Cơ quan công an có phải cấp giấy tiếp nhận tin báo về tội phạm không?

Cơ quan công an có phải cấp giấy tiếp nhận tin báo về tội phạm không?

Cơ quan công an có trách nhiệm tiếp nhận mọi tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố theo quy định pháp luật hiện hành. Khi người dân trực tiếp đến trình báo, việc tiếp nhận không chỉ dừng ở ghi nhận thông tin mà phải được lập biên bản và ghi vào sổ tiếp nhận. Vì vậy, về nguyên tắc, người cung cấp tin có quyền nhận được giấy tờ xác nhận việc cơ quan công an đã tiếp nhận nguồn tin.

Căn cứ tại khoản 1 Điều 145 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, mọi tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố phải được tiếp nhận đầy đủ, giải quyết kịp thời; cơ quan, tổ chức có trách nhiệm tiếp nhận không được từ chối tiếp nhận. Quy định này xác lập nghĩa vụ pháp lý bắt buộc của cơ quan tiếp nhận, trong đó có lực lượng công an. Do đó, việc không cấp giấy xác nhận hoặc không lập thủ tục tiếp nhận đúng quy định là không phù hợp với pháp luật tố tụng hình sự.

Giấy tiếp nhận được hiểu như thế nào trong thủ tục tố giác, tin báo về tội phạm?

Trong thực tiễn, “giấy tiếp nhận” thường được hiểu là văn bản hoặc biên bản xác nhận cơ quan công an đã nhận tố giác, tin báo về tội phạm. Cần phân biệt giữa biên bản tiếp nhận, giấy biên nhận và việc ghi vào sổ tiếp nhận nguồn tin về tội phạm. Tùy cách thức nộp tin, cơ quan công an sẽ áp dụng hình thức xác nhận phù hợp, nhưng không được bỏ qua nghĩa vụ ghi nhận nguồn tin.

Theo khoản 1 Điều 5 Thông tư 28/2020/TT-BCA, khi cá nhân trực tiếp đến tố giác về tội phạm hoặc đại diện cơ quan, tổ chức trực tiếp đến báo tin về tội phạm thì cán bộ tiếp nhận phải lập biên bản tiếp nhận theo mẫu và ghi vào sổ tiếp nhận. Trường hợp tiếp nhận qua điện thoại, qua phương tiện thông tin khác hoặc qua dịch vụ bưu chính thì việc ghi nhận được thực hiện theo thủ tục tương ứng. Như vậy, “giấy tiếp nhận” không phải lúc nào cũng mang cùng một tên gọi, nhưng luôn phải có hình thức xác nhận hợp lệ.

Căn cứ pháp lý bắt buộc mà cơ quan công an phải tuân thủ

Theo khoản 1 Điều 145 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra có thẩm quyền phải lập biên bản tiếp nhận và ghi vào sổ tiếp nhận; việc tiếp nhận có thể được ghi âm hoặc ghi hình có âm thanh. Đây là quy định mang tính bắt buộc đối với việc tiếp nhận trực tiếp. Đồng thời, khoản 1 Điều 5 Thông tư 28/2020/TT-BCA hướng dẫn cụ thể trình tự tiếp nhận trong lực lượng Công an nhân dân.

Đối với trường hợp gửi tin qua bưu chính, điện thoại hoặc phương tiện thông tin khác, khoản 1 Điều 145 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 quy định việc ghi vào sổ tiếp nhận. Quy định này cho thấy pháp luật không chỉ yêu cầu “nhận thông tin” mà còn đòi hỏi “xác lập dấu vết thủ tục” để bảo đảm kiểm tra, giám sát và truy cứu trách nhiệm nếu có vi phạm. Về mặt tố tụng, đây là cơ sở bảo vệ quyền của người tố giác và bảo đảm hoạt động xử lý nguồn tin về tội phạm minh bạch.

Trường hợp trực tiếp đến công an trình báo thì được cấp gì?

Khi người dân trực tiếp đến công an trình báo, cán bộ tiếp nhận phải lập biên bản tiếp nhận theo mẫu và ghi vào sổ tiếp nhận nguồn tin về tội phạm. Biên bản này là căn cứ quan trọng chứng minh người tố giác đã thực hiện việc báo tin và cơ quan công an đã nhận tin. Trong thực tế, đây chính là hình thức “giấy tiếp nhận” có giá trị pháp lý rõ ràng nhất.

Nếu người báo tin nộp kèm tài liệu, đồ vật, dữ liệu điện tử, cơ quan tiếp nhận còn phải bảo quản và ghi nhận tình trạng tài liệu theo đúng quy định nghiệp vụ. Điều này giúp tránh thất lạc chứng cứ, đồng thời bảo đảm tính toàn vẹn của nguồn tin. Người tố giác có thể yêu cầu xác nhận việc đã nộp tài liệu, vật chứng liên quan để thuận tiện cho quá trình theo dõi giải quyết.

