Cổ phần chưa thanh toán đủ có được chuyển nhượng không?

Khái quát vấn đề pháp lý

Trong công ty cổ phần, cổ phần chỉ được xác lập đầy đủ khi cổ đông đã thanh toán đủ số cổ phần đã đăng ký mua theo thời hạn luật định. Nếu cổ đông mới thanh toán một phần hoặc chưa thanh toán, quyền của họ đối với số cổ phần này chưa hoàn chỉnh. Vì vậy, câu hỏi “cổ phần chưa thanh toán đủ có được chuyển nhượng không” phải được trả lời theo hai lớp: chuyển nhượng quyền sở hữu cổ phần đã thanh toán và chuyển nhượng phần nghĩa vụ mua cổ phần còn lại.

Pháp luật hiện hành không cho phép cổ đông tự do chuyển nhượng phần cổ phần chưa thanh toán. Cơ chế xử lý của luật nghiêng về việc coi phần chưa thanh toán là cổ phần chưa bán để công ty có quyền bán tiếp, đồng thời buộc cổ đông chưa góp đủ phải chịu trách nhiệm tương ứng với cam kết ban đầu. Cách thiết kế này nhằm bảo vệ tính thực của vốn điều lệ và sự minh bạch của cấu trúc sở hữu trong công ty cổ phần.

Cơ sở pháp lý điều chỉnh trực tiếp

Theo khoản 1 Điều 113 Luật Doanh nghiệp 2020, cổ đông phải thanh toán đủ số cổ phần đã đăng ký mua trong thời hạn 90 ngày kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, trừ khi Điều lệ công ty hoặc hợp đồng đăng ký mua cổ phần quy định thời hạn ngắn hơn. Đây là mốc pháp lý trung tâm để xác định tình trạng đã thanh toán hay chưa thanh toán đủ.

Theo điểm a khoản 3 Điều 113 Luật Doanh nghiệp 2020, trường hợp hết thời hạn thanh toán mà cổ đông chưa thanh toán số cổ phần đã đăng ký mua thì đương nhiên không còn là cổ đông của công ty và không được chuyển nhượng quyền mua cổ phần đó cho người khác. Theo điểm b khoản 3 Điều 113 Luật Doanh nghiệp 2020, nếu chỉ thanh toán một phần thì cổ đông chỉ được hưởng quyền tương ứng với số cổ phần đã thanh toán và không được chuyển nhượng quyền mua số cổ phần chưa thanh toán cho người khác.

Theo điểm c khoản 3 Điều 113 Luật Doanh nghiệp 2020, số cổ phần chưa thanh toán được coi là cổ phần chưa bán và Hội đồng quản trị có quyền bán. Theo điểm d khoản 3 Điều 113 Luật Doanh nghiệp 2020, trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày kết thúc thời hạn phải thanh toán đủ số cổ phần đã đăng ký mua, công ty phải đăng ký điều chỉnh vốn điều lệ bằng mệnh giá số cổ phần đã được thanh toán đủ, trừ trường hợp số cổ phần chưa thanh toán đã được bán hết trong thời hạn này; đồng thời đăng ký thay đổi cổ đông sáng lập khi có thay đổi tương ứng.

Cổ phần chưa thanh toán đủ có được chuyển nhượng không?

Không được chuyển nhượng phần cổ phần chưa thanh toán đủ. Nếu cổ đông chưa thanh toán toàn bộ số cổ phần đã đăng ký mua, họ không có quyền chuyển nhượng phần nghĩa vụ mua còn thiếu cho người khác. Quyền chuyển nhượng chỉ gắn với số cổ phần đã được thanh toán đủ và đã hình thành đầy đủ theo luật.

Đối với trường hợp chỉ thanh toán một phần, cổ đông chỉ có quyền đối với phần đã thanh toán, còn phần chưa thanh toán bị xử lý như cổ phần chưa bán. Hệ quả là giao dịch nhằm chuyển nhượng toàn bộ lô cổ phần đã đăng ký mua nhưng chưa góp đủ sẽ không phù hợp với quy định của Luật Doanh nghiệp 2020. Về bản chất, pháp luật không thừa nhận việc “bán lại” phần cổ phần chưa hoàn thành nghĩa vụ thanh toán như một tài sản đã xác lập hoàn chỉnh.

Riêng đối với số cổ phần đã thanh toán đủ trong tổng số cổ phần đã đăng ký mua, cổ đông có thể thực hiện chuyển nhượng theo điều kiện chung của pháp luật và Điều lệ công ty. Tuy nhiên, việc chuyển nhượng này không làm mất trách nhiệm của cổ đông đối với nghĩa vụ tài chính phát sinh trước thời điểm công ty đăng ký điều chỉnh vốn điều lệ theo điểm d khoản 3 Điều 113 Luật Doanh nghiệp 2020.

