việc cơ sở thẩm mỹ sử dụng ảnh khách hàng khi chưa được đồng ý là hành vi vi phạm quyền hình ảnh và có thể kéo theo trách nhiệm dân sự, hành chính, thậm chí tác động nghiêm trọng đến uy tín kinh doanh. Căn cứ trọng tâm là khoản 1, khoản 2 và khoản 3 Điều 32 Bộ luật Dân sự 2015, cùng điểm b khoản 3 Điều 34 Nghị định 38/2021/NĐ-CP về xử phạt quảng cáo. Để phòng ngừa rủi ro, cơ sở phải xây dựng quy trình xin phép rõ ràng, quản lý chặt dữ liệu hình ảnh và xử lý ngay khi phát hiện vi phạm.

Tài liệu tham khảo

• Bộ luật Dân sự 2015, Điều 32 về quyền của cá nhân đối với hình ảnh.
• Nghị định 38/2021/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực văn hóa và quảng cáo, Điều 34.
• Luật Quảng cáo 2012.
• Hiến pháp 2013, quy định về quyền con người, quyền riêng tư và hình ảnh cá nhân.
• Văn bản hướng dẫn và bình luận pháp lý chuyên ngành về quyền hình ảnh cá nhân trong hoạt động thương mại.