Không cấp giấy tiếp nhận có trái luật không?

Việc cơ quan công an không thực hiện thủ tục tiếp nhận theo đúng quy định, không lập biên bản trong trường hợp phải lập biên bản, hoặc từ chối tiếp nhận tin báo là trái với khoản 1 Điều 145 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 và khoản 1 Điều 5 Thông tư 28/2020/TT-BCA. Pháp luật đặt ra nghĩa vụ tiếp nhận bắt buộc nhằm ngăn chặn tình trạng né tránh trách nhiệm hoặc làm chậm quá trình xử lý tội phạm. Do đó, người dân có quyền phản ánh, khiếu nại hoặc kiến nghị khi cơ quan tiếp nhận không thực hiện đúng thủ tục.

Cần phân biệt giữa việc chưa cấp ngay một văn bản riêng và việc hoàn toàn không ghi nhận nguồn tin. Nếu công an đã lập biên bản, vào sổ tiếp nhận và xử lý đúng thủ tục thì việc gọi tên văn bản khác nhau không làm thay đổi bản chất pháp lý. Ngược lại, nếu không có biên bản, không có sổ tiếp nhận, không có dấu vết tiếp nhận thì quyền của người tố giác bị ảnh hưởng trực tiếp. Trong trường hợp đó, hành vi xử lý không đúng thủ tục cần được yêu cầu khắc phục ngay.

Ý nghĩa pháp lý của việc cấp giấy tiếp nhận

Giấy tiếp nhận hoặc biên bản tiếp nhận có ý nghĩa chứng minh thời điểm cơ quan công an đã nhận thông tin. Từ mốc này, cơ quan có thẩm quyền phải xác minh, phân loại, giải quyết theo thời hạn luật định. Đây cũng là cơ sở để người dân theo dõi tiến độ, bổ sung tài liệu, và thực hiện quyền kiến nghị khi cần thiết.

Về phương diện bảo đảm quyền con người, quyền công dân, thủ tục tiếp nhận là công cụ pháp lý ngăn chặn việc bỏ lọt tội phạm và bỏ sót người bị xâm hại. Từ góc độ quản trị tố tụng, biên bản tiếp nhận giúp tạo ra chuỗi trách nhiệm rõ ràng giữa người báo tin, cán bộ tiếp nhận và cơ quan giải quyết nguồn tin. Bởi vậy, việc cấp giấy hoặc lập biên bản không phải thủ tục hình thức, mà là yêu cầu pháp lý cốt lõi.

Người dân nên làm gì nếu công an không cấp giấy tiếp nhận?

Người dân nên yêu cầu cán bộ tiếp nhận lập biên bản hoặc ghi rõ việc tiếp nhận vào sổ và đề nghị cấp một bản xác nhận theo thủ tục áp dụng. Nếu việc trình báo được thực hiện bằng văn bản, cần lưu lại bản sao, chứng từ gửi và các tài liệu liên quan để làm căn cứ theo dõi. Khi cần, có thể làm đơn đề nghị xác nhận việc tiếp nhận nguồn tin bằng văn bản gửi đúng đơn vị đã nhận tin.

Nếu cơ quan tiếp nhận từ chối, người dân có thể phản ánh đến thủ trưởng cơ quan tiếp nhận, cơ quan điều tra có thẩm quyền cao hơn, hoặc Viện kiểm sát để được xem xét việc tuân thủ pháp luật tố tụng hình sự. Cách thức phản ánh phải bảo đảm rõ thời gian, địa điểm, người tiếp nhận và nội dung đã trình báo. Việc lưu giữ chứng cứ về quá trình nộp tin là rất quan trọng trong trường hợp phát sinh tranh chấp về sau.

Kết luận

Cơ quan công an phải tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm và không được từ chối tiếp nhận theo khoản 1 Điều 145 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015. Khi tiếp nhận trực tiếp, cán bộ công an phải lập biên bản tiếp nhận và ghi vào sổ tiếp nhận theo khoản 1 Điều 5 Thông tư 28/2020/TT-BCA. Vì vậy, về bản chất pháp lý, cơ quan công an phải có giấy tờ hoặc biên bản xác nhận việc tiếp nhận tin báo, chứ không thể chỉ nhận miệng mà không ghi nhận thủ tục.

Tài liệu tham khảo

• Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, khoản 1 Điều 145.
• Thông tư 28/2020/TT-BCA của Bộ Công an, khoản 1 Điều 5.
• Thông tư 129/2021/TT-BCA sửa đổi, bổ sung một số quy định liên quan đến tiếp nhận, xử lý tin báo.
• Thông tư 119/2021/TT-BCA về hệ thống biểu mẫu, giấy tờ, sổ sách trong điều tra hình sự.
• Thông tư 61/2017/TT-BCA về biểu mẫu tiếp nhận nguồn tin về tội phạm.