Hậu quả pháp lý khi không thanh toán đủ cổ phần

Hậu quả đầu tiên là cổ đông không còn địa vị pháp lý đầy đủ đối với số cổ phần chưa thanh toán. Nếu không thanh toán số cổ phần đã đăng ký mua, người đó đương nhiên không còn là cổ đông của công ty và không được chuyển nhượng quyền mua cổ phần đó cho người khác theo điểm a khoản 3 Điều 113 Luật Doanh nghiệp 2020. Nếu chỉ thanh toán một phần, quyền biểu quyết, quyền nhận lợi tức và các quyền khác chỉ phát sinh tương ứng với phần đã thanh toán theo điểm b khoản 3 Điều 113 Luật Doanh nghiệp 2020.

Hậu quả thứ hai là công ty được quyền xử lý số cổ phần chưa thanh toán như cổ phần chưa bán. Khi đó, Hội đồng quản trị có quyền bán số cổ phần này cho người khác theo điểm c khoản 3 Điều 113 Luật Doanh nghiệp 2020. Cơ chế này bảo đảm vốn điều lệ và số lượng cổ phần lưu hành của công ty không bị “treo” bởi việc không hoàn tất nghĩa vụ góp vốn.

Hậu quả thứ ba là công ty phải điều chỉnh vốn điều lệ đúng thời hạn. Việc đăng ký điều chỉnh vốn điều lệ trong 30 ngày là nghĩa vụ bắt buộc, phản ánh đúng số vốn đã thực góp và ngăn chặn tình trạng khai khống vốn điều lệ. Đồng thời, cổ đông chưa thanh toán hoặc chưa thanh toán đủ vẫn phải chịu trách nhiệm tương ứng với tổng mệnh giá cổ phần đã đăng ký mua đối với các nghĩa vụ tài chính của công ty phát sinh trước ngày đăng ký điều chỉnh vốn điều lệ theo quy định tại điểm d khoản 3 Điều 113 Luật Doanh nghiệp 2020.

Phân biệt với chuyển nhượng cổ phần đã thanh toán đủ

Trong thực tiễn, cần phân biệt rõ giữa “cổ phần chưa thanh toán đủ” và “cổ phần đã thanh toán đủ nhưng chưa hoàn tất thủ tục nội bộ”. Chỉ trường hợp thứ hai mới là đối tượng chuyển nhượng thông thường nếu đáp ứng điều kiện của Luật Doanh nghiệp 2020 và Điều lệ công ty. Ngược lại, nếu nghĩa vụ thanh toán chưa hoàn thành thì giao dịch chuyển nhượng phần chưa thanh toán không có cơ sở pháp lý để được công nhận.

Đối với công ty đại chúng, các quy tắc quản trị và công bố thông tin còn đặt ra yêu cầu chặt chẽ hơn. Nội dung tại Thông tư 116/2020/TT-BTC và các quy định liên quan cho thấy cổ phần chưa được thanh toán đầy đủ không được chuyển nhượng và không được hưởng đầy đủ các quyền lợi gắn với cổ phần. Dù vậy, đối với câu hỏi cốt lõi về nguyên tắc pháp lý, nền tảng quyết định vẫn là Điều 113 Luật Doanh nghiệp 2020.

Kết luận pháp lý

Cổ phần chưa thanh toán đủ không được chuyển nhượng theo nghĩa chuyển nhượng phần cổ phần chưa hoàn thành nghĩa vụ thanh toán. Chỉ phần cổ phần đã thanh toán đủ mới có thể trở thành đối tượng chuyển nhượng hợp pháp, còn phần chưa thanh toán được xem là cổ phần chưa bán và do Hội đồng quản trị xử lý theo luật. Khi áp dụng, cần xác định chính xác thời điểm hết hạn thanh toán, số lượng cổ phần đã thanh toán, và nghĩa vụ điều chỉnh vốn điều lệ của công ty để tránh sai sót pháp lý.

Tài liệu tham khảo

• Luật Doanh nghiệp 2020, đặc biệt khoản 1 và khoản 3 Điều 113.
• Nghị định 155/2020/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết thi hành Luật Chứng khoán.
• Thông tư 116/2020/TT-BTC của Bộ Tài chính về quản trị công ty áp dụng đối với công ty đại chúng.
• Bộ luật Dân sự 2015, các quy định chung về giao dịch dân sự và hiệu lực của giao dịch.
• Văn bản hướng dẫn, bình luận pháp lý chuyên ngành về nghĩa vụ góp vốn và xử lý cổ phần chưa thanh toán đủ.